Dergide ara

Yazı başlıkları, yazar adları ve sayı adları içinde arar. Şapka ve büyük harf fark etmez: “adalet” yazınca “Adâlet” de bulunur.

Göz atın: Sayılar · Yazarlar · Arşiv

Tesettür Emri Ne İfade Eder?

19. Sayı · 2010/3

2022

2021

2020

2019

2018

2017

2016

2015

2014

2013

2012

2011

2010

2009

2008

2007

2006

  1. Konu:

Dinî has­sa­si­ye­tin za­yıf­la­ması, ha­nım­la­rın ça­lışma ha­ya­tına daha fazla ka­tıl­ması, bazı alan­larda ba­şör­tüsü yü­zün­den sı­kın­tı­lar çe­kil­mesi gibi se­bep­ler­den do­layı Müs­lü­man­la­rın ge­nelde te­set­tür özelde ba­şör­tüsü an­la­yı­şında ciddi gev­şe­me­ler ve aşın­ma­lar ya­şan­mak­ta­dır. “Ör­tünme bir emir değil bir tav­si­ye­dir.” veya “Te­fer­ru­at­tır.” veya “Dinî ol­mak­tan çok ah­la­kî­dir.” gibi fetva ve yo­rum­lar da bu aşın­mayı hız­lan­dır­mak­ta­dır. Biz bu­rada –bi­le­bil­di­ği­miz öl­çüde- ba­şör­tü­sü­nün di­ni­mi­zin bir emri ol­du­ğunu ve bu emrin vücûb ifade et­ti­ğini arz et­meye ça­lı­şa­ca­ğız.

2- Emir Nedir?

Emir, yetki sa­hi­bi­nin kesin ola­rak bir işin ya­pıl­ma­sını is­te­me­si­dir. Yetki sa­hibi bu ira­de­sini ya emir sî­ğa­sıyla veya mu­ha­ta­bın emrin ke­sin­li­ğini an­la­ya­cağı başka bir üs­lupla bil­di­rir. Emrin ke­sin­lik ifade et­mesi esas­tır. Başka türlü bir al­gı­lama ha­ya­tın dü­ze­nini bozar. Onun için em­re­den is­te­ği­nin mut­laka ye­rine ge­ti­ri­le­ce­ğini dü­şü­ne­rek em­re­der­ken emri alan da mut­laka bu is­teği ye­rine ge­tir­mesi ge­rek­ti­ğini bilir.

Böyle bir ta­le­bin fıkıh usû­lün­deki adı mut­lak emir­dir. Mut­lak emir vücûb/farziyet ifade eder. Ancak Şâri’in ke­sin­lik murâd et­me­di­ğine dair bir ka­rîne bu­lu­nursa o tak­dirde emrin ibâha, irşad, teh­dit gibi başka ma­na­lar ifade et­tiği dü­şü­nü­lür.

3- Te­set­tür ve Ba­şör­tüsü Emri

“Ey Pey­gam­ber! Eş­le­rine, kız­la­rına ve mü­min­le­rin ka­dın­la­rına söyle. Cil­bâb­la­rını (dış ör­tü­le­rini) üzer­le­rine al­sın­lar.”1; “Ba­şör­tü­le­rini ya­ka­ları üze­rine bağ­la­sın­lar.”2 ayet­le­rin­deki emir­ler de mut­lak­tır. Bun­dan do­la­yı­dır ki bu ilâhi emrin ilk mu­ha­tabı olan ashâb-ı kiram bu emir­den, ör­tün­mek mec­bu­ri­ye­tinde ol­duk­la­rını an­la­mış ve ör­tün­müş­ler­dir:

Ümmü Se­leme (r.anha) şöyle diyor: “Cil­bâb­la­rını üzer­le­rine al­sın­lar ayeti in­di­ğinde Ensâr ka­dın­ları so­kağa, sanki baş­la­rında siyah kar­ga­lar ta­şı­yor­lar­mış gibi siyah giy­si­ler içinde çık­tı­lar.”3

Hicâb ayet­leri in­dik­ten sonra Müs­lü­man ha­nım­lar yüz­le­rine peçe ört­meye baş­la­dı­lar. Ancak Ra­sû­lul­lah (s.a.v) ih­ramlı iken yüz­le­rini açık bu­lun­dur­ma­la­rını em­ret­mişti.4 Ni­te­kim Hz. Aişe (r.anha) şöyle an­la­tı­yor:

“Biz Ra­sû­lul­lah’la be­ra­ber ih­ramlı iken yolda bir ka­file ile kar­şı­laş­tı­ğı­mızda cil­bâb­la­rı­mızla yü­zü­müzü örter, onlar ge­çince açar­dık.5

Kur’an-ı Kerim’in mu­ra­dını en iyi an­la­yan­lar ol­du­ğunda şüphe ol­ma­yan Ashâb-ı Kiram ör­tünme em­rin­den farz değil de bir tav­siye veya ah­lâkî bir konu ol­duğu so­nu­cunu çı­kar­sa­lardı o sıcak iklim şart­la­rında açık ve rahat gi­yin­meyi ter­cih eder­lerdi. Ama ör­tünme mec­bu­ri­ye­tinde ol­duk­ları hük­münü çı­kar­dık­ları için her şeye rağ­men ör­tün­dü­ler. Ashâb-ı Kiram’dan iti­ba­ren de bu ümmet it­ti­fakla başın ör­tül­mesi dâhil te­set­türü farz bildi ve öyle uy­gu­laya geldi.

Mer­hum Hamdi Yazır, Ca­hi­liye dö­ne­minde ka­dın­la­rın ba­şör­tü­le­rini en­se­le­rine bağ­la­dık­la­rını ifade et­tik­ten sonra şöyle de­mek­te­dir: “Demek ki son za­man­larda as­rî­lik (çağ­daş­lık) sa­yı­lan ker­den­kü­şa­lık (ger­danı açmak) böyle eski bir ca­hi­liye şiarı idi. İslam böyle açık­lığı nehy edip ba­şör­tü­le­ri­nin ya­ka­lar üze­rine vu­rul­ma­sını emr ile te­set­türü farz kıl­mış­tır. Gö­rü­lü­yor ki; bu emir­den te­set­tü­rün yal­nız vü­cûbu değil, bir sûret-i mah­sû­sası (özel bir şekli) da gös­te­ril­miş­tir ki kadın edep ve ne­za­he­ti­nin en dil­ni­şîn (gönle oturma) ifa­desi bun­da­dır.6

5- Ba­şör­tüsü Dinî midir, Ah­lâkî midir?

“İlahî din­lere göre ba­şör­tüsü” baş­lıklı bir ma­kale ka­leme alan Sayın Meh­met Gör­mez sonuç bö­lü­münde ba­şör­tü­sü­nün Ya­hu­di­lik’te hu­kukî, Hris­ti­yan­lık’ta dinî bir ma­hi­yet arz et­ti­ğini be­lirt­tik­ten sonra İs­la­mi­yet’teki yeri hak­kın­daki ka­na­a­tini de şöyle ifade et­mek­te­dir:

İs­la­mi­yet’in ba­şör­tü­süne yük­le­diği anlam ise dinî/taabbüdî veya hu­kuki ol­mak­tan çok ah­lâ­kî­dir.7

Dinî hü­küm­le­rin bağ­la­yı­cı­lığı, hu­kuki hü­küm­le­rin zor­la­yı­cı­lığı bi­lin­di­ğine göre Sayın Gör­mez ah­lâkî hü­küm­le­rin bağ­la­yıcı ve zor­la­yıcı ol­ma­dı­ğını, ki­şi­nin veya top­lu­mun ahlak an­la­yı­şına göre ha­re­ket edi­le­bi­le­ce­ğini ifade etmiş ol­mak­ta­dır.

Sayın Gör­mez’in bu hu­sus­taki en kuv­vetli de­lili Nur Su­resi’nin 31. aye­ti­dir. Ona göre bu ayet­teki emir ve ya­sak­lar dinî ol­mak­tan zi­yade ah­lâ­kî­dir. Do­la­yı­sıyla ba­şör­tüsü de sa­dece ah­lâkî bir hüküm ifade eder.

6- Ten­kîd ve Ter­cih

Bu is­tid­lal bir­kaç yön­den isa­betli de­ğil­dir:

a) İcma’ya mu­ha­lif­tir.

Ashab-ı Kiram’dan iti­ba­ren bu ümmet, ha­nım­la­rın baş­la­rını ört­me­sini farz bil­miş­tir. Sayın Gör­mez de ma­ka­le­sinde yer yer bunu dile ge­tir­mek­te­dir. Me­sela bir ye­rinde:

“Söz ko­nusu Kur’an aye­ti­nin nü­zû­lün-den iti­ba­ren ba­şör­tü­sünü din açı­sın­dan bağ­la­yıcı bir hüküm ol­ma­dı­ğını söy­le­yen hiç kimse ol­ma­mış­tır.”8 der.

Bir başka ye­rinde de: “Kı­sa­cası hangi hik­mete da­yan­dı­ğını söy­lerse söy­le­sin, İslam’ın bi­da­ye­tinde içinde ya­şa­dı­ğı­mız dö­neme kadar, Kur’an’ın ba­şör­tüsü ile il­gili em­rini Kur’an’ın hitab et­tiği kül­türle sı­nırlı bir uy­gu­lama ola­rak gören hiç ol­ma­mış­tır.”9 di­ye­rek ba­şör­tü­sü­nün on beş asır­dır her zaman ve me­kanda it­ti­fakla farz bi­lin­di­ğini iti­raf etmiş bu­lun­mak­ta­dır. Böyle bir it­ti­fa­kın ilmî adı ic­mâ­dır. İcmâa mu­ha­le­fet -hele bunun var­lı­ğını iti­raf ede­nin mu­ha­le­feti- caiz olmaz.

b) Sedd-i Zerâî esa­sına mu­ha­lif­tir.

Sedd-i Zerâî, ha­rama gö­tü­ren yol­ları da yasak kap­sa­mına ala­rak haram iş­len­me­sini ön­le­mek­tir.

Kadın ve er­ke­ğin me­sela nâ­mah­reme ba­kış­la­rına ve ka­dın­la­rın gü­zel­lik ve ziy­net­le­rini teş­hi­rine bir sı­nır­lama ge­ti­ril­mese veya bun­lara ri­a­yet edil­mese, bütün ilahi din­le­rin ko­ru­mayı he­def­le­diği ırz ve na­mu­sun ko­run­ması teh­li­keye dü­şe­bi­lir. Çünkü sû­re­nin ilk ayet­le­rinde haram ol­duğu bil­di­ri­len zi­naya ortam ha­zır­lan­mış olur. Ya­sak­larda ba­şarı elde etmek için oraya çıkan tüm yol­ları da kes­mek ge­re­kir. Al­kollü iç­ki­lerde ima­la­tın­dan içi­mine kadar kat­kısı bu­lu­nan her­ke­sin la­net­len­me­sin­deki hik­met budur. Bu bağ­lamda: “Gözün zi­nası bak­mak­tır, dilin zi­nası ko­nuş­mak­tır, ku­la­ğın zi­nası din­le­mek­tir, elin zi­nası tut­mak­tır, aya­ğın zi­nası git­mek­tir. Kalp arzu ve te­menni eder, organ onu tas­dik veya tek­zib eder.”10 ha­disi çok ma­ni­dar­dır. Çünkü zina gü­nahı ba­kış­larla baş­la­yıp söz­lerle devam eden tu­tuş­ma­larla ısı­nan bir sü­re­cin so­nu­cu­dur. So­nucu önem­se­ye­nin so­nucu ha­zır­la­yan se­bep­leri de önem­se­mesi ge­re­kir. Ba­şör­tü­sü­nün de içinde yer al­dığı söz ko­nusu ayet­teki emir ve ya­sak­lara bir de bu hik­met pen­ce­re­sin­den ba­ka­cak olur­sak ba­şör­tü­sü­nün farz ol­ma­sı­nın hik­mete daha yakın ol­duğu, “dinî/taabbüdî ol­mak­tan çok ah­lâ­kî­dir” di­ye­rek tav­siye ni­te­li­ğinde bir emir ol­du­ğunu ima et­me­nin isa­betli bir is­tid­lal ol­ma­dığı gö­rü­le­cek­tir.

c) Ah­lâkî Ölçü nedir?

“Dinî ol­mak­tan çok ah­lâ­kî­dir” sö­zün­den mak­sat ka­bına göre şekil alan kişi ve top­lum­lara, zaman ve me­kâna göre de­ği­şen mut­lak ahlak ise, bunu ba­şör­tüsü için ölçü gös­ter­mek top­lu­mun ka­bul­le­rini meşru gör­mek olur ki; bu tak­dirde Allah (c.c)’ın yüce ki­ta­bında ba­şör­tüsü hak­kında ayet in­dir­mesi abesle iş­ti­gal olurdu (Hâşâ). Bir emir bil­dir­me­yip top­lu­mun ahlâk an­la­yı­şına bı­rak­ması ye­terli olurdu.

Bun­dan İslâm ah­lakı kas­te­di­li­yorsa, İslâm ah­lakı Kur’an ve sün­net çer­çe­ve­sinde şe­kil­len­di­ğin­den ba­şör­tüsü hükmü bir şe­kilde dinen bağ­la­yıcı olur. Çünkü ana-ba­baya iyi­lik, sıla-yı rahim, rüş­vet gibi nice ah­lâkî dav­ra­nış­lar var­dır ki sonu günah ve se­vaba çıkar. Sonu bu­raya çıkan her dav­ra­nış dinen bir şe­kilde bağ­la­yı­cı­dır. Ba­şör­tü­sü­nün de bu anlam da ah­lâkî ol­du­ğunu farz etsek bile yine de dînen bağ­la­yıcı bir hükme sa­hip­tir.

Ve:

As­lında ah­kâm­dan ah­lâka Müs­lü­man’ı bir­çok yön­den il­gi­len­di­ren te­set­tür ve ba­şör­tüsü me­se­le­sini farz mı vacib mi, haram mı mek­ruh mu gibi fıkhî ıs­tı­lah­lar içinde ele almak ye­rine bize ahi­ret ser­ma­yesi ola­cak günah sevap an­la­yışı içinde ele almak daha doğru olur ka­na­a­tin­de­yim. Çünkü As­hâ­bın ha­nım­la­rı­nın yap­tığı gibi emrin ne ifade et­ti­ğini dü­şün­me­den sırf Allah (c.c) ki­ta­bında taleb etti diye başı ört­me­nin sevap ka­zan­dı­ra­ca­ğında şüphe ol­ma­dığı gibi bu emre rağ­men ört­me­me­nin de günah ka­zan­dı­ra­ca­ğında şüphe yok­tur. 31. aye­tin: “Ey Mü­min­ler! Hep bir­den Allah’a Tevbe ede­si­niz ki kur­tu­luşa ere­si­niz.” şek­linde bit­mesi bu yak­la­şı­mın daha doğru ola­ca­ğına bir işa­ret olsa ge­rek­tir.

Allah kur­tu­luşa eren­ler­den ey­le­sin.

  1. . Ahzâb, 59. ↩︎
  2. . Nur, 31. ↩︎
  3. . Ebû Davud, Libas, 29. ↩︎
  4. . Buhari, Sayd, 13; Ebû Davud, Menâsik, 31. ↩︎
  5. . Ebû Davud, Menâsik, 33. ↩︎
  6. . Hak Dinî Kur’an Dili, 5/3506. ↩︎
  7. . İslamiyat Dergisi C. 4, Sayı 2, Sf. 33. ↩︎
  8. . A.g.e. Sf. 30. ↩︎
  9. . A.g.e. Sf. 32. ↩︎
  10. . Ebû Davud, Nikah, 43. ↩︎