Dergide ara

Yazı başlıkları, yazar adları ve sayı adları içinde arar. Şapka ve büyük harf fark etmez: “adalet” yazınca “Adâlet” de bulunur.

Göz atın: Sayılar · Yazarlar · Arşiv

Rasûlullah (sav.)’ı Sanatla Sevmek Hilye-⁠i Şerif

6. Sayı · 2007/2

2022

2021

2020

2019

2018

2017

2016

2015

2014

2013

2012

2011

2010

2009

2008

2007

2006

Aşk bes­len­dikçe; gönlü ince ince sı­zı­larla ya­ka­rak artış gös­te­rir ve gönlü zor­lar, dı­şarı çık­mak ister. İşte o vakit aşk dil­le­nir. Aşkın dil­le­rin­den biri de sa­nat­tır. Sanat; ya­ra­tıl­mı­şın aş­kı­nın, ese­rinde şekil ve ifade bul­ma­sı­dır. Bu; nak­şol­muş çeşit çeşit renk­lerle, ahenkli nağ­me­lerle, sır mi­sali dizi dizi ke­li­me­lerle ola­bi­lir. Sanat eser­leri, mâ­nâ­nın mad­deye yan­sı­ma­sın­dan başka bir şey de­ğil­dir. Sevgi eserde ifade bu­lur­ken, âşık ma­şu­kuyla manen ir­ti­bat kurar ve çok özel olan o anda; aşk gön­lünde yeni bir coş­kuyla ar­tışa geçer. Böy­lece âşık sa­nat­kâr, her ese­riyle yeni bir esere yol­la­nır.

Aşkın ifade bul­duğu eser­ler­den biri de hil­ye­ler­dir. Hilye, İslâm Ede­bi­yatı ve Hüsn-i Hat sa­na­tında Hz. Mu­ham­med (s.a.v)’in fi­zik­sel özel­lik­le­rini, in­sanî ve ah­lâkî ni­te­lik­le­rini, ka­rak­ter­le­rini, tavır ve ha­re­ket­le­rini an­la­tan eser­lere ve­ri­len genel isim­dir. Yani Pey­gam­ber Efen­di­mi­zin, beşer ke­la­mı­nın im­kân­ları nis­pe­tinde ke­li­me­lerle çi­zil­miş res­mi­dir. Hil­ye­le­rin hat sa­na­tında çok özel bir yeri var­dır. Çünkü Hz. Pey­gam­ber’in mü’min gö­nül­ler­deki yeri çok özel­dir. Hat­tat­lar, hilye-i şerif üze­rinde ça­lı­şır­ken sanki Ra­sû­lul­lah (s.a.v) kar­şı­la­rında du­ru­yor ve on­lara gü­lüm­sü­yor gibi his­se­der­ler ve yaz­dık­ları her hilye-i şerif O’na olan sev­gi­le­ri­nin es­te­tik bir te­za­hürü-gö­rün­tü­sü­dür, ifa­de­si­dir, bir su­nu­mu­dur. Bu yüz­den yap­tık­ları ça­lış­mada olası eksik ve ha­ta­lar­dan mah­cu­bi­yet du­yar­lar, ama bu durum, O mü­kem­mel in­sa­nın her geçen gün daha çok se­vil­me­sini en­gel­le­mez. Hat­tat sev­gi­sini ese­rinde iş­ler­ken, o sev­giye maz­har olan Allah Ra­sûlü o andan manen ha­ber­dar­dır ve o sev­giye ken­disi de cevap ver­mek­te­dir. Sonuç ola­rak hat­ta­tın sev­gisi coş­tukça, ye­te­neği de coşar ve sey­ret­mek­ten haz duy­du­ğu­muz o mü­kem­mel hil­ye­ler mey­dana gelir. Hal böyle olunca hilye-i şerif ya­zıl­ması, hilye-i şe­rif­le­rin süs­len­mesi, ev­lere ve iş yer­le­rine asıl­ması da bu duy­gu­larla ve iba­det şu­u­ruyla ya­pıl­mak­ta­dır.

Hz. Mu­ham­med (s.a.v)’in hil­yesi hak­kında bilgi sa­hibi ol­ma­nın sağ­la­ya­cağı fay­da­lara dair teş­vik edici ri­va­yet­ler ne­de­niyle, Müs­lü­man­lar ara­sında önce bir saygı gös­ter­gesi ola­rak göğüs ce­binde ta­şın­mak üzere nesih hat­tıyla ya­zıl­dığı bi­li­nen hilye me­tin­le­ri­nin, ilk defa, 17. yüz­yı­lın en meş­hur hat­tatı Hafız Osman ta­ra­fın­dan, levha şek­linde ya­zıl­dığı kabul edil­mek­te­dir. Hafız Osman ta­ra­fın­dan levha şek­linde ta­sar­lan­mış olan kla­sik hilye formu her dö­nemde vaz­ge­çil­mez ol­muş­tur. Zaman zaman hat­tat­lar yeni ara­yış­lar içinde olup farklı ta­sa­rım­lar yap­sa­lar dahi yeni ta­sa­rım­la­rın çoğu kla­sik forma ya­pı­lan ek­le­me­ler­den öteye gi­de­me­miş­tir. Hafız Osman, hil­ye­le­rinde; bes­mele, âyet ve dört ha­li­fe­nin isim­le­rini sülüs; hilye met­nini nesih; im­zayı nesih veya icaze-rika hat­tıyla yaz­mış, bazen bes­mele için mu­hak­kak hat­tını kul­lan­mış­tır. Hat­tat­lar hilye yaz­mak­tan onur duy­muş­lar, mü­zeh­hib­ler hilye tez­hib­le­meyi şeref kabul et­miş­ler, adeta sa­nat­la­rı­nın sı­nır­la­rını zor­la­mış­lar­dır. Hafız Osman’dan sonra güzel hilye yazan hat­ta­lar ara­sında ilk akla ge­len­ler; Ye­di­ku­leli Seyid Ab­dul­lah, Mah­mud Ce­la­led­din, Ye­sâ­rî­zade Ka­zas­ker Mus­tafa İzzet Efendi, Ka­zas­ker Mus­tafa İzzet Efendi, Meh­met Şefik, Meh­met Şevki, Yahya Hilmi, Hasan Rıza, Hâmid Aytaç’tır.

Hilye lev­ha­lar her zaman ilgi gör­müş ve ko­lek­si­yon­la­rın vaz­ge­çil­mez­le­ri­nin ba­şında gel­miş­tir. Bugün, yu­ka­rıda is­mini zik­ret­ti­ği­miz ünlü hat­tat­la­rın yaz­dığı hil­ye­lere sahip olmak her ko­lek­si­yo­ne­rin ha­ya­lini süs­ler. Güzel ya­zıl­mış ve tez­hib­len­miş bir hilye adeta sey­re­deni bü­yü­ler, ken­dine çeker ve sa­nat­se­ver ne yapıp ne edip o hil­yeyi evi­nin du­va­rına as­mayı ar­zu­lar. Bi­li­nen en zen­gin hilye ko­lek­si­yonu Sevgi Gönül’e ait­tir. Top­la­dığı, yir­mi­nin üze­rinde hilye-i şerif bugün Sad­berg Hanım Mü­ze­sinde ser­gi­len­mek­te­dir.

Kla­sik tarzda ya­zı­lan hilye ter­ti­bine göre hilye-i şe­rifte şu bö­lüm­ler var­dır:

Baş­ma­kam: Bes­mele ya da bes­me­le­nin geç­tiği ayet ya­zı­lır.

Göbek: Hilye met­ni­nin büyük bir kıs­mı­nın ya­zıl­dığı oval ve daire şek­lin­deki böl­me­dir.

Hilal: Hz. Mu­ham­med (s.a.v)’in, nuru ile âlemi ay­dın­lat­ma­sını sem­bo­lize eden, or­tada güneş, et­ra­fında hilal olan böl­ge­dir.

Hu­lefâ-i Râ­şi­dîn İsim­leri: Gö­be­ğin dört kö­şe­sinde yer alan yu­var­lak boş­luk­lara Hz. Ebu Bekir, Hz. Ömer, Hz. Osman ve Hz. Ali’nin isim­le­ri­nin ya­zı­lır.

Âyet: Hz. Pey­gam­ber ile il­gili bir ayet ya­zı­lır. En çok rast­la­nan ayet­ler: “Biz seni alem­lere ancak rah­met ola­rak gön­der­dik.” (En­biya 107) “Hiç şüp­he­siz sen büyük bir ahlâk üze­rin­de­sin.” (Kalem 4) “Mu­ham­med’in Allah’ın Ra­sûlü ol­du­ğuna Allah’ın şe­ha­deti yeter.” (Fetih 28-29)

Etek: Met­nin de­va­mı­nın, dua bö­lü­mü­nün ve sa­nat­çı­nın im­za­sı­nın yer al­dığı dik­dört­gen böl­ge­dir.

Kol­tuk­lar: Etek kıs­mı­nın iki ta­ra­fında ve aye­tin al­tında bu­lu­nan boş­luk­lar­dır. İç­leri tez­yin edi­le­rek dol­du­ru­lur.