Dergide ara

Yazı başlıkları, yazar adları ve sayı adları içinde arar. Şapka ve büyük harf fark etmez: “adalet” yazınca “Adâlet” de bulunur.

Göz atın: Sayılar · Yazarlar · Arşiv

İsraf

8. Sayı · 2007/4

2022

2021

2020

2019

2018

2017

2016

2015

2014

2013

2012

2011

2010

2009

2008

2007

2006

İsraf ge­rek­siz yere har­ca­mak… Cö­mert­li­ğin aşırı de­re­ce­si­dir de de­ni­le­bi­lir.

Cenâb-ı Hak (c.c) Araf Sû­resi’nin 31. Ayet-i Ke­rime’sinde me­a­len şöyle bu­yu­ru­yor:

“Ey Âde­mo­ğul­ları her mes­cit ya­nında (her namaz ve tavaf vak­tinde ziy­ne­ti­nizi alın, avret yer­le­ri­nizi ört­mek için) güzel ve temiz el­bi­se­le­ri­nizi giyin. Yiyin, için, fakat israf et­me­yin. (Gi­yi­nip ku­şan­makta ve yiyip iç­mekte aşırı git­me­yin.) Çünkü Allah (c.c) israf eden­leri sev­mez.” Yüce Rab­bi­miz (c.c) kul­la­rını cim­ri­lik ve pin­ti­lik­ten men et­tiği gibi, is­raf­tan; yani yer­siz ve ge­rek­siz saçıp sa­vur­mak­tan, har­ca­ma­la­rında da aşırı git­mek­ten de men et­miş­tir.

Âlim­ler israf ile cim­ri­li­ğin ara­sını ayırt ede­me­yen adamı kötü ta­biat sa­hibi kabul eder­ler. Akıl ve ilim sa­hibi zat­lar üç türlü adama mer­ha­meti hoş gör­me­di­ler. Bun­lar: İsraf ve se­fa­hati, har vurup har­man sa­vur­ması, zevk ve eğ­len­ceye aşırı de­re­cede düş­kün ol­ması se­be­biyle fakir düşüp za­ru­rette kal­mış olan kim­se­ler. Şimdi zevk u se­faya düştü adam, har vurup har­man sa­vu­ru­yor, yani kısa ifade ile “se­fa­hat” içinde ya­şı­yor, elde olanı da elden gi­di­yor. Bi­rin­cisi bun­lar. İkin­cisi gayet harîs olup hırsı se­be­biyle mu­si­bete tu­tu­lan kim­se­ler. Üçün­cüsü zalim olup zulmü se­be­biyle be­laya uğ­ra­yan kim­se­ler­dir. Bun­lara acı­yı­nız. Ahlak ki­tap­la­rında bun­ları gö­rü­yo­ruz.

İsraf ile zen­gin­lik bir araya gel­mez. Pa­rayı ka­zan­mak ku­yu­dan ko­vayla su çı­kar­mak gibi güç, israf o ko­vayı aşa­ğıya sa­lı­ver­mek gibi ko­lay­dır. Onu çe­ken­ler bilir. İs­rafı kö­tü­le­mek­ten mak­sat pa­ra­ları top­la­yıp bi­rik­tir­meye ve cim­ri­likle onu tut­maya teş­vik de­ğil­dir. Pa­rayı har­ca­mak hu­su­sunda güzel ida­reye yö­nelt­mek­tir. Lazım olan budur. Öte­kine be­ri­kine bol bol he­di­ye­ler ve bah­şiş­ler verip ve zi­ya­fet­ler çekip de elin­deki, avu­cun­daki mal ve pa­ra­ları israf etmek adeta ha­ma­kat­tır. Ne­ti­cesi ise za­ru­retle za­ru­ret­ten şi­kâ­yet­tir. Ondan sonra ne olur. Ne ola­cak baş­ka­la­rına muh­taç olup, son inan­dı­ra­bi­le­ceği güne kadar para ara­mak, ondan bun­dan yar­dım is­te­mek­tir. Bu hale düşer. Rasul-i Zişan Efen­di­miz şöyle bu­yu­rur­lar: “İk­ti­sat eden, tu­tumlu olan kimse muh­taç olmaz.” Yani ge­çi­minde ve har­ca­ma­la­rında orta halli, öl­çülü de­re­ceyi se­çen­ler muh­taç ol­maz­lar. Bazı bü­yük­le­ri­miz ne doğru söy­le­miş­ler­dir: “İn­sa­nın dostu ik­ti­sadı, düş­manı ise is­ra­fı­dır.”

Şe­ri­a­tın, sağ­lam aklın zıd­dına uya­rak para sarf etmek is­raf­tır, israf ise ha­ram­dır. İnsan elin­deki ni­me­tin kad­rini bil­meli. Zira ni­me­tin elde iken kadri bi­lin­mez, ne vakit ki elden gider o zaman an­la­şı­lır. Bi­na­e­na­leyh, rahat ola­rak za­man­la­rını ge­çir­mek is­te­yen­ler, vic­dani me­su­li­yet­ten kor­kan­lar ge­çim­le­rinde ik­ti­satlı dav­ra­nır­lar. Daha lazım olanı var­ken la­zımı al­maz­lar. Şimdi daha lazım olan şu, alın­ması ge­re­ki­yor mut­laka. Bı­rak­mış da bu­lunsa iyi olur ma­na­sına olanı satın almış. İki­sine para ye­ti­yor mu, yok. Bi­rini alı­yor öbürü ka­lı­yor me­sela.

Ge­rek­siz yere para, mal sarf etmek israf ol­duğu gibi fay­da­sız iş veya boş lafla meş­gul olmak ve bun­lara vakit ayır­mak da bir nevi is­raf­tır. Vak­tin is­ra­fı­dır, dilin is­ra­fı­dır. Bir Hadis-i Şe­ri­finde Ra­sû­lul­lah Efen­di­miz (s.a.v) şöyle bu­yur­muş­lar­dır: “Ki­şi­nin ken­di­sine mana ifade et­me­yen, dün­ya­sına ve ahi­re­tine ya­ra­ma­yan şey­leri terk et­mesi Müs­lü­man­lı­ğı­nın gü­zel­li­ğin­den­dir.”

Me­sela; bir yu­var­lak top uğ­runa sarf edi­len mal­la­rın, pa­ra­la­rın; ya­pı­lan de­di­ko­du­la­rın, boş­bo­ğaz­lı­ğın, ge­ve­ze­li­ğin, ta­raf­lar ara­sında ya­pı­lan gü­rül­tülü bir­bi­rini suç­lan­dı­rıcı tar­tış­ma­la­rın, dö­vüş­le­rin; bun­lara ay­rı­lan va­kit­le­rin, do­la­yı­sıyla iş­siz­li­ğin ve tem­bel­li­ğin mem­le­ke­ti­mizde aç­tığı ya­ra­lar ve za­rar­lar ne kadar derin, ne kadar acıklı ve dü­şün­dü­rü­cü­dür.

Bu tutum, bu an­la­yış ve gidiş ne­lere mal ol­mak­ta­dır: Hem mal iti­ba­riyle israf, hem dil iti­ba­riyle israf hem de vakit iti­ba­riyle israf. Ve bun­lar­dan doğan türlü türlü zarar ve zi­yan­lar. Bun­la­rın top­ye­kûn ge­tir­diği sıhhi, ah­laki çö­kün­tü­ler de ca­bası.