Dergide ara

Yazı başlıkları, yazar adları ve sayı adları içinde arar. Şapka ve büyük harf fark etmez: “adalet” yazınca “Adâlet” de bulunur.

Göz atın: Sayılar · Yazarlar · Arşiv

Nihâyet Anne Sütüne de Müdâhale Edildi!

30. Sayı · 2013/2

2022

2021

2020

2019

2018

2017

2016

2015

2014

2013

2012

2011

2010

2009

2008

2007

2006

Çok saf, ber­rak, temiz, fay­dalı ve bir ben­zeri de bu­lun­ma­yan doğal bir temel gıda mad­desi olan anne sütü, göz­le­rini dün­yaya henüz açmış yavru be­bek­ler için çok de­ğerli ve paha bi­çil­mez, mu­ci­zevî bir besin kay­nağı ve bir nimet-i ilâhî’dir. Bu kadar mühim ve kıy­metli bir gıda mad­desi olan anne sü­tü­nün, ne yazık ki son za­man­larda, sûret-i hak­tan gö­rü­ne­rek, bi­ri­leri ta­ra­fın­dan çok hızlı bir şe­kilde bu­lan­dırma ve hattâ ifsâd etme fa­a­li­yet­le­rine gi­ri­şil­di­ğini üzü­le­rek mü­şâ­hade et­mek­te­yiz.

Kur’ân-ı Kerîm, bu ifsâd hu­su­suna işâ­re­ten dik­ka­ti­mizi çek­mek­te­dir. “…(O kimse), yer­yü­zünde fesâd çı­kar­mak, ekini ve nesli helâk etmek (nesli boz­mak) için ça­lı­şır (ko­şu­şup durur). Allah (cc) boz­gun­cu­ları (yer­yü­zünde fesat çı­ka­ran­ları asla ve asla) sev­mez.”1 Ayet-i ke­rîme’de ifade edil­diği üzere, böy­lesi gi­ri­şim­ler, bi­le­rek veya bil­me­ye­rek bir nesli bozma, yok etme ve kö­künü ku­rutma fa­a­li­ye­tin­den başka bir şey de­ğil­dir. Allah’ın koy­duğu kanun ve hü­küm­lere baş kal­dır­ma­dır. Koy­duğu sı­nır­ları ta­nı­ma­mak ve haddi aş­mak­tır.

Lü­gatte süt emmek, süt em­zir­mek an­lam­la­rına gelen “Radâ’” ke­li­me­si­nin ıs­tı­lâhî ma­nası: “Bir ka­dı­nın sü­tü­nün, em­zirme yo­luyla veya başka bir şe­kilde içil­mek sû­re­tiyle mi­deye ulaş­ması de­mek­tir.” İslâm fık­hına göre, em­zi­ren ka­dına (süt an­neye) “murdı’ veya mur­dıa” de­nil­diği gibi, sütle mey­dana gelen bu ak­ra­ba­lığa da “Ka­râ­betü’r-radâ’” de­ni­lir. Süt an­neyi, icâr­la­yan (tutan) kim­seye de “müs­terdı’” denir. Yüce Ki­ta­bı­mız Kur’ân-ı Kerîm’de, ço­cu­ğun ken­di­sini do­ğu­ran an­ne­sin­den veya başka bir ka­dın­dan süt em­me­siyle il­gili mü­te­ad­did ayet­ler mev­cut­tur. Bun­lar­dan bir ka­çını te­ber­ru­ken nak­let­mek is­ti­yo­rum:

  1. “…Sizi emziren süt anneleriniz ve süt kız kardeşleriniz ile nikâhlanmanız (evlenmeniz) size (ebediyen) haram kılındı.”2 Görüldüğü gibi bu hüküm ictihâdî bir hüküm olmayıp hiçbir te’vîle, yoruma mahal bırakmayacak şekilde Kur’ân-ı Kerîm’in çok açık ve kesin bir hükmüdür. Ayrıca bu süt anneliğin gerçekleşmesi için, birilerinin iddia ettiği gibi illâ da memeden süt emme şartı yoktur. Hangi yolla olursa olsun, bir kadına ait olan bir miktar sütün, bir çocuğun midesine ulaşmış olması durumunda, bu hüküm (süt anneliği ve süt kardeşliği hükmü) gerçekleşmiş olur.
  2. “…Çocuklarınıza süt anne tutup emzirmek istediğiniz zaman anlaştığınız ücreti iyilikle ödemek şartıyla sizin için (bu konuda) bir günah yoktur.”3
  3. “…O kadınlar (boşadığınız hanımlarınız) eğer çocuklarınızı emzirirlerse ücretlerini verin. Aranızda uygun bir şekilde anlaşın. Eğer güçlük içerisinde kalırsanız (anlaşamazsanız, o takdirde) çocuğu babası adına başka bir kadın emzirecektir.”4
  4. “Biz insana, anne ve babasına ihsânda bulunmasını emrettik. Annesi onu zahmetle karnında taşıdı ve zahmetle doğurdu, onun anne karnında taşınma ve sütten kesilme süresi (tam) otuz aydır…”5
  5. “Emzirmeyi tam yapmak isteyenler için, anneler çocuklarını tam iki yıl emzirsinler…”6

İslâm fık­hı­nın beş temel um­desi var­dır ki bun­lar:

  • Canı muhâfaza (koruma)
  • Aklı muhâfaza (aklı maddî ve manevî sarhoşluklarda koruma altına almak)
  • Dini muhâfaza
  • Malı muhâfaza
  • Nesli muhâfazadır.

Nesli ko­ru­yup mu­hâ­faza al­tına almak, dini ve canı ko­ru­mak kadar önem­li­dir. İslâm dini, anne sü­tüne ve süt ak­ra­ba­lı­ğına büyük önem ver­miş­tir. Bir be­be­ğin ilk iki ya­şında iken em­diği süt, o be­beğe süt em­zi­ren ka­dınla ara­sında en yakın ak­raba olan an­ne­lik ve ev­lat­lık ya­kın­lı­ğını or­taya çı­ka­rır. Do­la­yı­sıyla her in­sa­nın iki an­nesi ola­bi­lir. Bun­lar­dan bi­risi, ken­di­sini do­ğu­rup dün­yaya gel­me­sine ve­sîle olan an­nesi; di­ğeri ise ha­yatta ka­la­bil­mesi için en önemli bir gıda mad­desi olan sü­tünü ona tak­dim eden (em­zi­ren) an­ne­si­dir. Kur’ân-ı Kerîm, bu iki muh­te­reme ha­nı­mın her iki­sine de “ümm” (anne) diyor.

Ay­rıca bu “süt an­ne­liği” olayı, yeni keş­fe­di­len bir şey de­ğil­dir. İslâm fık­hına göre “süt an­ne­lik” gibi bir ku­ru­mun mev­cû­di­yeti tar­tı­şıl­maz­dır. İslâm’a göre, kimin kimi em­zir­diği hu­susu çok önemli ve ciddî bir me­se­le­dir. Çünkü nes­lin em­ni­yeti; malın em­ni­yeti, aklın em­ni­yeti, canın em­ni­yeti ve dinin em­ni­yeti kadar ciddî ve önem­li­dir.

Bir ço­cu­ğun iki yıl içinde, ken­di­sini do­ğu­ran an­ne­sin­den başka bir ka­dı­nın sü­tünü emmiş ol­ması, sü­tünü em­diği ka­dı­nın rah­min­den doğ­muş ol­ması gi­bi­dir. Ken­di­sini do­ğu­rup dün­yaya gel­me­sine ve­sile olana nasıl “anne” di­yorsa, ha­ya­tını idâme et­ti­re­bil­mesi için ona en önemli gı­dası olan sü­tünü tak­dim eden (süt em­zi­ren) ka­dına da “anne” der. Sü­tünü em­diği ka­dı­nın (süt an­ne­si­nin) ko­cası da süt emen ço­cu­ğun ba­bası (süt ba­bası) olur. Süt an­ne­si­nin ço­cuk­ları da eme­nin kar­deş­leri (süt kar­deş­leri) olur. Do­la­yı­sıyla bir ka­dın­dan süt emen ço­cu­ğun, iki tane ai­lesi olmuş olu­yor. İnsan, aynı ana­dan doğan kendi öz kar­de­şiyle nasıl mah­rem (ebe­diy­yen ev­len­mesi haram) olu­yorsa, süt kar­deşi için de durum ay­nı­dır.

Bu­gün­lerde or­taya atı­lan ve Allah’ın lanet ve ga­za­bını celb eden “Anne Sütü Ban­kası (Mer­kezi)” pro­je­le­riyle uğ­ra­şı­la­ca­ğına Allah’ın rı­za­sını, sevgi ve mu­hab­be­tini ka­zan­maya ve­sîle ola­bi­le­cek “Süt An­ne­lik” gibi bir proje üze­rinde ça­lış­ma­lar ya­pılsa (ön­ce­likle an­ne­le­rin kendi ço­cuk­la­rını em­zir­me­sine teş­vik, süt an­ne­liği ku­ru­munu da câzip bir du­ruma ge­tir­mek gibi) ve bu ku­ru­mun ihyâ ve in­ti­şârı hu­su­sunda aktif pro­je­ler or­taya ko­ya­bil­se­ler ne kadar ha­yırlı ve isa­betli ka­rar­lar al­tına imza atmış olur­lardı. Keşke bunu an­la­yıp kav­ra­ya­bil­se­lerdi. Bu ise Allah kor­ku­su­nun mah­sûlü olurdu. Onun için­dir ki Cenâb-ı Hakk: “Mü’min ise­niz Allah’tan kor­ku­nuz.”7 bu­yu­ru­yor.

Evet, Allah’tan kor­ka­lım da he­lâ­kı­mıza sebep ola­cak olan bu sev­da­dan vaz­ge­çe­lim. Zerre kadar Allah kor­kusu ta­şı­yan bir mü’min, böy­lesi bir “süt ban­kası”na ne süt verme ce­sa­reti ne de ora­dan süt alma ce­sa­re­tini gös­te­re­bi­lir. Çünkü imanı buna mü­sa­ade etmez. Çünkü or­tada ciddî bir gü­ven­siz­lik var. Bir­çok hile ve su­is­ti­mal ih­ti­mali kuv­vetli gö­rül­mekte. Bunun için­den sıy­rı­lıp çık­mak da adeta im­kân­sız gö­rü­lü­yor. Hesap gü­nün­den kor­ka­lım da yarın bir sürü gen­cin, “ilâ yevmi’l-kı­yâme” (kı­ya­mete dek), kar­de­şin kar­deşle ya­pa­cağı zi­na­nın (ki bu eşedd-i zi­nâ­dır) vebal ve aza­bın­dan kor­ka­lım.

Rûz-i mah­şerde, kar­de­şin kar­deşle iş­le­diği bunca zi­nâ­nın bir mesûl ve mü­seb­bibi ola­rak ka­bir­den kal­kıp huzûr-ı ilâhî’de hesap ve­re­ce­ği­mizi ve çok çetin bir azaba dûçâr ola­ca­ğı­mızı çokça te­zek­kür ve te­fek­kür ede­lim. Olur ki bir lütf-i ilâhî ye­ti­şir de geri adım atar ve bu büyük vebal ve so­rum­lu­luk­tan bi­iz­nil­lah kur­tul­muş olu­ruz.

İmâm Su­yûtî’nin el-Câmiu’s-sağîr’inde sahîh ola­rak nak­let­tiği bir hadîs-i şe­rîfte Efen­di­miz (sav) şöyle bu­yu­ru­yor: “Bir bel­dede (veya bir ül­kede) zi­nâ­nın (her tür­lüsü) ve fâ­i­zin (de) her çe­şidi or­taya çık­tığı zaman (yay­gın bir hale gel­diği zaman, artık o belde/ülke halkı) Allah’ın aza­bını hak etmiş olur (artık Allah’ın azabı ile burun bu­runa gel­me­leri onlar için mu­kad­der olur).8

Sahîh-i Müs­lim’de geçen ve Cerîr b. Ab­dil­lah (ra) ta­ra­fın­dan ri­va­yet edi­len bir başka hadîs-i şerîf de şöy­le­dir: “Her kim, İslâm’da güzel bir yol, bir çığır açarsa (Allah’ın râzı ola­cağı bir şey or­taya ko­yarsa) onun için hem yap­tığı bu güzel ame­li­nin se­vâbı hem de ken­di­sin­den sonra (kı­ya­mete kadar) onunla amel eden­le­rin (o yolu takip eden ki­şi­le­rin) yap­tık­ları bu güzel amel­le­ri­nin se­vâbı var­dır. O güzel ameli ya­pan­la­rın ala­cak­ları se­vâp­tan da hiç­bir şey ek­sil­me­den. Kim de İslâm’da kötü (za­rarlı) bir yol, bir çığır açarsa (Allah’ın râzı ve hoş­nut ol­ma­dığı bir şey or­taya ko­yarsa) hem or­taya koy­duğu o kötü (za­rarlı) ame­lin vebal ve so­rum­lu­luğu hem de ken­di­sin­den sonra onunla amel ede­cek (o yan­lış yolu takip ede­cek in­san­la­rın iş­le­ye­ceği gü­nah­lar onun (om­zunda) ola­cak­tır (Bütün bu in­san­la­rın iş­le­diği gü­nah­lar onun amel def­te­rine kay­de­di­lir. Ta­biki) bu kötü ameli iş­le­yen kim­se­le­rin (yük­le­ne­ceği) gü­nah­tan hiç­bir şey ek­sil­me­den.”9

  1. Bakara; 2/205. ↩︎
  2. Nisâ; 4/23. ↩︎
  3. Bakara; 2/233. ↩︎
  4. Talak; 65/6. ↩︎
  5. Ahkaf; 46/15. ↩︎
  6. Bakara; 2/233. ↩︎
  7. Maide; 5/57. ↩︎
  8. Suyûtî, el-Câmiu’s-sağîr, c. I, s. 31. ↩︎
  9. Müslim, 1017. ↩︎