Şükrün Hakîkâti

er-Râğib el-İs­fe­hânî, Müf­re­dât adlı ese­rinde şöyle diyor:

“ Şükür; ni­meti ta­sav­vur etmek ve onu izhar et­mek­tir. Şük­rün zıddı kü­für­dür. Küfür ise ni­meti unut­mak ve onu ört­mek­tir.”

Şükür üç çe­şit­tir.

• Kalbin şükrü; nimeti ve nimet vereni tasavvur etmektir.
• Dilin şükrü; nimet vereni senâ edip yüceltmektir.
• Diğer azaların şükrü; nimetlere hak ettiği kadar karşılık vermektir.

Lok­man Su­resi 14. ayet-i ke­ri­mede Allah Teâlâ şöyle bu­yu­rur:

“Biz, in­sana, ana ba­ba­sına iyi dav­ran­ma­sını tav­siye et­mi­şiz­dir. Çünkü anası onu nice sı­kın­tı­lara kat­la­na­rak ta­şı­mış­tır. Süt­ten ay­rıl­ması da iki yıl içe­ri­sinde olur. (İşte bunun için) önce bana, sonra da ana ba­bana şük­ret diye tav­si­yede bu­lun­mu­şuz­dur. Dönüş ancak ba­na­dır.”

Âl-i İmrân Su­resi 145. ayet-i ke­ri­mede şöyle buy­ru­lu­yor:

“Hiç­bir kimse yok ki, ölümü Al­la­hın iz­nine bağlı ol­ma­sın. (Ölüm) belli bir sü­reye göre ya­zıl­mış­tır. Her kim dünya ni­me­tini is­terse ken­di­sine ondan ve­ri­riz, kim de ahi­ret se­va­bını is­terse ona da bun­dan ve­ri­riz. Biz şük­re­den­leri mü­kâ­fat­lan­dı­ra­ca­ğız.”

Neml Su­resi 40. ayet-i ke­ri­mede şükür ve nan­kör­lük hak­kında şöyle buy­ru­lu­yor:

“Ki­tap­tan (Allah ta­ra­fın­dan ve­ril­miş) bir ilmi olan kimse ise: “Gö­zünü açıp ka­pa­ma­dan ben onu sana ge­ti­ri­rim.” dedi. (Sü­ley­man) onu (me­li­ke­nin tah­tını) yanı ba­şına yer­leş­miş ola­rak gö­rünce (o kimse): “Bu” dedi, “Şükür mü ede­ce­ğim, yoksa nan­kör­lük mü ede­ce­ğim diye beni im­ti­han etmek üzere Rab­bi­min (gös­ter­diği) lüt­fun­dan­dır. Şük­re­den ancak ken­disi için şük­ret­miş olur, nan­kör­lük edene ge­lince, o bil­sin ki, Rab­bi­min hiç­bir şeye ih­ti­yacı yok­tur, çok kerem sa­hi­bi­dir.”

Ba­kara Su­resi 152. ayet-i ke­ri­me­nin so­nunda şöyle buy­ru­lu­yor: “…bana şük­re­din ve bana nan­kör­lük et­me­yin.”

“Şükür, ih­sanı bilip ondan ko­nuş­mak­tır. Kulun, Allah (c.c.)’a şükrü; Allah (c.c.)’ın, ken­di­sine olan ih­sa­nını ha­tır­la­ya­rak O’nu öv­me­si­dir. Hak Teâlâ’nın ku­luna şükrü, ken­di­sine olan ita­a­tin­den do­layı onu senâ et­mesi ve mü­kâ­fat­lan­dır­ma­sı­dır.

“Kulun şükrü, ita­atle be­ra­ber Rab­bi­nin ni­met­le­rini dil ile söy­le­mek kalp ile ikrar et­mek­tir.”¹

Tir­mizî ve Ebu Davud’un Ebu Hu­reyre (r.a) ta­ri­kiyle ri­va­yet et­tiği bir hadis-i şe­rifte Ra­sû­lul­lah (s.a.v) şöyle bu­yurdu: “İn­san­lara şük­ret­me­yen Allah’a (c.c.) şük­ret­mez.”

el-Hat­tabî dedi ki; “Bu hadis-i şerif iki şe­kilde tevil edi­lir:

• Tabiatında insanların nimetine karşı nankörlük olan, onların iyiliğine teşekkürü terk eden bir kimsenin âdeti, Allah (c.c.)’ın nimetine nankörlük ve O’na şükrü terk etmek olur.
• Bir kul insanların ihsanına teşekkür etmez ve onların iyiliğine nankörlük ederse, Allah (c.c.) o kula yaptığı ihsanların karşısında kendisine şükretmesini kabul etmez. Çünkü bunlardan birinin kabulü ötekine bağlıdır.

Sehl b. Ab­dul­lah şöyle dedi: “Şükür; gizli ve aşi­kâre yer­lerde ma‘si­yet­ten ka­çın­mak şar­tıyla bir kim­se­nin bütün gü­cüyle Allah’a itaat et­me­si­dir.”

“Şükür; nimet ve­rene şükür ko­nu­sunda nok­san­lığı iti­raf et­mek­tir.” şek­linde, şükrü, ifade eden­ler de ol­muş­tur.

Mev­lana’nın de­diği gibi; “Ya Rabbi! Vü­cu­du­mun bütün tüy­leri dil olsa on­larla sana şük­ret­meye ça­lış­sam senin şük­rü­nün binde bi­rini dahi ye­rine ge­ti­re­mem.”

Allah (c.c.) bu­yu­ru­yor:

“…Ey Davud ai­lesi! Şük­re­din, kul­la­rım­dan şük­re­den azdır.” ²

Davud (a.s) dedi ki: “Ya Rabbi! Sana nasıl şük­re­de­bi­li­rim? Şük­ret­mek dahi senin bir ni­me­tin­dir.” Allah bu­yurdu: “Şimdi beni ta­nı­dın ve şük­ret­miş oldun. Çünkü bil­din ki şük­ret­mek de ben­den bir ni­met­tir.”

Musa (a.s) dedi ki: “Ya Rabbi! Ben sana nasıl şük­re­de­bi­li­rim? Bana ver­miş ol­du­ğun ni­met­le­rin en kü­çü­ğünü bütün yap­mış ol­du­ğum amel­ler kar­şı­la­maz.” Allah (c.c.) Ona vah­yetti ki: “Ey Musa (a.s.) şimdi bana şük­ret­miş oldun.”

Cü­neyd-i Bağ­dâdî dedi ki: “Şük­rün ha­kî­kâti, şük­ret­mek­ten aciz ol­mak­tır.”

Şiblî diyor ki: “Şükür; te­vazu sa­hibi olmak, iyi­lik­leri mu­ha­faza etmek, şe­hevî ar­zu­lara mu­ha­le­fet etmek, Allah’a itaat hu­su­sunda bütün gücü kul­lan­mak ve ya­ra­tanı mu­ra­kabe et­mek­tir.”³

Yu­ka­rıda an­la­tı­lan­lar­dan an­la­şı­lı­yor ki; Allah Teâlâ’ya karşı şükür gö­re­vini ye­rine ge­tir­mek çok zor bir iştir. Kur’an-ı Kerim’de Allah Teâlâ şükür ko­nu­sunda sa­dece İb­ra­him (a.s)’i ve Nuh (a.s)’u öv­müş­tür. İb­ra­him (a.s) hak­kında şöyle bu­yur­muş­tur: “İb­ra­him ger­çek­ten Hakk’a yö­ne­len, Allah’a itaat eden bir ümmet idi. Allah’a ortak ko­şan­lar­dan de­ğildi. Allah’ın ni­met­le­rine şük­re­di­ciydi. Çünkü Allah, onu seç­miş ve doğru yola hi­da­yet et­mişti.”⁴

Nuh (a.s) hak­kında da şöyle buy­ru­lu­yor: “Ey Nuh ile bir­likte (ge­mide) ta­şı­dı­ğı­mız kim­se­le­rin nesli! Şunu bilin ki Nuh çok şük­re­den bir kul idi.”⁵

Mev­lam biz­leri sa­yı­ları az olan şâ­ki­rûn (şük­re­den­ler) züm­re­sine lüt­fuyla ilhak ey­le­sin! Âmîn.

1. Kurtubî, el-Câmiu’l-Ahkâm, c.2, s.116. ↩︎
2. Sebe’, 34/13. ↩︎
3. Kurtubî, el-Câmiul- Ahkâm, c.1, s. 270. ↩︎
4. Nahl, 16/120-121. ↩︎
5. İsrâ, 17/3. ↩︎