Dergide ara

Yazı başlıkları, yazar adları ve sayı adları içinde arar. Şapka ve büyük harf fark etmez: “adalet” yazınca “Adâlet” de bulunur.

Göz atın: Sayılar · Yazarlar · Arşiv

Maddi ve Manevi Hayatımızın Ölçüsü Kur’ân-⁠ı Kerîm

20. Sayı · 2010/4

2022

2021

2020

2019

2018

2017

2016

2015

2014

2013

2012

2011

2010

2009

2008

2007

2006

Allah’a hamd; Ra­sû­lüne salât ü selam; âline, as­ha­bına, ta­bi­ine ve tebe-i ta­bi­ine haşr gü­nüne kadar salat ü se­lam­lar olsun.

Allah Zül­ce­lâl kâ­i­natı ya­rat­ma­dan önce kâ­i­na­tın plan ve prog­ra­mını bü­tünü ile ha­zır­la­mış levh-i mah­fuzla isim­len­miş olan def­ter-i rah­mana bun­ları kay­det­miş­tir.

Bu her şeyi mu­ha­faza eden levh-i mah­fuzla isim­len­miş olan ki­tapta, Allah Zül­ce­lâl in­san­lı­ğın ya­ra­tı­lışı ve ya­ra­tıl­dık­tan sonra ha­ya­tı­nın de­vamı için plan ve prog­ram­la­rını tes­pit etmiş, her üm­me­tin plan ve prog­ram­la­rını, Ceb­rail va­sı­tası ile Ra­sûl­lere, onlar va­sı­ta­sıyla da kitap ola­rak in­san­lığa gön­der­miş­tir.

Allah Zül­ce­lâl misâl âle­minde ruh­ları ya­rat­tık­tan sonra onlar ile bir an­laşma yap­mış; “Ey kul­la­rım sizi bir âleme gön­de­re­ce­ğim bana kul­luk ede­cek mi­si­niz?” hi­tabı ile on­lara hitap edince, onlar da “Ya Rab! Biz­den nasıl kul­luk is­ti­yor­sun.” de­miş­ler, Allah Zül­ce­lâl on­lara “Bana iman edip, bana şirk koş­ma­ya­ca­ğı­nıza, isyan et­me­ye­ce­ği­nize, itaat ede­ce­ği­nize söz ve­ri­yor mu­su­nuz?” diye so­runca “Evet, Ya Rab!” de­yince âlem-i mi­salde bir an­laşma ger­çek­leş­miş­tir.

Her üm­me­tin Allah ile an­laşma şart­ları plan ve prog­ram­ları kitap ola­rak Ra­sûl­ler va­sı­tası ile gön­de­ril­miş­tir. Biz­le­rin Allah Zül­ce­lal ve’l Kemal Teâla Haz­ret­leri ile ezeli an­laş­ma­mız Kur’an ismi ile isim­len­di­ril­miş­tir. Pey­gam­be­ri­miz’e in­di­ril­miş Kur’an-ı Kerim ise Hira da­ğında nâzil olan “İkra’ bi’sm-i rab­bike” âyet-i ce­li­lesi ile baş­la­mış­tır.

Der­gi­mi­zin sa­hi­fe­le­rinde, in­za­li­nin 1400. se­ne­sinde ilahi zi­ya­fet olan Kur’an-ı Kerim’in ni­met­le­rin­den bah­se­de­rek; ilk vahiy se­da­sı­nın dün­yayı ay­dın­lat­ması ile baş­la­yan o şe­refli saati, o şe­refli günü ve o şe­refli insan Hz. Mu­ham­med Mus­tafa’yı (s.a.v.) hem ha­tır­la­mayı hem de ha­tır­lat­mayı dü­şün­dük. Böy­lece o gün­lerde ya­şa­ma­dı­ğı­mı­zın has­ret­li­ğini çekip, o gün­den bu­güne kadar Allah Zül­ce­lâl Teâlâ ve Te­kad­des Haz­ret­leri ta­ra­fın­dan mu­ha­faza edi­len Kur’an-ı Kerim’in izzet ve şe­re­fini ta­nı­ta­rak, Pey­gam­be­ri­miz (s.a.v)’in “Kur’an, Allah’ın bir zi­ya­fet sof­ra­sı­dır. Siz­ler de ilâhi zi­ya­fet sof­ra­sına davet edi­lince da­veti kabul edip, ilâhi zi­ya­fet sof­ra­sın­dan fay­da­la­nı­nız.” hadis-i şe­ri­fine göre ezeli bir se­da­nın şu anda Hira da­ğında Ra­sû­lul­lah’ın ku­la­ğına in­di­ril­diği gibi, biz­ler de vah­yin se­da­sına kulak verip, duy­maya gay­ret edip, ha­ya­tı­mıza tat­bik ede­rek, o vah­yin ni­met­le­rin­den fay­da­la­nıp son­suz ha­yata ka­vuş­ma­lı­yız.

İnsan, maddi ve ma­nevi (ruhi) olmak üzere iki var­lık­tan iba­ret­tir. Maddi var­lığı ile sağ­lık, sıh­hat ve ha­ya­tını devam et­ti­rir. Ruhun ölüm­süz ha­yatı ise ilahi zi­ya­fet sof­rası olan Kur’an-ı Kerim’in ma­nevi ni­met­leri ile ka­za­nı­lır.

Maddi hayat fani olup, ni­met­leri de fa­ni­dir. Ruh ise ba­ki­dir. Baki bir var­lı­ğın sıh­hatli bir şe­kilde son­suz ha­ya­tı­nın de­vamı ise ancak Kur’an-ı Kerim’e muh­taç­tır.

Biz­ler maddi ha­ya­tı­mı­zın de­vamı ve sağ­lığı için ih­ti­yaç­la­rı­mı­zın pe­şinde koş­mak­ta­yız. Maddi ni­met­leri bu­la­ma­yan in­san­lar, ölüme mah­kûm ola­cak­ları inancı ile maddi ha­ya­tın şart­ları olan hayat ni­met­le­rini unut­ma­yıp on­la­rın pe­şinde koş­mak­ta­dır­lar.

Son­suz ha­ya­tın şart­ları ise unu­tul­muş bir hale gel­di­ğin­den, oku­yu­cu­la­rı­mı­zın dik­ka­tini çe­ke­rek, Allah Zül­ce­lâl’in uya­rı­ları ile uyar­mayı önemli bir va­zife bil­di­ği­miz için ken­di­mizi ve oku­yu­cu­la­rı­mızı kendi ta­ra­fı­mız­dan uya­rıcı bir söz bu­la­ma­ya­ca­ğı­mız inancı ile, di­le­di­ğini var eden, di­le­di­ğini yok eden, di­le­di­ğine hi­da­yet ihsan eden Allah Zül­ce­lal’in, bize gön­der­miş ol­duğu ki­tabı ila­hisi Kur’an-ı Kerim’de ilk sûre olan Fa­tiha Sû­resi’nden ilahi uya­rı­ları izah et­meye ve Hak­kın li­sanı ile siz­lere ulaş­tır­maya ça­lı­şa­ca­ğız.

Fa­tiha Sû­resi’ne Rasûl-i Ekrem Efen­di­miz (s.a.v) “Ummu’l-Kur’an” yani ki­ta­bın aslı diye isim ver­miş­tir. Allah Zül­ce­lâl Kur’an-ı Kerim’in ön­sözü ola­rak Fa­tiha’yı Ki­ta­bı­nın ba­şına yaz­dır­mış, böy­lece Allah Zül­ce­lâl Kitab-ı İla­hisi’nin hü­la­sa­sını Fa­tiha Sû­resi içe­ri­sinde top­la­mış­tır.

Rasûl-i Ekrem Efen­di­miz (s.a.v) “Allah Zül­ce­lâl, Kur’an-ı Kerim’in ma­na­sını Fa­tiha Sû­resi’ne, Fa­tiha’nın ma­na­sını bes­me­leye, bes­me­le­nin ma­na­sını da ‘be’ har­fi­nin al­tın­daki nok­taya koy­muş­tur.” bu­yur­muş­tur.

“Be”nin nok­ta­sına bütün kül­li­ye­ti­mizle dik­ka­ti­mizi çekip, “Levh-i mah­fuz­daki bütün ilim­leri ken­dinde top­la­mış olan o nok­ta­daki es­rar­lar ve hik­met­ler nedir?” diye dü­şü­nünce; Allah Zül­ce­lal’in bir ke­li­me­si­nin câmî ol­duğu ma­na­lar ya­zıl­mak is­te­nil­di­ğinde, de­niz­le­rin mü­rek­kep olsa bi­te­ceği ve bir o kadar daha mü­rek­kep ge­ti­rilse onun da bi­te­ceği ha­ki­ka­tini idrak ede­rek, bu kadar büyük câmî-i ilahi olan bu ke­li­me­le­rin ma­na­sı­nın ise bir nok­tada top­lan­mış ol­du­ğunu gö­rü­rüz.

Bu bir nok­ta­dan son­suz der­yaya kapı açı­lıp, o pen­ce­re­den Esrar-ı Kur’an’ı sey­ret­ti­ren hik­met ise o nok­ta­nın tek bir var­lık olan Allah Zül­ce­lal’in var­lı­ğını biz­lere ha­tır­lat­ma­sı­dır. O nok­ta­dan ilahi Kur’an’a ba­ka­rak, bizim üze­ri­mize ilk ola­rak vacip olan ilmin, O var­lığı, zatı, sı­fat­ları ve iş­leri ile öğ­ren­me­miz ol­du­ğunu gö­rü­rüz.

Kâ­i­natı bir nokta ola­rak dü­şü­nüp bu nok­ta­nın içe­ri­sinde ev­veli ve sonu sa­yıl­ma­ya­cak kadar var olan var­lığı bulup ev­vela şu kâ­i­na­tın ya­ra­tı­cı­sı­nın tek ol­du­ğunu an­la­yıp, ondan sonra bu var­lığı akılla ta­nı­ma­nın müm­kün ol­ma­ması se­bebi ile Allah Zül­ce­lal’in kendi var­lı­ğını ken­di­si­nin biz­lere ta­nıt­mak için Kitab-ı İla­hi­sini gön­der­di­ğini ve onu bir nok­ta­nın içe­ri­sine koy­du­ğunu, o nok­ta­nın ma­na­sını an­la­ma­mız için Allah Zül­ce­lâl’in “El­ham­dü­lil­lahi rab­bil âle­min” (Alem­le­rin Rabbi olan Allah’a hamd olsun) cüm­lesi ile dik­ka­ti­mizi Kitab-ı İla­hi­nin ba­şın­daki bu ayete çekip tek bir var­lı­ğın nasıl var­lık ol­du­ğunu öğ­ren­meyi Hakk’ın li­sa­nın­dan öğ­ren­meye baş­la­ma­mız ge­rek­ti­ğini idrak ede­riz.

Allah Zül­ce­lâl’in Kitab-ı İla­hi­sine hamd ile baş­la­ma­sın­daki sır­la­rın­dan­dır ki; bir ni­me­tin kıy­me­tini bilip, o ni­meti ve­rene te­şek­kür etmek ve nimet eli­nize gelir gel­mez hemen o ni­me­tin kıy­me­tini öğ­ren­mek ve tak­dir etmek ge­re­kir.

Çünkü de­ğerli bir eşya eline geçer de kıy­me­tini bi­le­mez­sen, onu çok de­ğer­siz şey­lerle de­ğiş­ti­rir­sin veya ne ola­cak deyip onu zayi eder­sin. Ço­cu­ğun veya de­li­nin elin­deki çok kıy­metli bir cev­he­rin, on­lara göre belki bir şeker veya sev­diği bir oyun­cak kadar de­ğeri yok­tur.

Allah Zül­ce­lâl size bir Kitab-ı İlahi gön­derdi. Onun kıy­me­tini bi­li­niz, bi­le­mez­se­niz o Kur’an’ın ayet­le­ri­nin ye­rine fay­dası ve de­ğeri ol­ma­yan şey­leri yer­leş­ti­rip, de­ğerli bir şeyi de­ğer­siz şey­lerle de­ğiş­ti­rir­si­niz. Onun için Allah Zül­ce­lâl ki­ta­bına ev­vela hamdle baş­la­mış ve dik­kat edin bu­yur­muş­tur. Bu se­beple Kur’an-ı Kerim, Allah’ın kul­la­rına ihsan bu­yur­duğu bütün ni­met­ler­den kıy­met­li­dir. Çünkü o Allah’ın ke­la­mı­dır ve in­san­lığa fani ha­ya­tın kur­tu­luş yol­ları ile ebedi ha­yatı ka­zan­ma­nın yol­la­rını bil­di­ren bir Kitab-ı İla­hi­dir.

Allah Zül­ce­lâl, “Hamd âlem­leri ter­biye eden Allah’a mah­sus­tur” bu­yu­ra­rak biz­lere za­tında kâmil, sı­fat­la­rında kâmil, iş­le­rinde kamil, hiç­bir ek­sik­liği ol­ma­ya­nın Allah ol­du­ğunu bil­dir­mek­te­dir. Hamd de­yince za­tında, sı­fat­la­rında ve iş­le­rinde ek­sik­liği ol­ma­yan methü se­naya öv­güye layık olan var­lık an­la­şı­lır. Onun dı­şında övü­len­ler met­he­di­len­ler sı­nırlı övü­lür, sı­nırlı met­he­di­lir. Allah Teâlâ ise bütün âlem­leri şahit tu­ta­rak za­tı­nın, sı­fat­la­rı­nın, iş­le­ri­nin sı­nırı ol­ma­dığı için ke­mâ­lâ­tın ken­di­sine ait ol­du­ğunu bu­yu­ra­rak Za­tını ta­nı­mayı biz­lere bil­dir­miş­tir.

Onun için in­sa­nın ilk gö­revi âlem­lere bakıp, bir ya­ra­tı­cısı ol­du­ğunu öğ­re­nip, bu kâ­i­natı ya­ra­tan var­lığa şüp­he­sizce iman et­me­si­dir.

Bir insan bu âlem­lere ba­kınca bir ha­li­kı­nın var ol­du­ğunu idrak eder. O zaman “La ilahe il­lal­lah” de­yince bu kâ­i­natı bü­tünü ile ya­rat­mış olan Allah tır, Ondan başka halık yok­tur de­mesi ile zatı ila­hisi ile Al­lahı tev­hid etmiş olur.

Ama yal­nız bu tev­hid se­vi­yesi ile müş­rik­ler, mü­na­fık­lar ve kâ­fir­le­rin tev­hi­din­den ay­rıl­mış ola­maz. Çünkü Allah Zül­ce­lal “On­lara so­rar­sa­nız yer­leri, gök­leri kim ya­rattı, size Allah ya­rattı der­ler” bu­yu­ra­rak hem batıl dün­ya­nın tev­hid aki­de­sini biz­lere öğ­ret­miş, hem de biz­le­rin de on­la­rın se­vi­ye­sinde kal­ma­ma­mız için uya­ra­rak, “Hamd alem­le­rin Rab­bine mah­sus­tur.” bu­yur­muş­tur. Bu­raya va­rıca da tev­hid aki­de­mi­zin önünde im­ti­han için bi­risi maddi di­ğeri ma­nevi iki yön mey­dana gel­miş­tir. Maddi ha­yata ba­kınca Allah Rab’dir. Plan ve prog­ram­la­rını ha­zır­la­yıp her şeyi şe­kil­len­dir­miş, her zer­reyi, her kür­reyi, her eş­yayı ola­cağı şe­kilde mey­dana ge­tir­miş ve in­sanı en güzel su­rette ya­rat­mış, ter­biye etmiş, her var olan canlı ve eş­ya­nın nasıl var ola­ca­ğını, var­lı­ğı­nın nasıl devam ede­ce­ği­nin öl­çü­le­rini de en güzel şe­kilde koy­muş­tur.

Beşer, her var olan şeyin, Allah’ın koy­duğu öl­çü­lerle var ol­du­ğuna, var­lı­ğı­nın ve ha­ya­tı­nın de­va­mı­nın da Allah (c.c)’ın koy­duğu öl­çü­lerle müm­kün bu­lun­du­ğuna boyun bük­müş­tür. İn­san­lık, O’nun var olmak için koy­duğu öl­çü­le­rin dı­şında bir öl­çüyü bu­la­ma­dığı gibi ha­yal­le­rin­den de ge­çi­re­me­miş­tir.

Maddi ha­ya­tı­mızla Onu Rab kabul et­mi­şiz. Onun koy­duğu öl­çü­lere bağ­lı­yız ve muh­ta­cız. O’nun koy­duğu öl­çü­le­rin dı­şında ha­yata devam ede­me­ye­ce­ği­mi­zin inan­cın­da­yız.

Allah Zül­ce­lâl, insan ha­yatı için belli ha­ra­ret öl­çüsü koy­muş­tur. Kal­bi­ni­zin ha­re­keti, nab­zı­nı­zın vur­ması için koy­duğu öl­çü­lere dik­ka­ti­nizi çekin de Rab­bi­nizi ta­nı­yın. Ama yal­nız maddi ta­rafı ile değil. He­kim­ler, kim­ya­ger­ler ne ile meş­gul­ler; has­ta­nın has­ta­lı­ğı­nın gi­de­ril­mesi ile… Onlar bunun için Allah’ın öl­çü­sünü bul­maya ba­ğım­lı­dır­lar. Ha­ra­ret yük­se­lince dü­şür­meye, nabzı dü­şünce yük­selt­meye ça­lı­şır­lar ve bün­ye­mi­zin ha­re­ket­leri için Allah’ın koy­duğu öl­çüyü bul­mak için se­fer­ber olur­lar.

Maddi ha­ya­tın de­vamı için yemek içmek de aynı şe­kil­de­dir. Allah za­ruri ih­ti­yaç­lar için öl­çü­ler koy­muş­tur. Bu öl­çü­lerle devam ederse beden sağ­lıklı, hu­zurlu, san­cı­sız bir şe­kilde ha­ya­tına devam eder. Bun­ları dü­şü­nür­sek kul, “La Rabbe il­lal­lah”, “Allah’tan başka bun­ları ya­pa­cak yok­tur” der.

Mad­de­ten Allah’ın is­te­diği gibi ya­şama mec­bu­ri­ye­tinde ol­du­ğu­muzu idrak et­ti­ği­miz gibi, mana âlemi olan ruh ha­ya­tı­mıza da dik­ka­ti­mizi çe­kince, bu­ra­daki öl­çü­le­rin hiç bi­risi ol­ma­dan veya ba­zısı olup, ba­zısı ol­ma­dan son­suz ha­ya­tın sağ­lıklı bir şe­kilde devam ede­ce­ğini dü­şün­mek çok yan­lış bir şey olmaz mı?

Ma­nevi ha­ya­tı­mı­zın de­vamı için de Allah Zül­ce­lâl ya­sa­lar koy­muş, emir­leri ile em­ret­miş­tir. Maddi hayat O’nun koy­duğu öl­çü­lere ba­ğımlı ol­duğu gibi ma­nevi son­suz ha­ya­tı­mızda da O’nun koy­duğu öl­çü­lere ba­ğımlı olma mec­bu­ri­ye­tin­de­yiz.

Bunu idrak edince Allah Zül­ce­lâl Rab’dir, be­deni ter­biye eden ve ruhu ter­biye eden O’dur, beden öl­çü­leri onun koy­duğu öl­çü­lerle devam edince Allah’ın koy­muş ol­duğu hüküm öl­çü­le­rine de aynı şe­kilde ba­ğımlı kal­mak özere “La Rabbe il­lal­lah” de­me­li­yiz. Çünkü mad­de­nin Rabbi ol­duğu gibi ma­na­nın da Rabbi O’dur. Dün­ya­nın ka­za­nıl­ması için Rab ol­duğu gibi son­suz ha­ya­tın ka­za­nıl­ması için de “La ilahe il­lal­lah” di­ye­bi­lir­sek o zaman onu Rab kabul etmiş olu­ruz.

Mad­de­ci­ler, mad­de­leri yon­tar, eri­tip dö­ke­rek rab­ler mey­dana ge­ti­rir­ler. Çünkü on­la­rın mad­de­den en çok sev­dik­leri on­la­rın rab­leri olur. Ne zaman kul: maddi hayat ve ma­nevi son­suz hayat yal­nız Allah’ın koy­duğu öl­çü­lerle ka­za­nı­lır dü­şün­ce­sine ula­şır, “La Rabbe il­lal­lah” derse, o zaman O’nun dua ka­pı­sında “ya Rabbi ya Rabbi” deme hak­kına sahip olur. Tev­hi­din maddi ve ma­nevi Rab­bini bulup O’na tes­lim olunca İs­la­mi­yet’e ilk adı­mını atmış olur.

Bu adımı atınca, o zaman itaat edi­le­cek var­lı­ğın yal­nız o Rab ol­du­ğuna ina­nır, boyun büker, tes­lim olur, Müs­lü­man olur. Ondan sonra “La ilahe il­lal­lah” ke­li­me­sinde maddi ya­şan­tısı ile ma­nevi ya­şan­tı­sını bir nok­tada top­lar, “La ma’bude il­lal­lah” “Allah Teala’dan başka itaat edi­le­cek var­lık yok­tur” der. Diğer top­lum­la­rın tev­hid aki­de­sin­den kur­tu­lur. Tev­hid-i Ha­kiki yo­luna girer. Ey Rab­bim sen­den başka itaat edi­le­cek yok der, Tev­hid-i Ha­kiki’ye ula­şır ve ara­la­rın­daki tev­hid me­sa­fe­le­ri­nin bir­bi­rine hiç yak­la­şa­ma­ya­cak kadar fark­ları da mey­dana çık­mış olur.

O zaman Fa­tiha Sû­resi’ndeki “iy­yake na’budu” sa­da­kati mey­dana çıkar, sadık mü’min olur, “Yal­nız seni tanır, sana itaat ede­rim” sö­zünü ko­nuş­maya hak ka­za­nır.

O tak­dirde “Ben kulum, Sen Ha­li­kım­sın. Sana kul­luk yap­maya borç­lu­yum. Sen Rab­bi­miz­sin, beni ter­biye eden­sin, Sana itaat et­meye mec­bu­rum. Sen Ma’bud ben âbi­dim” der, o zaman âbid ile Ma’bud ara­sın­daki fark­ları da insaf ile dü­şü­ne­rek, inan­cında bir se­vi­yeye gelir ve “İy­yake neste’în” “Yal­nız sana kul­luk ede­rim” se­vi­ye­sinde kal­ma­yıp, “Ya Rab yal­nız sen­den yar­dım talep ede­rim” de­yince tev­hid hi­sarı içe­ri­sine o vakit gir­miş olur.

Yal­nız Seni tanır, yal­nız Sana iba­det eder, yal­nız Sen­den yar­dım di­le­riz tev­hidi ha­ki­kisi bu­rada baş­lar. Ondan sonra tev­hid­deki ha­ki­katı öğ­ren­mek için Esma-i Hüsna’daki her bir ismin önüne ‘La’ ke­li­me­sini ge­ti­re­rek Al­lahu Zül­ce­lâli hakkı ile ta­nı­maya ve ke­ma­lata er­meye ça­lı­şan­lara müj­de­ler olsun. Allah’ın se­lamı O’nu ta­nı­yan­la­rın üze­rine olsun.