Dergide ara

Yazı başlıkları, yazar adları ve sayı adları içinde arar. Şapka ve büyük harf fark etmez: “adalet” yazınca “Adâlet” de bulunur.

Göz atın: Sayılar · Yazarlar · Arşiv

Kulluk Bilinci Olan Dua

14. Sayı · 2009/2

2022

2021

2020

2019

2018

2017

2016

2015

2014

2013

2012

2011

2010

2009

2008

2007

2006

Hamd, her­şeyi en iyi bilen, her şeye gücü yeten, kula lâzım olan her­şeyi Kur’an-ı Kerîm’inde bize bil­di­ren, Kur’an’ın kavlî ve fiilî açık­la­ma­sını Hz. Pey­gam­ber (s.a.s.)’e öğ­re­ten, Ken­di­sine nasıl iba­det ede­ce­ği­mizi ve nasıl dua ede­ce­ği­mizi öğ­re­ten, bize biz­den daha yakın olan Allah Teâlâ’ya, salât ü selâm, ilmi, ameli, ah­lâkı ve ge­tir­diği sis­temi en emin olan, eze­lin ve ebe­din il­mine maz­har kı­lın­mış olan, en üstün lider, şe­fa­atçi, in­kı­lapçı, mür­şid, teb­liğci, şef­katli baba Hz. Pey­gam­ber (s.a.s.)’e, as­hap­la­rın en ha­yır­lısı olan Sa­hâ­be­sine ve âl­le­rin en ha­yır­lısı olan Âline olsun!

A. Ta­rifi:

  1. Lûgatte: Dua, ibadet etmek, yardım istemek, yakarmak, Allah’a rağbet etmek manalarına gelmektedir.
  2. Istılahta: Allah’a dua etmektir ki o da üç kısımdır:
  3. a) Allah’ı tevhîd (tek kılmak) ve senâ (övmek) etmek. “Ey Sen’den başka ilah olmayan Allah!”, “Ey Rabbimiz! Bütün hamdler/övgüler Sanadır” gibi,
  4. b) Allah’tan af, rahmet ve Allah’a manen yak(ın)laşma ve yakınlık istemektir. “Allah’ım bizi bağışla” gibi,
  5. c) Dünyadan bir nasip istemektir. “Allah’ım bana mal ve çocuk ihsân et!” gibi.1

B. Duanın Mahiyeti

1. Dua, bir itiraftır

Dua, kulun âciz ol­du­ğunu, Allah’ın ise kâdir ol­du­ğunu iti­raf et­mek­tir. Kulun kul ol­du­ğunu kav­ra­yıp Allah’ın ye­gâne yal­va­rı­la­cak, yar­dımı is­te­ne­cek kimse ol­du­ğunu or­taya koy­mak­tır.

2. Dua, kulluk bilincinin ifadesidir

Dua, dua edene göre de anlam ka­za­nır. Avam, âciz ol­du­ğunu an­la­yınca veya âciz ka­lınca dua eder. Havas, ken­di­sini daima âciz görür, daima Allah’tan yar­dım ister, her işine; baş­lar­ken, bes­mele, ham­dele ve sal­vele okur. Bu ma­nada Hz. Pey­gam­ber (s.a.s.) şöyle bu­yur­muş­tur:

“Bis­mil­lâ­hir­rah­mâ­nir­ra­hîm (Rahîm, Rah­mân Allah’ın yar­dı­mıyla) ile baş­la­nıl­ma­yan her iş (rah­met­ten, ke­mal­den, be­re­ket­ten) nok­san­dır”2 Diğer bir Hadîs-i Şerîf’te:

“El­ham­dü­lil­lah (bütün öv­gü­ler Allah’ındır) di­ye­rek baş­la­nıl­ma­yan her iş (rah­met-ten, ke­mal­den, be­re­ket­ten) nok­san­dır”3 bu­yur­muş­tur.

Başka bir Hadîs-i Şerîf’te ise şöyle bu­yur­muş­tur:

“El­ham­dü­lil­lah ile ve bana salât (ü selâm) ile baş­la­nıl­ma­yan her iş be­re­ket­ten (rah­met­ten, ke­mal­den) ke­sik­tir, nok­san­dır, her be­re­ket­ten mah­rum­dur.”4

3. Dua şükür ifadesidir

Havas, her işinde, her zaman Allah’la be­ra­ber ol­maya dik­kat eder. Hep Allah’tan ister yar­dımı, ba­şa­rıyı. Ba­şa­rınca da Allah’tan bilir, “Allah yar­dım etti” der. Ha­vas­sın bu an­la­yış ve iti­rafı şükür olur. Şükür Allah’a ya­kın­lığa sebep olur, ni­me­tin art­ma­sına ve­sile olur. Zira Allah Teâlâ şöyle bu­yur­muş­tur:

“Ha­tır­la­yın ki Rab­bi­niz (size) şunu bil­dir­mişti: An­dol­sun, şük­re­der­se­niz el­bette sizi(n ni­me­ti­nizi) art­tı­rı­rım. An­dol­sun, nan­kör­lük eder­se­niz hiç şüp­he­siz benim azâ­bım cid­den çe­tin­dir”5

4. Dua kulluk ifadesidir

İşte bu ko­nuda da kelam ve söz us­tası, ilim ve hik­met pı­narı Hz. Pey­gam­ber (s.a.s.):

“Dua iba­det­tir”6 bu­yur­muş­tur.

Diğer bir hadîs-i şe­rîfte:

“Dua, ibadetin/kulluğun ili­ği­dir”7bu­yur­muş­tur.

5. Dua, bir yakarış, yardım isteme ve değer ifadesidir

Dua bir ya­ka­rış­tır, yal­var­ma­dır ve yar­dım is­te­mek­tir. Dua, kulun de­ğe­rini ifade eder. Kul, kul­lu­ğunu bilir de kul­lu­ğun ge­reği Allah’a kul­luk eder, dua eder, yar­dım ister, her ba­şa­rıyı da Allah’tan bi­lirse de­ğe­rini or­taya koy­muş olur. Allah Teala bu dua hak­kında şöyle bu­yur­muş­tur:

“De ki: Eğer du­a­nız ol­ma­saydı, Rab­bi­min ya­nında sizin ne de­ğe­ri­niz olurdu?..”8

C. Duanın Maksadı

  1. Kulu Allah’a yaklaştırmaktır,

Kulu Allah’a en iyi yak­laş­tı­ran şey­le­rin ba­şında dua gel­mek­te­dir. Zira Allah Teâlâ ya­nında du­a­nın çok üstün bir de­ğeri var­dır. Bu ko­nuda Hz. Pey­gam­ber (s.a.s.):

“Allah ka­tında, du­a­dan daha üstün bir şey yok­tur.”9 bu­yur­muş­tur.

  1. Kulu dünyada ve âhirette mutlu kılmaktır.

Bütün ha­yır­lar; en yüce mut­lu­luk olan Allah’a yak­laşma olsun dünya ve âhi­rette ki mut­lu­luk olsun hiç şüp­he­siz Allah’ın elin­de­dir. Zira her­şe­yin ya­ra­tı­cısı Allah’tır. Hayra ulaş­ma­nın yolu da du­a­dır. Bu ko­nuda Allah Teala:

“Bütün ha­yır­lar senin elin­de­dir. Şüp­he­siz sen her şeye kâ­dir­sin”10 bu­yur­muş­tur.

  1. Kulun duadan maksadı muradına ulaşması, Allah’ın duadan maksadı ise kula ihsan etmektir. İşte bundan dolayı Allah Teala şöyle buyurmuştur:

“Rab­bi­niz bu­yurdu ki: ‘Bana dua edin, ben de du­a­nızı kabul ede­yim’.”11

D. Duanın Kısımları

a) Fiilî dua

Bir şeyin ol­ması için ge­re­ken şart­ları ye­rine ge­tir­mek­tir. Buna sabır di­yo­ruz. Sabır, he­defe ulaş­mada çe­ki­len sı­kın­tı­lara ta­ham­mül etmek, kat­lan­mak­tır. Nefsi, hoş­lan­ma­dığı şeye hap­set­mek­tir. “Ey iman eden­ler! Allah’tan sabır ve na­mazla yar­dım is­te­yin. Şüp­he­siz Allah sab­re­den­lerle be­ra­ber­dir.”12 Hasan-ı Basrî Hz.leri, “Bize dua edin” di­yen­lere: “Siz Allah’ın emir­le­rini ye­rine ge­ti­rin, ya­sak­la­rın­dan sa­kı­nın, dua et­me­se­niz bile Allah sizin is­te­ği­nizi ye­rine ge­ti­rir” de­miş­tir. Çünkü fiilî dua ye­rine gel­miş­tir.

Her ko­nuda örnek ol­duğu gibi bu ko­nuda da örnek olan Hz. Pey­gam­ber (s.a.s.), hem fiilî duaya hem de kavlî/sözlü duaya önem ver­miş­tir. Eğer sa­dece kavlî dua ile ye­tin­seydi duası mak­bul olan Pey­gam­ber, As­ha­bını Kâbe’nin önüne top­lar, “Allah’ım! Kalp­ler fet­ho­lun­sun, şe­hir­ler fet­ho­lun­sun, ka­le­ler fet­ho­lun­sun! Âmin, amin, amin!” derdi ve der­di­ler. Ama en büyük sı­kın­tıyı Pey­gam­ber ve As­habı çek­miş­ler, hem fiilî dua hem kavlî dua yap­mış­lar ve ne­ti­cede de ba­şar­mış­lar. Kalp­ler de, şe­hir­ler de, ka­le­ler de fet­ho­lun­muş­tur.

b) Kavlî dua

Âyet ve ha­dîs­lerde geçen du­a­lar­dır. Kavlî dua, fiilî du­a­nın ve se­bep­le­rin mü­seb­bib /yaratıcı ol­ma­dı­ğını ifade eder. Du­a­ları ya­par­ken dik­kat edi­le­cek husus Hz. Pey­gam­ber (s.a.s.)’in yap­tığı du­a­ları Hz. Pey­gam­ber’in yap­tığı şe­kilde yap­mak­tır. Kavlî dua, fiilî duaya, fiilî dua da kavlî duaya engel de­ğil­dir. Her iki­sini yap­makla me­mu­ruz, mec­bu­ruz. 

E. Dua yap­tı­ğı­mız halde du­a­mız niçin kabul edil­mi­yor?

“Hap­lar isa­betli ol­duğu halde niçin has­ta­lık­tan kur­tu­la­mı­yo­ruz?” so­ru­suna ben­zi­yor. Dok­tor, hap ve­rir­ken: “Per­hiz ya­pa­cak­sın; şun­ları yi­ye­cek­sin, şun­ları ye­me­ye­cek­sin! Per­hize uyman ge­re­kir, per­hize uy­maz­san hap­lar sana fayda ver­mez” di­ye­rek fay­da­lı­ları ve za­rar­lı­ları be­lirt­mişti. “Per­hize uyar da hap­lara günü gü­nüne dik­kat eder­sen has­ta­lık gider âfi­yet gelir” de­mişti. O dok­tor Hz. Rasûl-i Ekrem Efen­di­miz­dir. Per­hiz­ler he­lal­lar ve ha­ram­lar, hap­lar âyet ve ha­dîs­ler­den se­çi­len du­a­lar ve zi­kir­ler­dir. He­lâl­ları yani em­re­di­len­ler ye­rine ge­ti­ri­lir, ya­sak­lar­dan sa­kı­nı­lır, dua ve zi­kir­lere dik­kat edi­lirse kal­bin has­ta­lığı gider, âfi­yet gelir, du­a­lar kabul olur.

Allah Teâlâ sev­me­diği kim­se­le­rin du­a­sını kabul etmez, sev­diği kim­se­le­rin du­a­la­rını kabul eder. Allah Teala, Kur’an-ı Kerîm’inde sev­me­diği ve sev­diği kim­se­leri haber ver­miş­tir. Sev­me­diği kim­se­ler şun­lar­dır: Fe­sad­çı­lar, kâ­fir­ler, nan­kör­ler, daimî günah iş­le­yen­ler, zâ­lim­ler, hâ­in­ler, ki­bir­le­nen­ler, ken­dini be­ğe­nen­ler, haddi aşan­lar, is­raf­çı­lar, şı­ma­rık­lar, dünya ha­ya­tını âhi­ret ha­ya­tına ter­cih eden­ler…

Allah’ın sev­diği kim­se­ler ise şun­lar­dır: İyi­lik eden­ler, ihsan de­re­ce­sinde Allah’a kul­luk eden­ler, tevbe eden­ler, mut­ta­kî­ler, sab­re­den­ler, te­vek­kül eden­ler, âdil­ler, maddi ve ma­nevi te­miz­liğe dik­kat eden­ler, Allah yo­lunda cihad eden­ler, müs­lü­man­lara karşı mü­te­vazı olup bir­bir­le­rine şef­katle mu­a­mele eden­ler ve her ko­nuda, her zaman Pey­gam­ber’i iz­le­yen­ler… 

F. Kim­le­rin duası red­dol­ma­yıp kabul edi­lir?

1. Mazlumun duası

Maz­lum olan, kafir bile olsa duası dün­yada kabul edi­lir, Âhi­rette ise duası, is­teği, yal­va­rış ve ya­ka­rışı kabul edil­mez.

“Maz­lu­mun bed­du­a­sın­dan kork, çünkü bu dua ile Allah’ın ara­sında hiç­bir perde yok­tur.”13

2. Anne-ba­ba­nın ev­la­dına duası ve mi­sa­fi­rin ev sa­hi­bine duası: “Mak­bul ol­du­ğunda şüphe ol­ma­yan üç dua var­dır: (Ana ve) ba­ba­nın (ev­la­dına olan) duası, mi­sa­fi­rin (ev sa­hi­bine olan) duası, maz­lu­mun duası.”14

3. Oruç­lu­nun if­tar­daki duası ve adil ida­re­ci­nin duası: “Üç kimse var­dır ki du­a­ları red­do­lun­maz: Oruç açma za­ma­nında oruçlu, âdil ida­reci ve maz­lu­mun duası. Allah bunu (maz­lu­mun du­a­sını) bu­lut­la­rın üs­tüne kal­dı­rır, göğün ka­pı­la­rını ona açar ve Rabb Teala: ‘İz­ze­tim hakkı için, bir zaman sonra da olsa (öcünü al­makta) mut­laka sana yar­dım ede­ce­ğim’ bu­yu­rur.”15

4. Ezan ile kamet arasında dua edenin duası

“Ezan ile kamet ara­sında ya­pı­lan dua red­do­lun­maz”16

5.Müslüman kardeşin diğer bir müslüman kardeşe olan duası

“Bir müs­lü­ma­nın ya­nında ol­ma­yan din kar­de­şine yap­tığı dua mak­bul­dür. Bir kimse din kar­de­şine hayır dua et­tikçe ya­nında bu­lu­nan gö­revli bir melek ona: ‘duan kabul olsun; aynı şey­ler sana da ve­ril­sin’ diye dua eder.”17

6.Hastanın duası

“Bir has­ta­nın ya­nına gir­di­ğin zaman sana dua et­me­sini ken­di­sin­den iste. Çünkü onun duası, me­lek­le­rin duası gibi (mak­bul)dur.”18

G. Dua ne zaman ya­pı­lır?

Dua rah­mete mü­sait her zaman ve her yerde ya­pı­lır. Ama bazı za­man­larda ve bazı yer­lerde ise duaya daha çok önem ve­ril­meli, o za­ma­nın kıy­me­tini bilip dua edil­me­li­dir. Zaman iti­ba­riyle; seher vak­tinde, farz na­maz­lar­dan sonra, cuma günü ica­bet sa­a­tinde, te­hec­cüd vak­tinde, oruç tu­ta­nın iftar vak­tinde vs. gibi. Mekan iti­ba­riyle; Ara­fat’ta, Kâbe’ de, Müz­de­life’de, Mes­cid-i Nebî’de, Mes­cid-I Aksa’da, Zem­zem ku­yu­sunda ve zem­zem içil­di­ğinde, Safâ ve Merve te­pe­leri üze­rinde ve sa’y ya­par­ken, Makam-ı İb­ra­him ge­ri­sinde, Mina’da, Cem­re­lere taş atar­ken, Kur’an-ı Kerîm’i hat­min pe­şinde, Kâbe’yi ilk gö­rünce ya­pı­lan du­a­la­rın kabul edi­le­ce­ğine dair ha­dîs­ler mev­cut­tur.

H. Dua şekli

Duada eller omuz hi­za­sında durur, el­le­rin içi yüze bakar. Zira be­den­le­rin kıb­lesi Kâbe, el­le­rin kıb­lesi arş­dır, den­miş­tir. Sı­kın­tılı za­man­larda ise kol­tuk altı gö­rü­le­cek şe­kilde kol­lar açı­lır ve öy­lece dua edi­lir. Zira Hz. Pey­gam­ber Efen­di­miz bu iki şe­kilde de dua et­miş­tir.

Ge­le­cek sa­yıda devam ede­cek…

  1. – İbn Manzûr, Lisânü’l-Arab, XIV, 257. ↩︎
  2. – Münâvî, Feyzu’l-Kadîr, V, 13. ↩︎
  3. – İbn Mâce, Nikâh, 19. ↩︎
  4. – Suyûtî, el-Câmiu’s-Sağîr, Hadîs No: 6285. ↩︎
  5. – İbrahim Sûresi (14), 7. ↩︎
  6. – Tirmizî, Tefsiru’l-Kur’ân, 3, 41, Deâvât, 1; Ebû Dâvûd, Vitir, 23; İbn Mâce, Duâ, 1. ↩︎
  7. – Tirmizî, Deavât, 2. ↩︎
  8. – Furkân Sûresi (25), 77. ↩︎
  9. – Tirmizî, Deavât, 1. ↩︎
  10. – Âl-i Imrân sûresi (3), 26. ↩︎
  11. – Mü’min sûresi (40), 60. ↩︎
  12. – Bakara sûresi (2), 153. ↩︎
  13. [13]- Müslim, İmân, 29; Buhârî, Cihad, 180, Zekât, 63; Mezâlim, 9; Ebû Dâvûd, Zekât, 5; Tirmizî, Zekât, 6. ↩︎
  14. – Ebû Dâvûd, Vitir, 29, H. No: 1536; Tirmizî, Birr, 7,H. No: 1906, Deavât, 47; İbn Mâce, Dua, 11, H. No: 3862. ↩︎
  15. – Tirmizî, Deavât, 139. ↩︎
  16. – Tirmizî, Salât, 44, Deavât, 128; Ebû Dâvûd, Salât, 35, 37, Cihâd, 39; Ahmed, 3/119, 155, 225, 254. ↩︎
  17. – Müslim, Zikir, 87-88; İbn Mâce, Menâsik, 5; Ahmed, V, 195. ↩︎
  18. – İbn Mâce, Cenâiz, 1. ↩︎