Dergide ara

Yazı başlıkları, yazar adları ve sayı adları içinde arar. Şapka ve büyük harf fark etmez: “adalet” yazınca “Adâlet” de bulunur.

Göz atın: Sayılar · Yazarlar · Arşiv

Maddî ve Manevî Temizlik Zekât

17. Sayı · 2010/1

2022

2021

2020

2019

2018

2017

2016

2015

2014

2013

2012

2011

2010

2009

2008

2007

2006

Allah Zül­ce­lâl ve’l-kemâl Teâlâ ve Te­kad­des Haz­ret­le­rine, celâl zâ­tına, kemâl sı­fat­la­rına lâyık hamd ü se­nâ­lar olsun.

Hu­sû­sen, Hicrî yıl­ba­şı­mız olan 1 Mu­har­rem’e ka­vuş­mak için biz­lere hayat ni­me­tini ihsan bu­yu­rup, bir Mu­har­rem ayını daha ya­şama fır­satı ver­diği ve bu ya­zıyı yazma im­kâ­nını bah­şet­tiği için de O’na son­suz hamd ü se­nâ­lar et­mek­te­yiz.

Bu son­suz ih­san­la­rına karşı şükür va­zi­fe­mizi hak­kıyla ye­rine ge­ti­re­bil­me­miz için ev­velâ bize ihsan et­tiği ni­met­le­ri­nin bü­yük­lü­ğünü be­şerî ha­fı­za­mızla ola­bil­di­ğince an­la­maya gay­ret et­meli ve ihsan edi­len bu ni­met­ler kar­şı­lı­ğında Allah Zül­ce­lâl’e tazim ede­rek şükür va­zi­fe­le­ri­mizi ye­rine ge­tir­me­li­yiz.

Her ni­me­tin kar­şı­lı­ğında Allah Teâlâ’ya tazim edip şük­ret­meye ça­lı­şır­ken; o ni­meti, fikir sa­ha­sında layık ol­duğu nok­taya kadar bü­yü­te­rek dü­şünme im­kâ­nına sahip ola­bi­lir­sek ilâhi aza­meti sı­nır­sız bir şe­kilde ta­nıma yol­cu­lu­ğuna çık­mış sa­yı­lı­rız.

Böy­lece ni­me­tin bü­yük­lüğü kar­şı­sında, ni­meti ve­rene tazim et­me­nin de ne kadar önemli bir ve­cîbe ol­du­ğunu öğ­ren­miş olu­ruz.

1 Mu­har­rem’le baş­la­yan yıl­ba­şı­mızı an­la­mak için; onu bize ihsan ede­rek ona ka­vuş­ma­mızı sağ­la­ya­nın sa­dece Allah Teâla Haz­ret­leri ol­du­ğunu dü­şün­meli ve bu du­ru­mun ne büyük bir nimet ol­du­ğunu idrak et­meye gay­ret et­me­li­yiz. Böy­lece Allah’a hamd etmek için başka bir sebep ara­maya ih­ti­ya­cı­mı­zın kal­ma­dı­ğını, yıl­lar boyu ya­şa­sak dahi bu büyük ik­ra­mın ne büyük bir ilâhî ihsan ve lütuf ol­du­ğunu tam ma­nası ile an­la­yıp kav­ra­ma­mı­zın müm­kün ol­ma­dı­ğını da an­la­mış olu­ruz.

1 Mu­har­rem’de Allah Zül­ce­lâl’in kâ­i­natı yok­luk âle­min­den var­lık âle­mine çı­kar­dı­ğını, bu günün, yok­luk ka­ran­lı­ğı­nın var­lık sa­bahı ol­du­ğunu dü­şü­nünce; 1 Mu­har­rem’in Allah Zül­ce­lâl’in tes­pit ve tayin et­tiği yıl­başı ol­du­ğunu da öğ­ren­miş olu­ruz.

Allah Zül­ce­lâl’in aza­me­ti­nin bü­yük­lük ve üs­tün­lüğü neyse, ya­rat­tığı ve tes­pit et­tiği her şeyin de mah­lû­kâ­tı­nın­kin­den üstün ve büyük ol­du­ğunu kabul edip inan­ma­lı­yız.

Tabiî ki; Allah Teâlâ’nın tes­pit ve tayin et­tiği bir yıl­başı ve bu yıl­ba­şında mey­dana gelen kâ­i­na­tın ya­ra­tı­lış olay­la­rını dü­şün­dü­ğü­müz vakit; böyle bir ola­yın kâ­i­nat ya­ra­tı­lı­şın­dan sonra devam eden bu fânî âlem­lerde bir daha mey­dana gel­me­ye­cek büyük bir hâ­dise ol­du­ğunu da an­la­mış olu­ruz.

İn­sa­noğlu sa­mimi bir şe­kilde dü­şü­nünce, kâ­i­na­tın ya­ra­tı­lı­şın­dan bu yana geçen gün­ler, aylar, yıl­lar ve bu mü­ba­rek gün­lerde ya­ra­tı­lışla il­gili mey­dana gelen hâ­di­se­le­rin de bir şe­refe sahip ol­du­ğunu görür. O ha­di­se­leri bu şe­kilde ha­tır­la­yan akıl sa­hibi in­sa­noğlu her şeyi ol­duğu gibi tanır ve aza­met-i ilâhî kar­şı­sında boy­nunu bü­ke­rek; “Ya Rab! Senin aza­met-i ilâ­hi­yen kar­şı­sında ben neyim ki; sana hak­kıyla kul­luk da ya­pa­bi­le­yim.” der.

İnsan, kul­luğa ilk adı­mını ata­bil­mek için Hz. İb­ra­him (a.s) gibi ya­ra­tıl­mış olan var­lık­la­rın içe­ri­sinde dü­şün­meye baş­lar. Dü­şün­düğü kadar ken­dini ilâhî aza­met der­ya­sında kay­be­dip “Ya Rab! Ben sana iman ettim ve inan­dı­ğım gibi ya­şa­maya niyet ettim.” der.

Kul, Hz. İb­ra­him (a.s) gibi, inan­dığı gibi ya­şama ka­ra­rını verip “Yâ Rab! Bütün kül­li­ye­timle sana dön­düm, sana kul­luk etmek üzere ha­zı­rım.” di­ye­rek, ezelde yap­tığı ni­ye­tini ta­ze­le­yip Allah Teâlâ’nın da Kur’an-ı Kerim’de bu­yur­duğu üzere:

“Benim be­denî iba­det­le­rim, malî iba­det­le­rim, ya­şa­mam ve ölmem yal­nız sana ait­tir.” di­ye­rek dünya ha­ya­tında kul­luk va­zi­fe­sini ye­rine ge­tir­meye devam ka­ra­rını verir.

Mu­hak­kak ki; bu ni­ye­ti­mizi İb­ra­him (a.s) gibi âkıl bâliğ ol­du­ğu­muz ilk anda yap­ma­mız ge­re­kirdi. Bu ha­ki­kati bi­le­me­dik veya unut­tuk. Fakat ha­tır­la­dı­ğı­mız anda bu ni­ye­ti­mizi yap­mış­sak ne güzel. Eğer yap­ma­mış­sak; ni­yet­siz bir şe­kilde ha­ya­tı­mızı mah­vetme kor­ku­sun­dan kur­tul­mak için büyük bir sa­mi­mi­yet ve ih­lâsla der­hal bu ni­yeti yap­ma­lı­yız.

Ay­rıca daha önce yap­mış ol­du­ğu­muz ni­yet­leri de zaman zaman kont­rol edip mü­kel­le­fi­yet­le­ri­miz­deki nok­san­lık­ları gi­der­me­nin de en önemli va­zi­fe­miz ol­du­ğunu bil­me­li­yiz. Çünkü yıl­larca namaz kıl­sak, oruç tut­sak veya diğer iba­det­lerle meş­gul olsak, fakat inan­dı­ğı­mız gibi ya­şa­maya niyet et­me­miş olsak yap­tık­la­rı­mızla bir yere var­ma­mız müm­kün de­ğil­dir.

Allah Zül­ce­lâl hayat ni­me­ti­mizi ken­di­sine karşı mü­kel­lef ol­du­ğu­muz kul­luk gö­rev­le­rini ye­rine ge­tir­mek için biz­lere lüt­fet­miş­tir. Bunu da Kitâb-ı İlâ­hî­sinde aşa­ğı­daki şe­kilde ifade bu­yur­muş­tur:

“Gö­rü­len ve gö­rün­me­yen bütün var­lık­ları; Bana kul­luk et­sin­ler diye ya­rat­tım.” (Za­ri­yat, 51/56)

Bütün bu ha­ki­kat­ler kar­şı­sında eğer biz­ler hâlâ kul­luğa niyet ede­me­diy­sek ha­li­mi­zin ne kadar vahim ol­du­ğunu dü­şü­nün. Ve düş­tü­ğü­müz bu vahim hali gör­mek için de İslâm dün­ya­sı­nın içinde bu­lun­duğu hale bir bakın.

Bâtıl dün­yası, bâtıl olan din­le­rini ya­şa­mak ve dün­yaya hâkim kıl­mak için sa­mimi bir şe­kilde niyet et­miş­ler ve bu yolda ça­lış­maya karar ver­miş­ler­dir. Ni­yet­le­ri­nin dı­şın­daki bir tek­lifi asla kabul et­me­miş­ler ve et­me­ye­cek­ler­dir.

Bu hu­sus­ları kı­saca ha­tır­lat­mayı ilâhî emre im­ti­sâ­len bir va­zife ola­rak kabul ede­rek siz­le­rin dik­ka­tine sun­mayı dü­şün­dük.

Yeni bir yıl baş­la­yınca ha­yatta âkıl bâliğ ol­du­ğu­muz anlar ha­tı­rı­mıza gel­me­li­dir. Akıl sa­hibi ol­du­ğu­muz andan bu anı­mıza kadar neler ka­zan­dık neler kay­bet­tik, diye dü­şün­me­den; ön­ce­likle “Ha­ya­tım için bir ni­ye­tim var mı?” diye dü­şün­me­li­yiz. Çünkü Pey­gam­ber Efen­di­miz (s.a.v): “Amel­ler, mu­hak­kak ni­yetle değer ka­za­nır.” bu­yur­mak­ta­dır.

Ha­ya­tı­mız da, namaz gibi bir iba­det­tir ve mu­hak­kak ki na­ma­zın sıh­hati için bir takım öl­çü­ler ko­nul­muş­tur.

Bun­la­rın bir kısmı terk edi­lince, secde-i sehv ge­re­kir.

Ba­zı­la­rını terk edince ise namaz fâsid olur.

Ama na­maza baş­la­mak için niyet ya­pıl­ma­dıysa, kı­lı­nan o namaz hiç­bir mana ifade etmez.

Bu se­beple ha­ya­tı­mızı ye­ni­den göz­den ge­çir­mek ga­ye­siyle siz­lere bir tav­siye ola­rak bu uya­rıyı ya­par­ken Allah Teâlâ’ya karşı bir şükür va­zi­fe­mizi de ye­rine ge­tir­meye gay­ret et­mek­te­yiz.

Kâ­i­na­tın yok­luk âle­min­den var­lık âle­mine çı­kı­şın­dan sonra mey­dana gelen en büyük hâ­dise Hz. Mu­ham­med Mus­tafa (s.a.v)’in ri­sa­let gö­revi ile bir­likte mana âle­min­den maddî âleme gön­de­ril­diği gün­dür.

Çünkü Allah Zül­ce­lâl “Biz seni bütün in­san­lığa Rasûl ola­rak gön­der­dik.” (Nisa, 4/79) bu­yur­mak­ta­dır.

Mu­hak­kak Ra­sû­lul­lah’tan önce de yer­yü­züne nebî ve ra­sûl­ler gön­de­ril­miş­tir. El­ham­dü­lil­lah, biz­ler gön­de­ril­miş olan bütün ra­sûl­le­rin, Rasûl ol­duk­la­rına iman eden mü’min­ler­de­niz.

Ancak bil­me­miz ge­re­kir ki; daha ev­velki nebî ve ra­sûl­ler, belli böl­ge­lere belli za­man­lar için gön­de­ril­miş­tir. Hz. Musa ile Şuayb (a.s) gibi, bir anda ve za­manda bir­kaç nebî ve ra­sû­lün gön­de­ril­diği de bi­lin­mek­te­dir.

Allah Zül­ce­lâl, Ha­bibi Hz. Mu­ham­med Mus­tafa (s.a.v)’e “ Seni bütün âlem­lere rah­met ola­rak gön­der­dim.” (En­biya, 21/105) bu­yu­ra­rak rasûl-i âhir za­manı bütün kâ­i­nat­taki akıl sa­hibi var­lık­lara rasûl ola­rak gön­der­di­ğini biz­lere bil­dir­miş­tir.

Daha ön­ceki ra­sûl­lere gön­de­ril­miş olan ah­kâ­mın mü­kem­mel hali olan Kitab-ı İlâhî Kur’an-ı Azî­müş­şân’ı da ona in­di­re­rek, biz­leri ve bütün in­san­lığı cen­nete davet et­miş­tir.

Ra­sû­lul­lah (s.a.v) bir davet mek­tubu olan Kur’an-ı Kerim’le gön­de­ril­miş ol­duğu için; O’nun nü­büv­ve­ti­nin in­kârı, bütün pey­gam­ber­le­rin in­kârı; O’na ve­ri­len ki­ta­bın in­kârı da bütün ki­tap­la­rın in­kârı de­mek­tir.

O Yüce Pey­gam­bere son­suz salât se­lam­dan sonra…

Der­gi­mi­zin bu sa­yı­sında zekât me­se­lesi ele alı­na­cağı için zekât ke­li­me­si­nin ma­na­sını, ne­leri ifade et­ti­ğini, yazar kar­deş­le­ri­miz kendi ifa­de­le­riyle in­şal­lah siz­lere arz etmek üzere ha­zır­la­dı­lar. Biz de siz­lere bu hu­susla il­gili bir­kaç ke­lime söy­le­mek ni­ye­tin­de­yiz.

Mu­hak­kak, her şeyin maddî ve ma­nevî cep­hesi, gö­rü­nen ve gö­rün­me­yen ta­rafı, zâ­hirî ve bâ­tınî ta­rafı bu­lun­mak­ta­dır.

Çünkü dün­ya­mız, madde ile mâ­nâ­nın bir­leş­me­siyle mey­dana gelen bir âlem­dir.

Zekât; te­miz­lenme, arınma mâ­nâ­la­rını ifade et­mek­te­dir. Te­miz­lik, iç ve dış te­miz­lik yani maddî ve ma­nevî te­miz­lik ola­rak iki kı­sım­dır ve Allah Zül­ce­lâl ve’l-kemâl Haz­ret­leri Kur’an-ı Kerim’de biz­lere maddî ve ma­nevî te­miz­liği bir­likte em­ret­mek­te­dir.

Zekât, mad­deye ait bir te­miz­lik­tir. Ama maddî te­miz­lik ma­nevî te­miz­lik­ten ayrı bir me­sele de­ğil­dir. Çünkü mad­deyle mânâ, ruhla beden gi­bi­dir.

Maddî yö­nüyle zekât, bil­me­ye­rek mala (ser­vete) ka­rış­mış olan ve bi­lin­me­yen ha­ram­ları te­miz­le­mek için­dir.

Tıpkı hay­van­larla har­man­lar sü­rü­lür­ken hay­van pis­lik­le­ri­nin hu­bû­bata ka­rışma ih­ti­ma­line bi­naen har­ma­nın ne­re­sine isa­bet et­tiği gö­rün­mü­yorsa, o har­man­dan belli bir mik­ta­rın alı­nıp atı­la­rak ge­riye kalan mah­su­lün temiz ol­ması gibi zekât da mala ka­rış­mış bi­lin­me­yen ha­ram­la­rın te­miz­liği için ve­ri­len bir mik­tar­dır.

Mu­hak­kak her şeyde niyet şart ol­duğu gibi; zekât ve­ren­le­rin de ze­kât­la­rını güzel niyet sa­hip­leri gibi niyet ede­rek ver­me­leri ge­re­kir.

Ze­kâ­tın ma­nevî fay­da­la­rına ge­lince;

  • İnsanoğlunun, karşısındaki kötü ahlâkların büyüklerinden biri olan cimrilik ve hasetlikten kendini koruyabilmesi için zekât vermesi gerekir. Allah Zülcelâl Hazretleri zekât vermeyenler hakkında ağır ve şiddetli cezalar uygulayacağını bildirerek, hesap günü servet sahiplerini cimrilik hastalığının sebep olacağı büyük azaplardan kurtarmak için manevî bir temizliğe tâbî tutmuştur.
  • Zenginlerle fakirler arasındaki buğz, kin ve düşmanlıkların aradan kalkmasının sağlanması için de zekât manevî bir temizleyicidir. İnsanlar menfaat bekledikleri tarafa karşı hürmet ve saygı gösterirler. Her iki tarafın hasetlikten kurtuluşu, fakirin içerisinde zengine karşı biriken kininin kendisini hırsızlık, yankesicilik gibi insanlığın huzurunu bozacak kötü ahlâklara sevk etmemesi için zekât manevî bir şifa verici tedavi yöntemidir.
  • Zekât, zenginler aile fertleriyle birlikte her türlü nimeti yiyip içerken, fakir insanların aileleri karşısında mahcubiyetten kurtulmaları için ilâhî ihsanın bir insan vasıtasıyla onlara gönderilen bir sevgi ifadesidir. Fakir ailelerin kalbine yerleştirilen sevgi, mâlî ibadetlerin en faziletlisidir. Allah Zülcelâl’in bazı kimseleri fakir, diğerlerini zengin yapmasındaki hikmetlerden biri de; insanlar arasında sevgi, saygı ve ihsanın devamını sağlamaktır.

Gü­nü­müz dün­ya­sına bak­tı­ğı­nız vakit, zen­gin ai­le­le­rin ve dün­yada ken­dini zen­gin sa­yan­la­rın bir­bir­le­rine karşı saygı, sevgi ve in­sanî duy­gu­larla bak­tık­la­rını dahi gö­re­mez­si­niz.

Onun için Allah Zül­ce­lâl zen­gine ma­lı­nın kırkta bi­rini ver­meyi em­ret­miş­tir. Bu emr-i ilâhî ile fa­kir­le­rin ih­ti­yaç­ları da bir şe­kilde gi­de­ril­miş olur. Eğer kırkta bir ih­ti­yaç­lara yet­me­ye­cek ol­saydı Allah Zül­ce­lâl zekât ora­nını daha yük­sek ola­rak beyan ederdi.

Dünya bir mi­sa­fir­ha­ne­dir. Bütün mah­lû­kat Allah’ın yer­yü­zün­deki mi­sa­fi­ri­dir. Bu mi­sa­fir­ha­nede mi­sa­fir­lere, mi­sa­fir­hane sa­hi­bine itaat etmek ge­re­kir. Bu mi­sa­fir­ha­nede mi­sa­fir­lere hiz­met ve ikram etmek için Allah Zül­ce­lâl bazı kim­se­lere daha fazla ih­sanda bu­lun­muş.

Pey­gam­be­ri­miz “Ce­ma­ate hiz­met eden on­la­rın efen­di­si­dir.” bu­yu­ra­rak, in­san­lara, “İkram edi­len ol­ma­yı­nız, ça­lı­şıp ka­za­na­rak ikram eden­ler­den olup ce­mi­ye­tin efen­disi olu­nuz.” tav­si­ye­sinde bu­lun­muş­tur.

Allah Teâlâ’nın, Cuma Sû­resi’nde bu­yur­duğu, Ha­bi­bi­nin âlem­lere rah­met ola­rak gön­de­ril­me­si­nin hik­me­tini de yine bu zekât em­rin­den an­la­ya­bi­lir­si­niz.

Ma­sa­sına ekmek ko­ya­ma­yan fa­kire bir zen­gi­nin zekât ve infak ola­rak bek­le­di­ğin­den çok daha fazla yap­tığı ik­ramı dü­şü­nür­se­niz, Hz. Mu­ham­med Mus­tafa

(s.a.v)’nın âlem­lere rah­met ola­rak gön­de­ri­li­şi­nin hik­me­tini daha güzel an­la­mış olur­su­nuz.

Cuma Sû­resi’nin ilk âye­tinde Allah Zül­ce­lâl; yer­lerde ve gök­lerde ne varsa hep­si­nin Allah’ı tes­bih et­ti­ğini, O’nun nok­san sı­fat­lar­dan berî ol­du­ğunu hal li­sanı ile biz­lere ha­tır­lat­tı­ğını bil­di­re­rek; ka­i­natı dü­şü­nüp, ka­i­na­tın ya­ra­tı­cı­sını tev­hid ede­rek şirk­ten arı­nıp, küfür ve ni­fak­tan te­miz­len­meyi biz­lere em­ret­mek­te­dir.

Cuma Sû­resi’nin ikinci âyet-i ce­lî­le­sinde ise şöyle bu­yur­mak­ta­dır:

“O Allah, ümmî bir pey­gam­beri on­lara rasûl gön­de­ren­dir. On­lara Allah Teala’nın gön­der­diği ayet­le­rini oku­ya­rak, on­ları zâ­hi­ren ve bâ­tı­nen te­miz­ler. (Bâ­tı­nen ifa­desi kötü ah­lak­lar­dan te­miz­len­meyi, za­hi­ren iba­resi ise zekât gibi maddi iba­det­le­rin em­rini bil­di­rir.) On­lara ki­tabı ve hik­meti de öğ­re­tir. (Mu­hak­kak ki kitap, emir ve ya­sak­ları in­san­lara teb­liğ, hik­met ise iba­det­leri ya­pınca, (ze­kâtı ve­rince) kar­şı­lı­ğında mey­dana ge­le­cek olan fay­da­ları bil­dir­me­si­dir. Ve­re­nin mü­kâ­fa­tını ver­me­yen­le­rin ise ce­za­la­rını bil­dir­me­si­dir.) O pey­gam­ber gel­me­den önce onlar derin bir sa­pık­lık içe­ri­sin­dey­di­ler.”

Zekât me­se­le­sini dü­şü­ne­cek olur­sak;

Müs­lü­man ol­ma­yan­la­rın da ba­zı­la­rı­nın in­fakta bu­lun­duk­la­rını gö­rü­rüz. Ama bun­la­rın yap­tık­ları, İslam’ın infak emri ile bağ­daş­ma­yan farklı bir yar­dım­dır.

Çünkü onlar muh­taç ül­ke­le­rin in­san­la­rına yar­dım gön­de­rip top­lum­lara “Biz de in­san­lara yar­dım ya­pı­yo­ruz.” de­mek­te­dir­ler. Fakat as­lında in­san­ları kendi ira­de­le­rine mah­kûm ede­rek kö­le­leş­tirme gay­re­tin­de­dir­ler.

Gü­nü­müz dün­ya­sı­nın ka­pi­ta­list sis­tem­le­ri­nin yap­tık­la­rına hep bir­likte şahit ol­mak­ta­yız.

O za­lim­ler kendi yakın kom­şu­ları aç­lık­tan öle­cek olsa bile bir men­faat gör­me­dik­leri tak­dirde on­la­rın ta­ra­fına bile bak­maz­lar.

İslam, zekât ve­re­cek olana, ze­kâtı ön­ce­likle en ya­kı­nınki in­sana ver­meyi tav­siye bu­yur­mak­ta­dır.

Onun için, bir in­sa­nın Mekke-i Mü­ker­reme veya Me­dine-i Mü­nev­vere’de ve­re­ceği yüz ku­ruş­tan, ya­kı­nın­da­ki­lere ve­re­ceği bir ku­ru­şun daha fa­zi­letli ve fay­dalı ol­duğu bil­di­ril­miş­tir.

Bu ya­zı­mızda ma­nevî te­miz­lik­ten bah­se­de­cek vakit bu­la­ma­dık. İn­şa­al­lah ge­le­cek ya­zı­mızda ma­nevî te­miz­lik­ten bah­se­de­riz.

Siz­lere, zekât ve in­fa­kın ma­nevî fay­da­la­rını dü­şün­me­nizi tav­siye ede­rim.

Selam hi­da­yete tâbi olan­la­rın üze­rine olsun.