Dergide ara

Yazı başlıkları, yazar adları ve sayı adları içinde arar. Şapka ve büyük harf fark etmez: “adalet” yazınca “Adâlet” de bulunur.

Göz atın: Sayılar · Yazarlar · Arşiv

Sırat-⁠ı Müstakim

9. Sayı · 2008/1

2022

2021

2020

2019

2018

2017

2016

2015

2014

2013

2012

2011

2010

2009

2008

2007

2006

Sı­ratı müs­ta­kim, İslâm’dın1 İs­ti­ka­met de ona, uy­mak­tır.

İslâm’ın bi­za­tihi ken­disi sı­ratı müs­ta­kim­din Diğer din­le­rin hük­münü kal­dı­ran Allah Teâlâ, bu dini sı­ratı müs­ta­kim ola­rak gön­der­miş­tin “Şüp­he­siz bu benim dos­doğru yo­lum­dun Öy­leyse bunu iz­le­yin ve diğer yol­lar­dan git­me­yin. Zira o yol­lar sizi Allah’ın yo­lun­dan ayı­rır. İşte sa­kın­ma­nız için Allah size bun­ları em­retti.”2 Bu­rada sı­ratı müs­ta­kim(doğru yol) ola­rak bil­di­ri­len İs­lâ­mi­yet, Diğer yol ola­rak da bil­di­ri­len­ler de, Ya­hu­di­lik, Hı­ris­ti­yan­lık, Me­cu­si­lik ve diğer bidat ve da­la­let yol­la­rı­dır. 3 “işte bu (Kuran) bizim in­dir­di­ği­miz mü­ba­rek bir ki­tap­tır. Buna uyun ve Allah’tan kor­kun ki size mer­ha­met edil­sin.”4

“İşte bunun için sen (bütün in­san­lığa) çağ­rıda bulun ve(Allah ta­ra­fın­dan) em­ro­lun­du­ğun gibi dos­doğru ol: on­la­rın heva ve he­ves­le­rine uyma.”5 Çünkü o kâ­fir­le­rin heva ve he­ves­leri sı­ratı müs­ta­ki­min tam zıd­dı­dır. Biri var iken di­ğeri olmaz. Bir va­dide İslâm, öbür va­dide heva ve he­ves­ler. Te­melde ilahi, de­ğiş­mez sabit bir kri­tere da­yan­ma­dan, sa­dece kuv­veti, ço­ğun­lu­ğun par­mak sa­yı­sını, istek ve ar­zu­la­rını, heva ve he­ves­le­rini esas alan, top­lum­la­rın ha­ya­tını şe­kil­len­dir­meğe, sevk ve idare et­meğe ça­lı­şan ni­zam­lar; dünya nok­ta­sın­dan za­yıf­lara, din nok­ta­sın­dan da, bütün bir in­san­lığa zu­lüm­dün in­san­lık, İslâm’ın zıddı olan bu keş­me­keş­lik­ten kur­tul­ma­dıkça, top­lum ola­rak da, fert ola­rak da, hem dün­yada hem de ahi­rette sa­a­det yüzü gö­re­me­ye­cek­tir.

Kur’an-ı Kerim’in bi­rinci su­resi olan Fa­tiha-i Şe­rifte: “Bizi sı­ratı müs­ta­kime ilet, ken­di­le­rine nimet ver­di­ğin kim­se­le­rin yo­luna, Ga­zaba uğ­ra­yan (Ya­hudi)lerin ve (hakkı arar­ken) sapan (Hı­ris­ti­yan)ların yo­luna değil.”6 Diye günde beş vakit na­maz­la­rın her re­kâ­tında dua ve ni­yazda bu­lu­nu­ruz. Ve biz­leri ni­mete ulaş­tır­maya ve­sile ola­cak sı­ratı müs­ta­kimi, Allah (c.c)’dan ıs­rarla, de­vamlı ola­rak is­te­riz. Ken­di­le­rine nimet ve­ri­len­ler de, bir başka ayeti Ke­ri­mede: Ne­bi­ler; sı­dık­lar; şe­hit­ler ve Salih kul­lar­dır.7 diye du­yu­rul­muş­tur. İşte bu in­san­lar; bütün ni­met­leri içe­ri­sinde top­la­yan, İslâm’ın ni­me­tine ula­şa­bil­mek için, bir ömür boyu ge­ce­le­rini gün­düz­le­rine kat­mış­lar; yıl­ma­dan, yo­rul­ma­dan bütün teh­li­ke­lere ve zor­luk­lara göğüs ge­re­rek, bu is­ti­ka­meti elde et­meğe gay­ret sarf et­miş­ler­dir. Ve sı­ratı müs­ta­kime uy­ma­ları se­be­biyle ken­di­le­rine bu nimet ve­ril­miş­tir.

İs­ti­ka­met lü­gatte: Eğ­ri­nin zıddı, düz olma, dü­rüst­lük, doğ­ru­luk, sa­mimi olma de­mek­tir.8 Ehli ha­ki­ka­tin ıs­tı­la­hında ise: Din ve dünya iş­le­ri­nin ta­ma­mında, hak cad­de­sin­den sap­ma­dan, bütün so­rum­lu­luk­ları ye­rine ge­tir­mek­tin is­ti­ka­met:“Allah’a ko­şu­nuz.. ,”9 Ayeti Ke­ri­mesi’ndeki, Allah’a koş­ma­nın, Allah’a yü­rü­yü­şün ikinci adı­mını teş­kil et­mek­te­dir. Bu yol­cu­lu­ğun ilk adımı, tevbe adımı veya tevbe te­meli, ikinci adımı ise, bir pey­gam­beri bile ih­ti­yar­la­tan is­ti­ka­met­tir. Pey­gam­ber Efen­di­miz (s.a.v)’in “Beni Hud su­resi ih­ti­yar­lattı.1‘10 Hadis-i Şe­rifi’nde bil­di­ri­len ve onu ih­ti­yar­la­tan: “Em­ro­lun­du­ğun gibi dos­doğru ol.”11 Ayeti Ke­ri­mesi’nde geçen, ‘dos­doğru ol’ em­ri­dir. İnsan sa­mimi bir tevbe ile yani nasuh tev­besi ile gü­nah­lar­dan kur­tu­lup suç­suz bir hale ge­lince, iş­le­ne­cek bir maden ha­lini alın is­ti­ka­met ile de bu ruh ma­de­nini Kur’an’a göre bi­çim­len­di­rip, şe­kil­len­di­rir. Ha­ya­tında kar­şı­laş­tığı bütün iş­le­rini Kur’an’a göre ayar­lar ve yapar. Nef­sine, Kur’an’ın dı­şında bir ter­cih ta­rafı bı­rak­maz. Tıpkı Ra­sû­lul­lah (s.a.v) in Ri­sa­let dö­nemi ha­ya­tında yap­tığı gibi. O al­dığı müs­ta­kim ol emri ge­reği, hangi ha­di­seyle ve hangi işle kar­şı­laş­mışsa onu, Kur’an’a göre yap­mış, Kur’an’a canı pa­ha­sına da olsa, harfi har­fine uymuş, as­ha­bını da, buna göre ter­biye et­miş­tir.

Bu­nunla an­la­şı­lı­yor ki is­ti­ka­met: Allah Teala’ya karşı mü­te­vazı olmak, itaat ve ya­sak­lar­dan ka­çın­ma­nın bütün şart­la­rını, rü­kün­le­rini, sün­net­le­rini ihlal et­me­mek su­re­tiyle İslâm’a uymak, hem de, kı­va­mında ya­şa­ya­rak uy­mak­tır. İslâm’ı, hayat ile ay­ni­leş­ti­rip bü­tün­leş­tir­mek, içi ve dışı, ya­şantı ve ha­re­ket­leri, Kur’an hi­da­ye­tine uygun hale ge­tir­mek­tir. “Ey iman eden­ler he­pi­niz İslâm’ın ta­ma­mına gi­ri­niz. Şey­ta­nın adım­ları (yolu)nı iz­le­me­yi­niz. Çünkü o, size apa­çık bir düş­man­dır.”12 Hem İslâm’a öyle gi­ri­niz ki; dı­şı­nız ve gönül dün­ya­nızda, İslâm’ın hâkim ol­ma­dığı, dü­zen­le­mesi al­tına gir­me­miş bir ta­ra­fı­nız kal­ma­sın. Evet, sı­ratı müs­ta­kim, İslâm’dır İs­ti­ka­met de ona uy­mak­tır Bir gün Sel­man-ı Fa­risi’ye müş­rik­ler “Sizin pey­gam­be­ri­niz size her şeyi, belki de tu­va­lete git­meyi bile öğ­re­ti­yor­dur” diye sor­muş­lar. O da, “Evet! O, büyük ve küçük ab- dest bozma ha­linde, kıb­leye karşı dur­mayı, sağ el ile is­tinca (te­miz­lik yap­mayı), ta­ha­ret ya­par­ken üçten az taş kul­lan­mayı ve pis olan şey­lerle te­miz­lik yap­mayı bize ya­sak­ladı.” De­miş­tir. 13

Bu is­ti­ka­met ke­li­mesi ce­vami’ul­ke­lim (çok özlü söz­ler­den­dir Kuran ve sün­ne­tin ta­ma­mını ya­şa­mayı içine alır. Kuran ve Sün­net’in ta­ma­mına, harfi har­fine uy­mayı ge­rek­tir­diği gibi, İslâm ya­şa­nır­ken, bu ya­şa­yış, ifrat (çoğa aşırı) ve tef­rit­ten (aza aşırı) ol­mak­tan uzak haddi iti­dal (den­geli bir çizgi) de ol­ması ge­re­kir. Çok has­sa­si­yeti olan bir me­se­le­dir Ya­şa­dıkça da, has­sa­si­yeti o de­re­cede de­rin­le­şe­rek artar Her me­se­lede bütün iş­le­rin ni­zamı buna gö­re­dir Bir misal ola­rak şunu arz ede­yim. Sizin eli­nizde dün­ya­nın en mü­kem­mel ve pa­halı bir ara­bası olsa, eğer onun ayar­la­rını çok iyi yap­tır­ma­mış­sa­nız, onunla yola gi­de­mez­si­niz. Bir defa te­ker­le­rin rot ve ba­lans ayar­la­rını çok iyi ya­pıl­ması ge­re­kir. Eğer ara­ba­nız ar­ka­dan itişli ise, şaft aya­rını da çok iyi yap­tır­ma­nız la­zım­dır. Eğer bu iş­leri yap­tırt­maz­sa­nız ve yapan usta da bu işin mahir sa­nat­kârı olan bir usta de­ğilse, Allah ko­ru­sun, ara­ba­nız yolda gi­der­ken bir sağa bir sola yılan eğ­risi bir yalpa yapar ve sizi de bir uçu­rum­dan aşa­ğıya atan is­ti­ka­met­siz ya­şa­nan İslâm da böy­le­dir. Ona ina­nır­ken, onu ya­şar­ken, onunla amel eder­ken, ifrat ve tef­rit­ten uzak müs­ta­kim bir çiz­gide, inan­ma­mız ve amel et­me­miz, Allah’ın bizim için seç­ti­ğini bizim de aynen be­nim­se­me­miz la­zım­dır.

Allah (c.c)‘ın koy­duğu hü­küm­ler; hep haddi iti­dal mer­kez­li­dir.” Ve onlar ki, baş­ka­ları için har­ca­dık­la­rında, ne saçıp sa­vu­rur­lar; ne de cim­ri­lik ya­par­lar. Bu ikisi ara­sında orta bir yol tu­tar­lar.”14 Sı­ratı müs­ta­kim, bütün iş­lerde; Har­ca­mada, ada­lette, ye­mede, iç­mede, giy­mede, ni­kâhta, sa­vaşta, ba­rışta, İslâm üm­me­tini ida­rede, hü­lasa; in­san­lı­ğın din ve dün­yaya ait bütün iş­le­rinde, haddi iti­dal üzere ol­ma­sı­dır. Fert­le­rin, top­lum­la­rın sa­a­deti, mil­let­le­rin ve dev­let­le­rin be­kası bu has­sas mi­zana ve öl­çüye bağ­lı­dır İki kere iki­nin dört eder Başka ne­ti­ce­ler hep yan­lış­tır.

İs­ti­ka­metle il­gili bazı Ayet-i Ke­ri­me­lerde:” Öy­leyse se­ninle be­ra­ber tevbe eden­lerle, em­ro­lun­du­ğun gibi dos­doğru ol (hi­da­yet çiz­gi­sini tut). Gu­rura ka­pı­lıp aşın da git­me­yin. Çünkü O, sizin yap­tık­la­rı­nızı çok iyi gö­nen­dir”15 ibn-i Abbas; Kuran’ın ta­ma­mında, Ra­sû­lul­lah (s.a.v)’e, Em­ro­lun­du­ğun gibi dos­doğru ol aye­tin­den daha zor ve çetin gelen bir ayet nazil ol­ma­mış­tır Bu se­bep­ten do­layı Ra­sû­lul­lah (s.a.v),beni Hud, Vakıa ve kar­deş­leri ih­ti­yar­lattı bu­yur­muş­tur 16 Ve yine: “Böy­lece Allah, senin geç­miş ve ge­le­cek gü­na­hını ba­ğış­lar Sana olan ni­me­tini ta­mam­lar ve seni doğru bir yola (sı­ratı müs­ta­kime)ile­tir”17 Diye bu­yur­muş­tur “Şüp­he­siz, Rab­bi­miz Allah’tır diyen ve se­batla doğru yolu iz­le­yen­lere ge­lince, on­la­tın üze­rine sık sık me­lek­ler iner on­lara (şöyle der­ler:) kork­ma­yın ve üzül­me­yin, işte alın size vaad edil­miş cen­net müj­de­sini!”18 Allah Teala ta­ra­fın­dan gön­de­ri­len me­lek­ler; is­ti­ka­me­tini ta­mam­la­yan­lara, dünya ha­ya­tını ya­şar­ken, daha sonra ölüm anında, ka­bir­le­rinde, ka­bir­le­rin­den mah­şer mey­da­nına kalk­tık­la­rında, bu müj­deyi on­lara ve­rir­ler. 19

İs­ti­ka­metle il­gili bir Hadis-i Şe­rifte: “Ab­dul­lah’ın oğlu Süf­yan der ki: Ra­sû­lul­lah (s.a.v)’a: İslâm’da bana öyle bir söz söyle ki, onu sen­den başka kim­seye sorma ih­ti­yacı duy­ma­ya­yım dedim. O da, ‘Amentü bil­lâh de. Sonra dos­doğru ol’ dedi.”20 is­ti­ka­met em­ri­nin Kur’an’da ve­ril­mesi ile Ra­sû­lul­lah’ın şah­sında kı­ya­mete kadar ge­le­cek olan üm­mete, İslâm’ı yoz­laş­tır­ma­dan yaşa- malan, onu ne­sil­den ne­sile asıl çeh­re­siyle ulaş­tır­ma­ları is­ten­miş­tir. Allah’ım, bizi sev­di­ğin, razı ol­du­ğun hi­da­yet yolu, ni­yeti, ameli, işi ve sö­züne mu­vaf­fak kıl! Çünkü senin her şeye gücün yeter Ve ahiru da’vana, enil hamdü lil­lahi rab­bil âle­min.

1 – Te’vi­latu Ehli’s-sunne; 1/10

2-En’am, 6/153

3- Keş­şaf; 2/ 62

4-En’am, 6/155

5-Şura, 42/15

6-Fa­tiha, 1/6-7

7-Nisa,4/69

8-Ca­miul usul, 79. Keş­şaf; 2/319,

9- Za­ri­yat, 51 ISO

10-Tir­mizî,Tef­sîru Sûre 56;6

11-Hud, 11/112

12- Ba­kara, 2/208

13 Ebu Davut; 1/49

14-Fur­kan, 25/67

15-Hud, 11/112

16-Keş­şaf; 27 239

17-Fetih, 48/2

18-Fussİlet,41/30

19-Ruhu’l-Beyan; 8/ 282

20-Ri­yazu’s-Sa­li­hin; 35