Dergide ara

Yazı başlıkları, yazar adları ve sayı adları içinde arar. Şapka ve büyük harf fark etmez: “adalet” yazınca “Adâlet” de bulunur.

Göz atın: Sayılar · Yazarlar · Arşiv

Sinsi Düşman Riyâ

43. Sayı · 2016/3

2022

2021

2020

2019

2018

2017

2016

2015

2014

2013

2012

2011

2010

2009

2008

2007

2006

Ye­ril­meye en lâyık, sa­kın­maya ve özel­likle top­lum ha­ya­tında kök­leş­me­mesi için emek har­ca­maya mec­bur ol­du­ğu­muz kötü huy­la­rın en önem­li­le­rin­den biri de, riyâ de­ni­len iki­yüz­lü­lük­tür. Riyâ gizli bir virüs gi­bi­dir. Çoğu kez insan, riyâ yap­tı­ğı­nın far­kına bile va­ra­maz. Ha­diste geçen ifa­de­siyle “de­bîbü’n-neml”, yani gece yü­rü­yen ka­rın­ca­nın izi gi­bi­dir, his­se­dil­mesi ne­re­deyse im­kân­sız­dır. Baş­lan­gıçta küçük gö­rü­nür ama iş­leye iş­leye büyür ve büyük günah hâ­lini alır.

Ri­yâ­kâr­lıkta en be­lir­gin özel­lik, bir­bi­rine zıt iki hayat ser­gi­le­mek­tir. Allah için ça­lı­şıp kar­şı­lı­ğını in­san­dan bek­le­mek, iki zıttı bir arada tut­mak­tır. Yani riyâ bir inanç so­runu ve has­ta­lı­ğı­dır; hile, yalan, de­sise ve al­dat­ma­dan iba­ret­tir. Ri­yâ­kar bir kimse, bir­den fazla lisan, bir­den fazla yüz ve bir o kadar da kalp ta­şı­mak­tır.

Ri­yâ­kâr insan, aynı anda ken­di­sini iki şahıs ola­rak gören şi­zof­ren has­ta­sını an­dı­rır. Ya da bir piyes oyun­cu­sunu ha­tır­la­tır. Oyuncu, biri sah­nede, di­ğeri de dı­şa­rıda olmak üzere, iki ki­şi­lik ser­gi­ler. İn­san­lar­dan kork­mayı Allah’tan kork­maya, in­san­la­rın rıza ve hoş­nut­lu­ğunu Allah’ın hoş­nut­lu­ğuna ter­cih eder. Süflî emel­le­rini elde ede­bil­mek için her kı­lığa gi­re­bi­lir. Zaman ve ze­mine göre, onu sarık ve cübbe içinde, mih­rapta, bazen de kra­va­tıyla kür­süde nutuk atar­ken gör­mek müm­kün­dür. Onun dini, rengi, dava ve mez­hebi belli de­ğil­dir. O, iz­zeti İslam’da değil; makam, mal, bölge ve renkte bilir. Çı­kar­ları için in­kâr­cı­ları mü’min­lere ter­cih eder.

Ri­yâ­kâr, zor ve çetin gün­le­rin in­sanı de­ğil­dir. Her zaman de­ği­şik ve il­ginç ma­ze­ret­ler öne sü­re­rek İs­lamî hiz­met ve fa­a­li­yet­ler­den uzak durur. Din ile dün­ya­lık elde et­meye ça­lı­şan ve dal­dan dala konan bir av­cı­dır. İs­lamî çözüm ve pro­je­lere inan­maz; hatta ha­fife alır. İslam bir­liği ve vah­dete inan­maz on­ları ütopya ola­rak ni­te­ler. Müs­lü­man­la­rın ba­şa­rı­la­rına üzü­lür, ye­nil­gi­le­rine se­vi­nir. Ri­yâ­kâr­lar cüsse ve tay­la­san­la­rıyla Müs­lü­man­larla be­ra­ber­dir­ler ama niyet ve kalp­le­riyle ise on­lara mu­a­rız­dır­lar.

Sa­mi­mi­yete önem veren İslâm na­za­rında riyâ, bir nevi şirk­tir. Çünkü ha­yırlı amel­ler Allah için ya­pı­la­cak­ken dün­yevî bir men­faat için ya­pı­lınca, o men­faat, Allah ye­rine kon­muş ol­mak­ta­dır. Ra­sû­lul­lah (sav), şir­kin bu çe­şi­dine şirk-i hafî de­miş­tir, yani gizli şirk. Hadis-i şe­rifte; “Ri­yâ­nın en azı da şirk­tir.” buy­rul­muş­tur. Ra­sû­lul­lah (s.a.v)’ın ri­yâya karşı uya­rısı çok­tur. Bun­lar­dan biri de şöy­le­dir: “Üm­me­ti­min şirke düş­me­sin­den kor­ku­yo­rum. Gerçi onlar puta ta­pa­cak de­ğil­ler; gü­neşe, aya, taşa da ta­pa­cak de­ğil­ler. Fakat amel­le­rinde ri­yâ­kar­lık ya­par­lar, Allah için iş­le­mez­ler.” Başka bir hadis-i şe­rifte de şöyle buy­ru­lur: “Mu­hak­kak ki, sizin için en çok kork­tu­ğum şey, küçük şirk, yani ri­ya­dır.

İyi ve sa­mimi bir Müs­lü­man, ri­yâ­dan sü­rekli ola­rak ka­çın­makla mü­kel­lef­tir. Bu huyu, vaz­ge­çil­mez bir ta­biat ha­linde ha­yat­ları bo­yunca sür­dü­ren­ler, fo­ya­ları mey­dana çı­kınca her iki dün­yada da pe­ri­şan ola­cak­lar­dır. Ni­ha­ye­tinde kı­ya­met gü­nünde iki yüz­lü­lük­le­ri­nin ce­za­la­rını gö­re­cek­ler­dir.

Riyâ, amel­leri ya­kıcı, Allah’ın nef­re­tine sebep olan ve helak edici en büyük teh­li­ke­ler­den bi­ri­dir. Bu va­sıfta olan bir şeyi ciddi bir ça­lışma ile kal­dır­maya gay­ret gös­ter­me­li­yiz. Bu ça­lışma ne­fisle mü­ca­de­lede, nefse yük­le­nen zor­luk­lara kat­lan­makla olsa dahi ya­pıl­ma­lı­dır. Top­lum­larda dü­ze­nin bo­zul­ma­sına, fer­din kendi ya­rarı için ger­çek­leri de­ğiş­ti­re­rek ve inan­ma­dığı şey­leri söy­le­yip ya­pa­rak ah­lâ­kın te­red­dîye uğ­ra­ma­sına yol açan bu kötü huy­dan mut­laka kur­tul­ma­lı­yız.