Dergide ara

Yazı başlıkları, yazar adları ve sayı adları içinde arar. Şapka ve büyük harf fark etmez: “adalet” yazınca “Adâlet” de bulunur.

Göz atın: Sayılar · Yazarlar · Arşiv

Üslûb-ı Hayat

Kendi Gözlüklerimizi Takmak

7. Sayı · 2007/3

2022

2021

2020

2019

2018

2017

2016

2015

2014

2013

2012

2011

2010

2009

2008

2007

2006

Hayat belli pren­sip­ler da­i­re­sinde ya­şan­dı­ğında tu­tarlı ve şah­si­yetli bir hal alır. Ön­ce­den enine bo­yuna dü­şü­nü­le­rek be­lir­len­miş olan ku­ral­lar ki­şiyi ter­cih du­ru­munda ka­rar­sız­lık­tan kur­ta­rır. Kri­tik an­larda karar ver­mek zo­runda olan bir insan eğer takip et­tiği bir yola, genel geçer kabul et­tiği doğ­ru­lara ve ula­şı­la­cak he­def­lere sahip de­ğilse ka­rar­sız­lığa düşer. Ya ne ya­pa­ca­ğını şa­şı­rır ya da ağaç­lara ta­kı­lıp or­manı gö­re­meme za­a­fına düşer.

Al­dı­ğı­mız ka­rar­larla tuğ­la­la­rını koy­du­ğu­muz hayat bi­na­mızı inşa eder­ken ter­cih­le­ri­mizi be­lir­le­mede bu iki zaafa düş­mek­ten bizi kur­ta­ran şey ha­yatı bü­tü­nüyle ku­cak­la­yan bir dünya gö­rüşü ve bunun ne­ti­ce­sinde or­taya çıkan il­ke­ler­dir.

Doğru veya yan­lış, hak veya batıl her­kesi ba­şa­rıya ta­şı­yan bu pren­sip Müs­lü­man­lar için de dinin bir ge­reği hatta ni­meti ola­rak var­dır.

Müs­lü­man­lar Allah’ın, var­lı­ğına, tek ya­ra­tıcı ve tek ger­çek güç sa­hibi ol­du­ğuna, baş­la­rına gelen ve kâ­i­natta vuku bulan her ha­di­se­nin O’nun eliyle var ol­du­ğuna iman eder­ler. Kar­şı­laş­tık­ları ha­di­se­lerde onun elini görür, mev­cut halin ne kadar dra­ma­tik olursa olsun O’nun kur­gu­la­mış ol­duğu bir sahne ol­du­ğunu bilir ve se­naryo sa­hi­bi­nin ni­ye­tine uygun ha­re­ket eder­ler. Koy­duğu esas­lara ri­a­yet eder­ler.

Müs­lü­man­lık şu­u­runa sahip bir in­sa­nın ata­cağı adım­larda ilk ele ala­cağı kıs­tas Allah rı­zası ve onun koy­duğu ku­ral­lara uyma kay­gı­sı­dır. Değil de­mok­rasi, insan hak­ları ve çağ­daş­lık gibi mo­dern za­man­la­rın de­ğer­leri, dü­rüst­lük, yar­dım­se­ver­lik gibi ev­ren­sel doğ­ru­lar bile esas ga­yeye uy­gun­lu­ğuna ve hiz­met et­me­sine göre ka­bul­le­ni­lir, uy­gu­la­nır.

Buna göre ya­pa­cağı işte, ev­le­ne­ceği ki­şiyi seç­mede, alış­ve­ri­şinde ve sos­yal ha­yatta üyesi ola­cağı grup­ları seç­mede di­nini ilk anda dü­şü­ne­me­yen Müs­lü­man imanî bakış açı­sını ka­za­na­ma­mış de­mek­tir. Zaten ima­nın ni­met­le­rini ta­da­ma­ma­mı­zın belki de en büyük se­bebi bu şuuru ka­za­na­ma­mak, bu hali ken­di­mizde ru­tin­leş­ti­re­me­mek olsa ge­rek­tir.

Bütün bun­la­rın ya­nında İslam dini sos­yal ve ferdi ha­yatı kesin çiz­gi­lerle be­lir­le­mez. Ha­yata kri­tik nok­ta­larda mü­da­hale eder ama fert­le­rin ha­yatı ya­şar­ken “ken­di­leri” ol­ma­la­rına ve fark­lı­lık­la­rını or­taya koy­ma­la­rına engel olmaz. Bir as­keri nizam içinde her hurda te­fer­ru­atı ka­i­de­lere bağ­la­yıp in­san­ları ki­şi­sel ve milli fark­lı­lık­la­rını yok eder­ce­sine tek tip­leş­tir­mek dinin son­suz­luk­lar­dan gelen külli pers­pek­ti­fine sığ­maz. Helal da­i­resi be­lir­len­miş­tir –ki ha­ram­lara nis­be­ten çok ge­niş­tir- Bu daire içinde mümin ha­re­kette ser­best­tir.

İn­san­lar ve dünya kö­yü­nün fert­leri olan mil­let­ler ha­yat­la­rını İslam da­i­re­sinde be­lir­leme şu­u­runu ka­zan­dık­tan sonra ken­di­leri ola­bil­mek ve tec­rü­be­le­ri­nin be­re­ke­tin­den is­ti­fade ede­bil­mek için bir hayat tarzı, bir İslam’ı ya­şama üs­lubu or­taya ko­yar­lar. Bu üs­lu­bun ori­ji­nal­liği (ken­dine has­lığı) kendi tec­rübe ve kendi zati özel­lik­le­rine uy­gun­luğu ve gün­lük ha­yatta tat­bik edi­le­bi­lir­liği o insan ya da mil­le­tin hayat ka­li­te­sini ve dini ku­ral­ları be­nim­se­yip uy­gu­la­ya­bi­lir­li­ğini ar­tı­rır.

Ken­dine has bir hayat tar­zını kur­mak ve ya­şat­mak, kuru tak­lit­çi­lik­ten kur­tul­mak ve inan­dığı de­ğer­leri ken­dine mal et­mek­tir.

Buna fert ba­zında bir misal ola­rak şunu ve­re­bi­li­riz; bazı ayet­ler­den çok et­ki­le­nen ve na­ma­zında on­lara ağır­lık veren bir ki­şiyi bir di­ğe­ri­nin aynen tak­lit et­me­sin­dense, bu ikinci ki­şi­nin ma­na­sını bil­diği ve daha çok haz al­dığı ayet­leri na­ma­zında oku­ması o ki­şi­nin na­mazla bü­tün­leş­me­sine, na­mazı ken­di­sine mal et­me­sine yar­dımcı olur.

Mil­let­leri de insan top­lu­luk­la­rı­nın bir ferdi ola­rak ele al­dı­ğı­mızda; me­sela te­set­tür sı­nır­ları dâ­hi­linde her mil­let kendi örf, adet ve kül­tü­rüne uygun ve ya­şa­dığı ta­rihi ve coğ­rafi şart­la­rın ge­rek­le­rine göre el­bi­se­ler seç­meli, üret­meli ve kul­lan­ma­lı­dır.

Bu ken­din­den oluş, kendi milli de­ğer­le­rini ve sos­yal ku­ral­la­rını uy­gu­la­yış o mil­leti güçlü kılar. Bir başka me­de­ni­ye­tin ço­cuk­la­rını tak­lit edip, ken­di­sini on­lar­dan ayı­ran özel­lik­leri hiçe sa­yan­lar, ata­la­rı­nın ben­zer prob­lem­lere ken­dine has çö­züm­ler ürete ürete or­taya koy­duğu tec­rü­be­ler mi­ra­sın­dan mah­rum kal­mış olur. Hele bu tak­lit­çi­lik bir başka dinin men­sup­la­rını kop­ya­la­maya var­mışsa artık var­lığı ve ge­le­ceği teh­li­keye gir­miş bir ül­ke­den bah­set­mek mü­ba­lağa sa­yıl­maz.

Kendi de­ğer­le­rin­den ilham almak bizim gibi gel­miş geç­miş en büyük me­de­ni­yet­ler­den bi­ri­nin va­risi olan­lar için de­vasa bir fır­sat­tır. Çı­rak­lı­ğın ver­diği bir­çok prob­lem ile ata­la­rı­mız yüz­leş­miş, bir­ço­ğunu çöz­müş ve işi­nin us­tası ola­rak doğan bir bebek gibi biz sı­fır­dan değil de on­la­rın kal­dığı yer­den devam etme im­kâ­nına sa­hi­biz.

Böyle büyük mil­let­ler uzun asır­la­rın tec­rü­be­siyle dev­let sis­tem­le­rini otur­tur­lar. İk­ti­sadi ve sos­yal ha­yat­ları ken­di­le­rine has ku­ral­la­rına ka­vu­şur. Sa­natı ze­ra­fe­tin do­ruk­la­rına ula­şır. Ta­rih­leri ken­di­le­rine en büyük bir nokta-i is­ti­nad olur. Ve dil­leri bütün bu cesim bi­nayı ifade ede­cek ve fik­ren bes­le­ye­cek en­gin­liğe ka­vu­şur.

Ha­yatı iman za­vi­ye­sin­den de­ğer­len­di­re­me­mek ima­nın ni­met­le­rini elden al­dığı gibi, ya­şa­yı­şıyla kendi de­ğer­le­rine ters düş­mek de şah­si­yetli bir ha­yat­tan ki­şiyi ve top­lum­ları uzak­laş­tı­rır.