Dergide ara

Yazı başlıkları, yazar adları ve sayı adları içinde arar. Şapka ve büyük harf fark etmez: “adalet” yazınca “Adâlet” de bulunur.

Göz atın: Sayılar · Yazarlar · Arşiv

Oruç ve Orucun Esrarı

19. Sayı · 2010/3

2022

2021

2020

2019

2018

2017

2016

2015

2014

2013

2012

2011

2010

2009

2008

2007

2006

Oruç an­la­mına gelen “Savm” namaz gibi be­denî bir iba­det ol­duğu için na­mazla il­gili ko­nu­lar­dan sonra zik­re­dil­miş­tir. Oruç iba­deti kıb­le­nin tah­vi­lin­den sonra hic­re­tin bir buçuk veya ikinci yı­lında Şaban-ı Şerif ayı­nın onunda farz kı­lın­mış­tır. Bedir sa­va­şı­nın vuku bul­duğu yıla te­sa­düf et­mek­te­dir. Oru­cun farz kı­lı­nı­şın­dan iti­ba­ren Pey­gam­be­ri­miz (s.a.v) geçen dokuz yıl içinde dokuz defa Ra­ma­zan orucu tut­muş­lar­dır.

Söz­lükte Oruç: “İmsak” yani tut­mak de­mek­tir. Ki­şi­nin, ken­di­sini ya­pıl­ması müm­kün (mübah) olan bir takım fi­il­leri yap­mak­tan alı­koy­ması an­la­mına gelir. Arapça da “savm” ke­li­mesi ile ifade edi­len oru­cun zıddı “fıtır” dır. Oruç tutan kim­seye “sâim” oruç tut­ma­yan kim­seye de “müf­tır” denir.

As­lında “oruç tu­tu­yo­ruz” ye­rine “oruç bizi tu­tu­yor” ifa­de­sini kul­lan­mak daha dü­şün­dü­rücü olmaz mı? Çünkü biz oruca ne kadar saygı ve hür­metle yak­la­şıp ge­rek­tiği şe­kilde ihya et­meye mu­vaf­fak olur­sak “in­şal­lah” o, bizim eli­miz­den tutup me­le­kût ale­mine doğru yol al­ma­mıza ve bir kısım ilahî sır­lara vakıf ol­ma­mıza ye­gane bir ve­sile teş­kil etmez mi? Yahut da oruç bize ken­di­mizi nasıl tu­ta­ca­ğı­mızı nasıl sahip çı­ka­ca­ğı­mızı bir kısım kötü alış­kan­lık­lar­dan ve kötü huy­lar­dan nasıl arı­na­ca­ğı­mızı öğ­ret­mi­yor mu? Oruç bize, ken­di­mizi nasıl kont­rol al­tına ala­ca­ğı­mızı her an Allah’ın mu­ra­kabe ve mü­şa­he­desi al­tında olma alış­kan­lı­ğını ka­zan­dı­rıp ihsan ma­ka­mına doğru bir yola yö­ne­lip, hayli bir me­safe ka­tet­me­mizi sağ­la­mı­yor mu? Bu kısa açık­lama ile orucu bizim tut­ma­mız­dan zi­yade, oru­cun bizi tut­tuğu ve bize sahip çık­tığı ne­ti­cesi or­taya çık­mış ol­mu­yor mu?

Oru­cun ıs­tı­lahî (dinî) an­lamı ise: Ki­şi­nin mu­ay­yen bir zaman zar­fında mu­ay­yen bir şe­kilde be­lirli şey­leri yap­mak­tan ken­di­sini alı­koy­ma­sı­dır. Mu­ay­yen za­man­dan mak­sat gün­düz olan va­kit­tir ki o da fec­rin tulu’undan gü­ne­şin ba­tı­şına kadar olan zaman sü­re­ci­dir. Mu­ay­yen şe­kil­den mak­sat, ni­yetle yani Allah’a kul­luk mak­sadı ile oruç tut­mak­tan iba­ret­tir. Çünkü iba­det­le­rin adet­ler­den ay­rıl­ması ancak ni­yetle müm­kün­dür. Tah­tavi’ye göre ra­ma­zan ayı­nın her günü için ayrı ayrı niyet etmek ge­rek­li­dir. Ra­ma­zan oru­cu­nun edası için ni­ye­tin vakti, gü­ne­şin ta­ma­men bat­ma­sın­dan iti­ba­ren (zav­ha­tül kübra de­ni­len) kuş­luk vak­ti­nin biraz ön­ce­sine kadar olan va­kit­tir. Bu zaman zar­fı­nın her hangi bir anında niyet edi­lirse oruç sahih olur. Na­file oruç­lar ve mu­ay­yen adak oruç­la­rında da hüküm ay­nı­dır. Ra­ma­zan oru­cu­nun ka­zası, bo­zu­lan na­file oruç­la­rın ka­zası, bi­lu­mum ke­fa­ret oruç­ları, te­mettü ve kıran hac­la­rında ke­si­le­cek olan kur­ba­nın ye­rine tu­tu­lan oruç­lar ve mut­lak ada­nan oruç­larda ise ni­ye­tin ge­ce­den ya­pıl­ması şart­tır. Yani gü­ne­şin ba­tı­mın­dan şafak vakti ön­ce­sine kadar ki va­kit­tir. (İmsak vak­tine kadar olan sü­re­dir.) Niyet, ni­yete ehil olan kişi ta­ra­fın­dan ve ye­rinde ya­pıl­dığı tak­dirde sahih olur.

Oruca Ehil Olmak:

1-Müs­lü­man Olmak

2-Ka­dın­la­rın hayız ve nifas hal­le­rin­den te­miz­len­miş ol­ma­sı­dır.

Ni­ye­tin ye­rinde ya­pıl­ması ise: Dinen kabul edi­len vak­tin bir di­limi içe­ri­sinde ni­ye­tin ya­pıl­ma­sı­dır.

Ra­ma­zan ayın­daki oru­cun se­bebi: Ra­ma­zan ayı­dır. Yani Ra­ma­zan ayında hazır bu­lun­ma­sı­dır. Ra­ma­zan-ı Şerif ayına ye­tiş­mek, o ayı oruç tut­ma­nın se­be­bi­dir.

Oru­cun farz ol­ma­sı­nın şart­ları:

1-Müs­lü­man olmak

2-Akıllı olmak

3-Er­gen­lik ça­ğına gir­mek

4-Daru’l-harpte ya­şa­yan bir Müs­lü­ma­nın oruç iba­de­ti­nin far­zi­ye­tin­den ha­ber­dar ol­ma­sı­dır (Oru­cun farz ol­du­ğunu bil­miş ol­ma­sı­dır).

Oru­cun eda­sı­nın farz oluş se­bebi:

1-Sıh­hati ye­rinde olmak

2-Mukîm olmak

Oru­cun sahih ol­ma­sı­nın şartı:

1-Hayız ve lo­hu­sa­lık hal­le­rin­den te­miz­len­miş ol­ması

2-Niyet etmek

Niyet her çeşit oru­cun sıh­hati için şart­tır ve ay­rıca vak­tinde ya­pıl­ması da şart­tır.

Oru­cun Ruknü: Mide ve te­na­sül uz­vunu istek ve ar­zu­la­rın­dan alıkoymaktır.Diğer bir ifa­deyle orucu bozan bi­lu­mum hal­ler­den ko­run­mak­tır.

Oru­cun Hükmü: Farz olan iba­de­tin zim­met­ten yani so­rum­lu­luk­tan düş­mesi ve ahi­rette sevap elde edil­me­si­dir.1

Oru­cun meş­ru­i­ye­tin­deki hik­met ve fa­i­de­leri (oru­cun sır­ları): Allah Teala (c.c) Haz­ret­le­ri­nin bütün ya­sak­la­rında sa­yıl­ma­ya­cak de­re­cede za­rar­lar ol­duğu gibi emir­le­rinde de bir­çok hik­met ve fa­i­de­ler mev­cut­tur. Be­deni bir iba­det olan oruç iba­de­ti­nin meşru kı­lın­ma­sın­daki kısmi hik­met ve fa­i­de­le­rini şöyle sı­ra­la­mak müm­kün­dür. Ra­ma­zan orucu, gönül cev­he­rini ra­ma­za­nın açlık ve su­suz­luk ate­şinde fı­rın­la­ya­rak (pi­şi­re­rek) po­sa­sın­dan arın­ma­sı­dır. Nasıl ki dost­lar ara­sın­daki he­diye gö­nül­deki mu­hab­be­tin şa­hidi ise ra­ma­zan orucu da ima­nın çi­çeği ve mey­ve­si­dir. Efen­di­miz (s.a.v) “Oruç­lu­nun ağ­zı­nın ko­kusu Allah ka­tında (misk, gül yağı, me­nekşe, ka­ran­fil v.s) ko­ku­sun­dan daha temiz ve gü­zel­dir.” bu­yur­muş­lar­dır.2

Be­de­nin ko­run­ma­sında zır­hın önemi ne ise ruhun ko­run­ma­sında da oru­cun önemi odur. Yani oruç ruhun gi­yin­diği bir zırh­dır. Ni­te­kim aley­his­sa­latü ves­se­lam Efen­di­miz “Oruç bütün gü­nah­lara karşı en güzel bir kal­kan­dır.” bu­yur­muş­lar­dır.3

Oruç tutan Müs­lü­man sabır ta­şını yutan ve onu bütün hüc­re­le­rine kadar yer­leş­ti­ren mü­ba­rek bir in­san­dır. Efen­di­miz (s.a.v) “Oruç sab­rın ya­rı­sı­dır.”4 bu­yu­ru­yor.

Müs­lü­man oruç sa­ye­sinde hem ru­hun­daki ma­nevi kir olan gü­nah­ları hem de be­de­ninde ki has­ta­lık­ları ve faz­la­lık­ları te­miz­ler. Efen­di­miz (s.a.v) “Her şeyin bir ze­katı var­dır. Vü­cu­dun ze­katı (te­miz­len­mesi) ise oruç­tur.”5 bu­yur­muş­tur.

Oruç ruhun gı­da­sı­dır, hem vü­cuda hem de ruha sağ­la­dığı fa­i­de­ler sa­yıl­ma­ya­cak kadar çok­tur. Nefse karşı ha­ki­mi­yet ancak oruçla müm­kün­dür. Oruç ruhu bes­ler ve ki­şi­nin me­le­kût ale­mine ula­şıp bir kısım ilahî sır­lara vakıf ol­ma­sına ve­sile olur. Bir kimse İslam’a gir­dik­ten sonra onun için en mühim olan va­zife na­maz­dır. Çünkü namaz dinin di­re­ği­dir. Sonra oruç­tur, oruç ta ruhun di­re­ği­dir. Sonra da ze­kat­tır, zekat ise ce­mi­ye­tin di­re­ği­dir. Na­maz­sız din olmaz, oruç ol­ma­yınca da ruh çöker ve ka­ra­rır, zekat ol­ma­dan da top­lu­mun ayakta dur­ması müm­kün olmaz. Oruca riya gir­mez. Oruç şirki nef­ye­der. Kur­ban, namaz ve ben­zeri iba­det­lerde riya yolu ile şirke dü­şü­le­bi­lir. Oruçta ise asla. Zira bi­ri­le­ri­nin hoş­nut­lu­ğunu ka­zan­mak için oruç tu­tul­duğu gö­rül­me­miş­tir. Bun­dan do­layı Cenab-ı Hak kutsî bir hadis-i şe­rifte şöyle bu­yu­ru­yor:

“Oruç benim için­dir, onun mü­ka­fa­tını ben ve­re­ce­ğim.” Fah­ret­tin er-razi, oruç aye­tini tef­sir eder­ken özetle şun­ları kay­de­di­yor: Oruç in­sanda ger­çek tak­vayı (Allah kor­ku­sunu) mey­dana ge­ti­rir. Çünkü in­sa­nın ta­ma­men ken­di­leri için ça­lı­şıp uğ­raş­tığı mi­de­si­nin is­tek­le­rini ve cinsi ar­zu­la­rını kırar, böy­lece bu iki çeşit or­gan­dan mey­dana ge­le­cek olan za­rar­lar­dan ko­run­muş olur. Oruç iba­deti ki­şiyi haram iş­le­mek­ten alı­koy­duğu gibi, dün­yada bir takım iş­lerde onun lider ol­ma­sını da ko­lay­laş­tı­rır. Böy­lece oruç Allah kor­ku­suna giden se­bep­leri ha­zır­lar ve bunun yol­la­rını bir araya ge­ti­rip açar.6

Oruçla mey­dana gelen taat u iba­det se­be­biyle Allah’ın gös­ter­diği hak yolda mü­mi­nin dos­doğru ola­rak git­me­sini sağ­lar. Çünkü oruç Allah’ın emir­le­rini tut­mak ve ya­sak­la­rın­dan sa­kın­mak­tan iba­ret olan “takva”yı ger­çek­leş­ti­ren en ulvî bir iba­det­tir.

Oru­cun far­zi­ye­tini bil­di­ren ayet-i ke­ri­mede bu hu­susu Allah Teala şöyle açık­lı­yor; “Ey iman eden­ler! Gü­nah­lar­dan (ko­ru­nup) sa­kı­na­sı­nız ve (tak­va­nın daha üstün de­re­ce­le­rine ula­şa­sı­nız) diye siz­den önce (gelip geç­miş) üm­met­lere oruç tut­mak farz kı­lın­dığı gibi siz­lere de farz kı­lı­lındı.7”

Çünkü oruç bütün gü­nah­la­rın anası du­ru­munda olan nef­sanî, şey­tanî ve şe­he­vanî istek ve ar­zu­ları, akîm kılan (iş­lev­siz hale sokan) bir iba­det­tir. Dey­lemî’nin Hz. Enes (r.a)’den nak­let­tiği bir hadis-i şe­rifte Pey­gam­be­ri­miz (s.a.v) şöyle bu­yu­ru­yor: “Siz ce­set­le­ri­nizi aç­lıkla ve su­suz­lukla (yani oruçla) es­ki­ti­niz, et­le­ri­nizi ifnâ edi­niz (tü­ke­ti­niz) yağ­la­rı­nızı eri­ti­niz ki cen­nette misk ve kâfur ile ka­rı­şık tay­yib (ter­te­miz) et­lere nail ola­sı­nız.” Hu­kemâ (söz ve fi­il­le­rin sün­net-i Ra­su­lul­lah’a uygun olan ulemâ) tok­lu­ğun mey­dana ge­tir­diği za­rar­ları 50 madde ola­rak tes­pit et­miş­ler­dir. Vü­cuda ağır­lık, yor­gun­luk, gönül kör­lüğü, kalp ka­tı­lığı, ruhun za­fi­yeti, haş­yet-i ila­hi­nin yok ol­ması, hayâ ve if­fet­siz­lik, akıl za­fi­yeti, şü­kür­süz­lük, hu­zur­suz­luk, şe­hevi ar­zu­la­rın art­ması, ha­yâ­nın yok ol­ması, bil­dik­le­rini unut­mak, ölümü unut­mak, dün­yayı çok sev­mek, cim­ri­leş­mek, zulüm, şey­tana uymak, sa­bır­sız­lık, fer­yad u figan etmek, kor­kak­lık, hik­met­ten mah­rum kal­mak ve di­ğer­leri…8

Oruç nefse karşı bir sa­vaş­tır. Nef­sanî ar­zu­lara, şey­tanî ves­ve­se­lere karşı en büyük bir mu­ka­ve­met­tir.

Oruç se­be­biyle insan mah­rum ol­duğu şey­lere ve kar­şı­la­şa­cağı bazı sı­kın­tı­lara, kor­ku­lara karşı sabr etme alış­kan­lı­ğını ka­za­nır.

Oruç ki­şiye gizli ve aşi­kar her zaman ve her yerde ema­nete ri­a­yeti de öğ­re­tir.

Oruç ira­deyi kuv­vet­len­di­rir. Zih­nin ber­rak­laş­ma­sına, dü­şün­ce­nin net­leş­me­sine ve gü­zel­leş­me­sine tu­tarlı ve isa­betli dü­şün­ce­le­rin or­taya çık­ma­sına yar­dımcı olur.

Lok­man (a.s) oğ­luna şöyle na­si­hat etmiş idi: “Oğlum! Mide dol­duğu zaman dü­şünce uyur, hik­met dil­siz olur, âzâ­lar da Al­laha iba­det et­mek­ten geri kalır.”

Oruç in­sana dü­zenli ve di­sip­linli ya­şa­mayı da öğ­re­tir.

Oruç in­san­daki mer­ha­met ve kar­deş­lik duy­gu­la­rını ge­liş­ti­rir ve sos­yal da­ya­nışma bağ­la­rını kuv­vet­len­di­rir. Oruç in­sa­nın ha­ya­tını baş­tan ye­ni­ler, vü­cut­taki faz­la­lık­ları tah­liye eder. Mi­deyi, hazmi ve sin­di­rim or­gan­la­rını ra­hat­la­tır, vü­cudu korur haz­me­dil­me­yen ye­mek­ler ile vü­cut­taki yağ­larla be­ra­ber faz­la­lık­ları yok eder.9

Ke­mal­led­din İbn-i Humâm es-Si­vasi de, oruç fas­lını iş­ler­ken oru­cun sır, hik­met ve fa­i­de­le­rini şöyle sı­ra­lı­yor:

1-Nefsi em­mare ancak oruçla sü­ku­nete ka­vu­şur; göz, dil, kulak ve cinsi uzuv­larla tat­min ol­maya uğ­ra­şan nef­sin şe­hevî ar­zu­ları kı­rı­lır. Çünkü oruç sa­ye­sinde bütün uzuv­la­rın ha­re­ket nok­ta­ları za­yıf­la­maya baş­lar. Çünkü nefis acı­kınca bütün aza­lar doyar (sus­pus ke­si­lir­ler). Nefis do­yunca da bütün aza­lar acı­kır (ve hü­cuma geç­mek is­ter­ler).

2-Oruç ki­şiye fa­kir­lere karşı mer­ha­metli ve şef­katli ol­mayı öğ­re­tir. Çünkü nefis mu­ay­yen za­man­larda tat­tığı aç­lı­ğın acı­sını umumî za­man­larda da his­se­de­bi­li­yor.

3-Oruçla insan zaman zaman fa­kir­le­rin kat­lan­dık­ları zor­luk­lara zah­met ve me­şak­kat­lere karşı ta­ham­mül gös­te­re­rek on­larla yaşar ve on­la­rın sı­kın­tı­la­rını daha iyi kav­ra­ya­bi­lir.10

İmam Ga­zali (r.a) de, oru­cun es­ra­rın­dan ba­hisle orucu üç de­re­ceye ayı­rır11:

1-Avâm olan mü­min­le­rin tut­tuğu oruç,

2-Havâs olan kim­se­le­rin tut­tuğu oruç,

3-Ehassu’l-ha­vâs­sın tu­tuğu oruç.

Avâ­mın orucu: Fu­ka­hâ­nın oruç ta­ri­fine uy­ma­sı­dır. Yani yeme, iç­me­den ken­dini alı­koy­ması ve cinsî ar­zu­la­rına hakim ol­ma­sı­dır.

Havas olan kim­se­le­rin oru­cuna ge­lince:

Yu­ka­rı­daki hu­sus­lara ri­a­yet edil­mekle be­ra­ber ay­rıca ku­la­ğını, gö­zünü, di­lini, elini, aya­ğını ve bi­lu­mum âzâ­la­rını gü­nah­lar­dan ve haram olan şey­ler­den ko­ru­ma­sı­dır. Yani vü­cut­taki bütün uzuv­la­rın oruca iş­ti­rak et­me­si­dir.

Ha­va­sın Orucu ise: Salih olan kim­se­le­rin tut­tuğu oruç­tur ki bu da bütün âzâ­ları ha­ram­dan ko­ru­makla olur. Ve altı şey ile tamam olur;

1-Gö­zünü ko­ru­mak: Kal­bini meş­gul ede­cek ve ken­di­sini Allah’ı an­mak­tan alı­ko­ya­cak şer’en ba­kıl­ması haram veya mek­ruh olan şey­ler­den gö­zünü ko­ru­ma­sı­dır.

2-Li­sa­nını (di­lini) ko­ru­mak: Di­lini he­ze­yan, yalan, gıy­bet, söz gez­dirme, fuhuş söz­ler­den ve ci­dal­den ko­ru­yup; zik­rul­lah, tes­bi­hat ve Kur’an ti­la­veti ile dili meş­gul etmek de dilin orucu olur.

3-Ku­lağı ko­ru­mak: Şer’an din­len­mesi haram ve mek­ruh olan şey­ler­den mu­ha­faza etmek ge­re­kir. Söy­len­mesi yasak olan her şeyin din­len­mesi de yasak olur.

4-Diğer aza­ları ko­ru­mak: El, ayak gibi diğer aza­la­rın gü­nah­lar­dan, iftar vak­tinde de mi­deyi haram ve şüp­heli lok­ma­dan ko­ru­mak­tır. Çünkü helal ye­mek­leri ye­me­ye­rek oruç tutup da haram ile iftar et­me­nin ne an­lamı var? Çünkü helal lokma şekil iti­bari ile değil çok­luğu iti­bari ile za­rar­lı­dır. Oruçta helal lok­mayı azalt­mak için meşru kı­lın­mış­tır. Zarar verir en­di­şesi ile ila­cın ço­ğunu iç­mek­ten sa­kı­nıp (az da olsa) zehir iç­meye kal­kı­şan kimse ahmak değil de nedir? Haram dini öl­dü­ren bir ze­hir­dir. Helal ise çoğu za­rarlı ama azı ise şi­falı ve ya­rarlı olan bir ilaç­tır. Oru­cun ga­yesi de bunu azalt­mak­tır.

5-İftar vak­tinde az ye­meye dik­kat etmek: İftar vak­tinde helal olan ye­mek­ten dahi tı­ka­basa kar­nını dol­dur­ma­ya­cak şe­kilde az ye­meye dik­kat ede­cek. Çünkü Allah in­dinde kap­la­rın en şer­lisi he­lal­den bile olsa tı­ka­basa dop­dolu olan mi­de­dir. Gün­düz ye­me­di­ği­mizi iftar vak­tinde top­la­yıp yemek su­re­tiyle te­da­rik eder­sek nef­sanî ve şe­he­vanî ar­zu­la­rı­mızı yen­mek Allah düş­manı şey­tanı kah­ret­mek ve onu şer­rin­den nasıl emin ola­bi­li­riz ki! Oru­cun ruhu ve sırrı, şey­ta­nın yol­ları olan kuv­vet­leri za­yıf­lat­mak hatta yok et­meye ça­lış­mak­tır. Bu da ancak az ye­mekle müm­kün­dür.

6-İf­tar­dan sonra korku ile ümit ara­sında bir hal ta­kı­nıl­ma­sı­dır. Acaba orucu kabul olan mu­kar­reb kim­se­le­rin oru­cun­dan mı? Yoksa kabul ola­ma­yan ga­zaba uğ­ra­mış kim­se­le­rin oru­cun­dan mı? diye dü­şün­meli. Sa­dece oruçta değil bütün iba­det­le­ri­mi­zin so­nunda bu şe­kilde dü­şün­ceye dal­mak el­zem­dir. Oruç tutan bir mümin imkan da­hi­linde şe­hevî ar­zu­lar­dan uzak­laş­makta ve adım adım me­lek­leş­meye yüz tut­mak­ta­dır. Çünkü me­lek­ler şe­hevî ar­zu­lar­dan mü­nez­zeh­dir­ler. İn­sa­nın de­re­cesi hay­va­nın de­re­ce­sin­den üs­tün­dür. Çünkü in­sa­nın aklın yar­dımı ile şe­hevî ar­zu­la­rını yen­meye gücü yeter. Ancak in­sa­nın de­re­cesi me­lek­le­rin de­re­ce­si­nin de al­tın­da­dır. Çünkü in­sanı nef­sanî ve şe­hevî ar­zu­lar is­tila etmiş ve insan da bu ar­zu­larla mü­ca­dele et­mekle em­ro­lun­muş­tur. Nef­sanî ve şe­hevî ar­zu­la­rın esiri ol­ması ha­linde esfel-i sa­fi­line yu­var­la­nır ve hay­van­lar­dan daha aşağı bir de­re­keye düşer. Nef­sanî ve şe­hevî ar­zu­lar tör­pü­len­dikçe, kı­rıl­dıkça, sin­di­ril­dikçe âlâ-i il­liy­yîne, en yük­sek de­re­ceye ula­şır ve me­lek­le­rin uf­kuna ka­tıl­mış olur. Sonuç ola­rak deriz ki oruç iba­de­tinde ol­duğu gibi her iba­de­tin za­hirî ve ba­tınî bir ka­buğu ve bir de özü var­dır. Ka­buk­la­rı­nın da de­re­ce­leri ve her de­re­ce­nin de ma­kam­ları var­dır. Sen artık ser­best­sin is­ter­sen ka­buk­larla uğ­ra­şa­rak ka­bukta kal, is­ter­sen de öze da­la­rak ba­sî­ret sa­hibi ki­şi­ler ara­sına katıl, sû­retâ insan değil, özde insan ol­maya bak.

Ahas­sul Ha­va­sın Orucu: Avâm ile ha­vâs­sın oru­cun­daki bütün hu­sus­lara ri­a­yet edil­mekle be­ra­ber kal­bini dün­yevi dü­şünce, dert ve kas­vet­ler­den ko­ru­mak su­re­tiyle ken­dini ta­ma­men Allah’a bağ­la­ma­sı­dır. İlahî ve uh­revî dü­şün­ce­ler­den başka dü­şün­ce­lere da­larsa orucu bo­zul­muş olur. Bu mer­te­be­deki oru­cun sa­hip­leri: pey­gam­ber­ler, sıd­dık­lar ve mu­kar­reb kim­se­ler­dir.

  1. el-İhtiyar li-ta’lîli’l-muhtar, c.1; Fethu’l-kadir, c.2; Tahtavi, Dürerü’l-hükamfî şerh-i Ğureru’l-Ahkam, c.1; el-Fıkhu’l-İslâmî ve Edilletühü, c.2, s.498, Oruç Bahsi.
  2. et-Terğib ve’t-Terhib, c.2, s.80.
  3. a.g.e., c.2, s.79.
  4. a.g.e., c.2, s.85
  5. a.g.y., Mişkâtu’l-Mesâbîh c.4, Hadis no: 2071.
  6. Tefsiru’l-Kebîr c.5, s.70.
  7. Bakara, 2/183.
  8. Oruç, Mehmed Zahid Kotku (r.a) Hocaefendi, Seha Neşriyat, 1985.
  9. el-Fıkhu’l-İslâmî ve Edilletühü, c.2, s.499-501.
  10. Fethu’l-kadir, c.2, s.300-301.
  11. İhyâ-i Ulûmiddîn, c.2, s.314-317.