Dergide ara

Yazı başlıkları, yazar adları ve sayı adları içinde arar. Şapka ve büyük harf fark etmez: “adalet” yazınca “Adâlet” de bulunur.

Göz atın: Sayılar · Yazarlar · Arşiv

Allah’a Kullukta Hüsn-⁠i Niyet ve Samimiyet

23. Sayı · 2011/3

2022

2021

2020

2019

2018

2017

2016

2015

2014

2013

2012

2011

2010

2009

2008

2007

2006

İn­sanı ol­gun­laş­tı­ran ve Rabb’ine yak­laş­tı­ran; namaz, zekât, oruç, hac, helal rızık ka­zan­mak, kar­deş­lik hu­ku­kunu gö­zet­mek, zikir, şükür, ti­la­vet-i Kur’an, salât ü selâm ve her türlü ih­ti­ram gibi iba­det­le­rin ya­nında ihlâs-ı kal­biye ve mu­hab­bet-i sa­mi­miye’nin de büyük te­siri ol­duğu bi­li­nen bir ger­çek­tir.

Cenâb-ı Hakk Kur’an-ı Mübin’inde şöyle bu­yur­mak­ta­dır:

“O daima Diri’dir/yaşayandır. Ondan başka hiç­bir ilâh yok­tur. O halde, dini yal­nız ken­di­sine hâs kı­la­rak sa­mi­mi­yetle O’na duâ ve kul­luk edin. Hamd, âlem­le­rin Rabbi olan Allah’a mah­sus­tur.”1

 “Na­zar­gâh-ı İlâhi” olan kalp­le­ri­miz; iyi niyet ve sa­mi­mi­yetle zî­net­len­meli, Müs­lü­man­lı­ğı­mı­zın süsü olan bu özel­lik­leri ha­ya­tı­mı­zın her ala­nına yan­sı­ta­rak iman ve iba­det­le­ri­mi­zin Cenab-ı Hakk ka­tında ka­bule el­ve­rişli ol­ma­sını ger­çek­leş­tir­me­li­dir. Çünkü ihlâs ima­nın kabul şart­la­rın­dan ol­duğu gibi kul­luk ni­şanı iba­det­le­ri­mi­zin de kabul şart­la­rın­dan­dır.

Yüce Rab­bi­miz ih­lâsla ya­pıl­mış amel­le­ri­mize ve güzel ni­yetle süs­len­miş gö­nül­le­ri­mize nazar ede­cek­tir. Mu­hab­bet mer­kezi olan kal­bin, na­zar­gâh-ı İlâhi ol­du­ğunu bil­di­ren Rab­bi­miz onu yal­nız kendi sev­gi­sine tah­sis bu­yur­muş­tur. İhlâs da güzel niyet, sevgi ve sa­mi­mi­yet­tir.

Öyle bir niyet, mu­hab­bet ve sa­mi­mi­yet ki; söz­le­ri­mizde ifa­de­sini bu­la­cak, amel­le­ri­mizi ka­bule el­ve­rişli kı­la­cak, bütün aza­la­rı­mıza yan­sı­ya­rak ha­ya­tın her ala­nında Rabb’imi­zin rı­za­sına ko­şa­cak ve O’na se­ve­rek iba­det ya­pa­ca­ğız, Böy­lece Cenab-ı Hakk’ın sev­diği ve ken­di­le­rin­den hoş­nut ol­duğu kul­la­rına ka­vu­şup ka­tı­la­ca­ğız.

Hiç şüp­he­siz Cenab-ı Hakk se­vi­lirse O’nun Habib-i Ekrem’i ve Rabbi ka­tın­dan ge­tir­diği her emri hoş gelir ve se­vi­lir, bütün emir­leri sa­mi­mi­yetle ye­rine ge­ti­ri­lir, ya­sak­la­rın­dan da sa­kı­nı­lır; O’na kul, bi­ri­cik Ha­bîbi aley­his­se­lâma ümmet ol­ma­nın hazzı ve iz­zeti içe­ri­sinde temiz bir ha­yata ka­vu­şu­lur.

İhlâs; ha­ya­tın her ala­nında Cenab-ı Hakk’ın rı­za­sını gö­zet­mek­tir.

İhlas; her­hangi bir işi güzel bir niyet, sa­mi­mi­yet ve temiz bir kalp ile yap­mak, o işe başka bir şey ka­rış­tır­ma­mak­tır.

Hüsn-i niyet ve sa­mi­mi­yet en büyük sa­a­det se­bep­le­rin­den ol­duğu gibi, bir­bi­ri­mize karşı sa­mi­mi­ye­ti­miz de ye­gâne huzur ve sa­a­det kay­nağı İs­la­mi­yet’e olan bağ­lı­lı­ğı­mı­zın sim­ge­si­dir.

İhlâs ve sa­mi­mi­ye­tin fay­da­ları pek çok­tur. Cenab-ı Hakk’a dua ve ni­ya­zın lez­zeti onunla du­yu­lur. İma­nın tadı, iba­det­le­rin zevki onunla alı­nır. Gönül hoş­lu­ğuna, vic­dan hu­zu­runa o sa­yede eri­şi­lir. İhlâs ile ruh­lar te­miz­le­nir. Gö­nül­ler; vaz u na­si­hat­leri ka­bule ha­zır­la­nır. Cenâb-ı Hakk’ın yar­dımı onunla ka­za­nı­lır. Ni­te­kim Resûl-i Ekrem –sal­lal­lahu aleyhi ve sel­lem- Efen­di­miz Allah’ın, üm­me­tine za­yıf­la­rı­nın duâsı, na­maz­ları ve ih­lâs­ları se­be­biyle yar­dım edip rızık ver­di­ğini bize haber ver­mek­te­dir.2

Bun­lar öyle isim­siz kah­ra­man­lar­dır ki; ta­nın­maz­lar ve mec­lis­lere çağ­rıl­maz­lar. Ancak gö­nül­leri pırıl pırıl hi­da­yet kan­dil­le­ri­dir. Müs­lü­man­la­rın me­se­le­le­rini yük­len­mek­ten ka­çın­maz­lar. İs­tek­leri Allah ta­ra­fın­dan geri çev­ril­mez.3

Önemli olan, amel ve iba­det­le­rin çok ol­ması değil, temiz niyet ve ih­lâsla eda edil­mesi, gös­te­riş­siz ola­rak ye­rine ge­ti­ril­me­si­dir. Çünkü ih­lâslı kim­se­le­rin ecir ve se­vabı kat­la­na­rak artar.

Muaz bin Cebel (r.a), Yemen’e vali ola­rak gön­de­ri­lir­ken Ra­sû­lul­lah –sal­lal­lahu aleyhi ve sel­lem-’e:

-“Ya Ra­sû­lal­lah! Bana tav­si­yede bulun” dedi. Ra­sû­lul­lah –sal­lal­lahu aleyhi ve sel­lem- Efen­di­miz de:

-“İh­lâslı ol(sa­mimi kul­luk yap), az amel de sana yeter.”4 ce­va­bını ver­miş ve ih­lâslı ol­ma­sını tav­siye et­miş­tir.

İnsan, ya­pa­cağı bütün iba­det ve hiz­met­leri güzel niyet, sa­mi­mi­yet ve rıza-i Bâri’ye na­i­li­yet ga­yesi ile yap­malı, ha­ya­tını bun­larla şe­kil­len­dir­meli ve Rasûl-i Ekrem Efen­di­miz’in şu Hâdis-i Şe­rif­le­rini hayat düs­tûru edin­me­li­dir:

“Allah, sizin şe­kil­le­ri­nize ve mal­la­rı­nıza bak­maz, kalp­le­ri­nize ve amel­le­ri­nize bakar.”5

“Şüp­he­siz ki, Allah Teâlâ Haz­ret­leri ken­disi için sa­mi­mi­yetle ve rı­zası ar­zu­la­na­rak ya­pı­lan amel­den baş­ka­sını kabul bu­yur­maz.”6

Amel ve ibâ­det­le­ri­miz kal­bin ter­cü­manı, imâ­nın şa­hidi ve ni­şa­nı­dır. Bütün aza­la­rı­mız kal­bi­mize ta­bî­dir. Kalp sâlih ve hâlis/temiz olursa aza­la­rı­mız­dan mey­dana ge­len­ler de salih ve halis/temiz olur.

Kal­bin te­miz­liği iba­det­le­rin ka­bu­lüne ve­si­le­dir. Kal­bin sa­lâhı imanla, ima­nın ger­çek­leş­mesi ise saf ve temiz bil­giyle, tev­hid dü­şün­ce­siy­le­dir. Bu dü­şünce ve ilmin kay­nağı da Cenab-ı Allah ve O’nun el­çisi Hz. Mu­ham­med Mus­tafa –aley­his­sa­lât ü ve’s-selâm- Efen­di­miz’dir. Kur’an ve Sün­net, yani İs­la­mi­yet’tir.

Yap­tı­ğı­mız güzel iş­le­ri­miz ve di­li­miz­den dö­kü­len iman zi­neti güzel söz­le­ri­miz; gönül zen­gin­li­ği­miz, hüsn-i niyet ve sa­mi­mi­ye­ti­mi­zin en bi­rinci şa­hi­di­dir. Habib-i Ekrem –sal­lal­lahu aleyhi ve sel­lem- Efen­di­miz bu ger­çeği biz üm­me­tine şu söz­le­riyle haber ver­mek­te­dir:

“Bir kimse içini ve dı­şını te­miz­le­ye­rek kırk gün ih­lâsla Cenab-ı Hakk için amel ve iba­det ederse kalbi hik­met pı­narı olup kal­bin­den di­line hik­met çeş­me­leri ak­maya baş­lar.”7

– – – – – – – – – –

Pey­gam­ber Efen­di­miz ni­ye­tin müs­tesna öne­mini biz­lere şu Hadis-i Şe­rif­le­riyle açık­la­mak­ta­dır:

“Amel­ler, ancak ni­yet­lere göre değer ka­za­nır. Her­ke­sin niyet et­tiği şey ne ise eline ge­çe­cek olan ancak odur.”8

“Allah Teâlâ; ku­luna, amel­leri kar­şı­lı­ğında ver­me­ye­ceği se­vabı ni­yeti kar­şı­lı­ğında verir.”9

Ra­sûl­lul­lah –sal­lal­lâhu aleyhi ve sel­lem- Tebûk ga­zâ­sında iken özür­leri se­be­biyle Me­dine’de ka­lan­ları yâd ede­rek şöyle bu­yurdu:

“Bir­ta­kım erler Me­dine’de ar­ka­mızda kaldı. Fakat biz gerek bir dağ yo­luna ve gerek bir va­diye gir­me­dik ki onlar da orada bi­zimle be­ra­ber ol­ma­sın­lar (ecir ve se­vapta bi­zimle be­ra­ber­dir­ler). Çünkü on­ları bu­rada bu­lun­mak­tan (mali im­kân­sız­lık ve has­ta­lık gibi meşru) özür­leri alı­koy­muş­tur.”10

İmam Kur­tubî diyor ki: Bu Hadis-i Şerif, ger­çek­ten ma­ze­reti olan­lara da ga­zi­le­rin se­vabı kadar sevap ve­ri­le­ce­ğini gös­te­ri­yor. Fakat ni­ye­tin temiz ve ma­ze­re­tin meşru ol­ması şart­tır. Ni­te­kim bu ma­nada diğer bir Hadis-i Şerif şöy­le­dir:

 “Kim sıdk ve ihlâs ile (sa­mimi bir kalp ve temiz bir niyet ile) Allah’tan şehid ol­mayı is­terse, Allah onu ya­ta­ğında ölse bile, şe­hit­le­rin yük­sek de­re­ce­le­rine ulaş­tı­rır.”11

Ebu Kebşe el-En­mâri –ra­dı­yal­lahu anh-’den ri­va­yetle Pey­gam­ber–sal­lal­lâhu aleyhi ve sel­lem- şöyle bu­yur­muş­tur:

“…Size bir söz söy­le­ye­ce­ğim, onu ak­lı­nızda tu­tu­nuz: İlim ve mala dair dünya na­sibi dört sınıf insan ara­sında tak­sim edil­miş­tir.

Bir kul­dur var­dır ki, Allah ona mal ve ilim ver­miş­tir. O kişi, bu ni­met­ler içinde Rab­bine itaat eder ve is­yan­dan ko­ru­nur, ak­ra­ba­lık hak­la­rını gö­ze­tir, ya­kın­la­rına ik­ramda bu­lu­nur, elde et­tiği mal ve ilimde Allah’ın hakkı ol­du­ğunu bilir ve şük­rünü edaya ça­lı­şır. İşte bu kul, Allah ka­tında en yük­sek de­re­ceye ulaş­mış­tır.

İkin­cisi, Allah’ın ken­di­sine ilim verip mal ver­me­diği kul­dur ki, o ni­ye­tinde sâdık ola­rak, can ü gö­nül­den “Malım ol­saydı fi­la­nın yap­tığı ha­yırlı iş­leri ben de ya­par­dım.” der. İşte bu kul da sa­mimi ni­ye­ti­nin kar­şı­lığı ola­rak Allah’ın mü­kâ­fa­tına eri­şir. Her iki kulun ecir ve se­vabı aynı de­re­ce­de­dir.

Üçün­cüsü, Allah’ın ken­di­sine mal verip de ilim ver­me­diği kul­dur. Bu kişi bil­gisi ol­ma­dığı için ma­lını körü kö­rüne dav­ra­na­rak har­car, ma­lına gü­ve­ne­rek Allah’tan kork­maz, ya­kın­la­rına yar­dımda bu­lun­maz ve elinde bu­lu­nan malda Allah’ın hakkı ol­du­ğunu bil­mez. İşte bu kişi, Allah ka­tında en aşağı bir de­re­ce­de­dir.

Dör­dün­cüsü o kul­dur ki, Allah ona mal ver­me­diği gibi ilim de ver­me­miş­tir. Fakat bu kul; (kötü kim­seye öze­ne­rek) Malım ol­saydı ma­lımı hayra sarf et­me­yen kim­se­nin yap­tığı gibi ya­par­dım, der. Bu da kötü ni­ye­tine göre ce­za­lan­dı­rı­lır ve günah ba­kı­mın­dan özen­diği kim­seyle aynı de­re­ce­de­dir.”12

Niyet: Bir şeyin bir gaye için ya­pıl­ma­sına veya terk edil­me­sine kal­bin karar ver­mesi ve ona yö­nel­mesi de­mek­tir.

İba­det­ler­deki niyet ise; Cenâb-ı Hakk’ın sevgi ve rı­za­sını ka­zan­mak için bir iba­deti edâ et­meye kal­ben karar verip, hangi iba­deti ye­rine ge­ti­re­ce­ğini bil­mek­tir.

Güzel niyet, zah­met­siz büyük bir ser­ma­ye­dir. Mü’min, ebedi mü’min ola­rak ya­şa­mak ni­ye­tinde ol­duğu için Cen­net’e gi­re­cek ve orada ni­yeti kar­şı­lığı -İma­nın mü­kâ­fatı ola­rak- ebe­di­yen ya­şa­ya­cak­tır. Kâfir de şayet ya­şa­mış ol­saydı, ebedi küfür üzere ya­şa­mak ni­ye­tinde ol­duğu için Ce­hen­neme gi­re­cek ve orada ni­yeti kar­şı­lı­ğında -küf­rün ce­zası ola­rak- ebe­di­yen ka­la­cak­tır. Bütün bun­lar ni­yet­leri se­be­biyle olur. Ni­te­kim Hadis-i Şe­rif­lerde şöyle buy­rul­mak­ta­dır:

 “Güzel niyet, sa­hi­bini Cen­net’e koyar.”13

 “Mümin’in ni­yeti, ame­lin­den daha ha­yır­lı­dır.”14

Me­sela bir mü’min, ben Rabb’ime karşı hiç günah iş­le­me­ye­ce­ğim şek­lin­deki halis ni­ye­tiyle sevap ka­za­nır. Halis bir ni­yete sahip olmak için de kal­bin te­miz­len­mesi ve ihlâs ile ziy­net­len­mesi ge­re­kir.

Mü’min bir kul her şey­den önce inan­dığı gibi ya­şama ka­ra­rını ver­meli ve ya­şan­tı­sını bu ko­nu­daki sa­mi­mi­ye­tine şahit kıl­ma­lı­dır. Şüp­he­siz bu halis niyet ve ka­rar­lı­lık ona dün­yada onurlu bir ha­yatı, uk­bâda da ebedi bir mü­kâ­fatı ka­zan­dı­ra­cak­tır.

– – – – – – – – – –

Ebû Zerr el-Gı­fâri -ra­dı­yal­lahu anh-’den ri­va­yet edil­di­ğine göre Efen­di­miz -sal­lal­lahu aleyhi ve sel­lem- şöyle bu­yur­muş­tur:

“Yâ Ebâ Zerr! Ge­miyi ye­nile, çünkü deniz çok de­rin­dir. Azığı bol al, çünkü yol­cu­luk çok uzun­dur. Yükü azalt, çünkü yol kor­kunç ve teh­li­ke­li­dir. Amelde sa­mimî ol. Çünkü Nâkıd/Allah Celle ve A’la hak­kıyla gö­ren­dir.”15

Hadîs-i şe­rifte: Ge­miyi ye­ni­le­mek­ten mak­sad; İman-ı ha­kiki sa­hibi olmak ve de­vamlı tev­hid üzere bu­lun­mak­tır.

Cenâb-ı Hakk’ı ta­nı­ya­rak, O’nun zâ­tında, sıfat ve fi­il­le­rinde tev­hidi sağ­la­yıp imâ­nı­mızı ihsan de­re­ce­sine çı­kar­ma­lı­yız. Pey­gam­ber Efen­di­miz ih­sânı bize şöyle tarif et­mek­te­dir:

“İhsan: Allah’a sen O’nu gö­rü­yor­muş­sun gibi ibâ­det et­men­dir. Her ne kadar sen O’nu gör­me­sen de şüp­he­siz O seni gö­rü­yor.”16

İlmin başı Allah’ı ta­nı­mak­tır. Allah Teâlâ’yı ta­nı­ma­mız için Kur’an-ı Kerim ve ak­lı­mız bir lütuf ola­rak biz­lere ve­ril­miş olan eşsiz iki kay­nak­tır.

Cenâb-ı Allah’ı tev­hid etmek için O’nu, zâ­tını, sıfat ve fi­il­le­rini en güzel şe­kilde öğ­re­ne­rek ta­nı­ma­lı­yız. Çünkü Allah Teâlâ’yı hak­kıyla ta­nı­ma­dan O’nu ger­çek ma­nada tev­hid ede­me­yiz. Ancak O’nu ta­nı­dık­tan sonra O’nun zâ­tında, sıfat ve fi­il­le­rinde bir ol­du­ğuna ger­çek mâ­nâda şa­ha­det ede­bi­li­riz.17

İn­sa­nın kur­tu­luş ve huzur se­bebi hiç şüp­he­siz tev­hit, iman ve İslâm’dır. Ebedî hüs­ran, helak ve bu­na­lım se­bebi ise şirk, günah ve is­yan­dır. İnsan’ı tev­hid dîni İslâm’dan mah­rum etmek is­te­yen iblîs’in (aley­hil­lâne) he­laki ise Ke­lime-i Tev­hid ve is­tiğ­farla müm­kün­dür.

Ni­te­kim Ra­sû­lul­lah -sal­lal­lahu aleyhi ve sel­lem- Efen­di­miz Ke­lime-i Tev­hid ve is­tiğ­farı bize va­si­yet ede­rek, çokça söy­le­me­mizi em­ret­miş­tir.

De­niz­den mak­sad: Ce­hen­nem­dir.

Cenâb-ı Allah bu ko­nuda şöyle bu­yur­mak­ta­dır:

“Sonra takva sâ­hib­le­rini kur­ta­ra­ca­ğız, zâ­lim­leri ise orada di­züstü düş­müş bir halde bı­ra­ka­ca­ğız.”18

Yol­cu­luk­tan murad: Âhi­ret ve kı­ya­met yol­cu­lu­ğu­dur. Allah Teâlâ şöyle bu­yur­muş­tur:

“Eğer küfür üze­rine devam eder­se­niz ken­di­nizi azap­tan nasıl ko­ru­ya­cak­sı­nız? O günde ço­cuk­lar o günün(Kı­yâ­me­tin) şid­de­tin­den ve gayet uza­ma­sın­dan ko­ca­lır ve saç­ları ağa­rır.”19

Cen­net azığı tâ­at­lar, Ce­hen­nem azığı ise gü­nah­lar­dır.

İman ve İslâm ge­mi­siyle ateş de­ni­zini ge­çe­bil­mek için takvâ azı­ğını bol almak ge­re­kir. Çünkü azık­la­rın en ha­yır­lısı takvâ azı­ğı­dır. Yüce Rab­bi­miz Söz­le­rin en gü­ze­linde şöyle bu­yur­muş­tur:

“Azı­ğı­nızı alın, azık­la­rın en iyisi gü­nah­lar­dan çekinmektir/takvâdır.”20

Âhi­ret yol­cu­luğu için alı­na­cak azık; Allah’ı ta­nı­mak ve sev­mek, O’ndan baş­ka­sın­dan yüz çe­vir­mek, rı­za­sını gö­zet­mek, de­vamlı O’na tâ­atle meş­gul olmak, mu­ha­le­fet­ten sa­kın­mak ve ya­sak­la­rın­dan ka­çın­mak­tır.21

Hadis-i Şe­rifte yük­ten murad: Günah ve ha­tâ­lar­dır.

Şüp­he­siz ki; Âhi­ret yolu kor­kunç ve sarp­tır. Zira ze­ba­ni­ler, ağır yük sa­hip­le­rini yol­dan çekip alır­lar.22

Hadis-i Şe­rifte gö­zet­le­yen an­la­mına gelen “en-Nâkıd” dan mak­sad: Allah Teâlâ -celle ve a’lâ-‘dır. Cenab-ı Allah tayyibtir/tertemizdir. Ancak şirk ve ri­ya­dan arın­mış, hâlis ve sa­mimi ameli kabul eder. Ni­te­kim Kur’an-ı Mü­bî­nin’de şöyle bu­yur­muş­tur:

 “Kim Rab­bine ka­vuş­mayı arzu edi­yorsa güzel bir amel iş­le­sin ve Rab­bine ibâ­dette hiç­bir kim­seyi ve hiç­bir şeyi ortak tut­ma­sın.”23

– – – – – – – – – –

Sa­yı­sız ni­met­lere kar­şı­lık in­san­dan, Allah’a kul­luk şiârı ola­rak şükür ve ha­li­sâne ibâ­det is­ten­miş, helal rızık ka­zan­ması ona em­re­dil­miş­tir.

“Ey iman eden­ler! Size rızık ola­rak ver­dik­le­ri­mi­zin temiz olan­la­rın­dan yiyin. Allah’a şük­re­din, eğer sa­dece Ona kul­luk edi­yor­sa­nız.”24

Bütün ulemâ şu üç özel­li­ğin her Müslü-man’da bu­lun­ması ge­rek­ti­ğinde fikir bir­liği et­miş­ler­dir. Biri ol­ma­dan di­ğer­leri nok­san kalır. Hepsi be­ra­ber ol­du­ğunda ta­mam­la­nır. Bu özel­lik­ler ise şun­lar­dır:

1-Zulüm ve hak­sız­lık­tan, Allah ve Rasû-lü’nün razı ol­ma­ya­cağı her şey­den arın­dı­rıl­mış hâlis, ter­te­miz bir Müs­lü­man­lık,

2-Temiz gıda, helâl lokma,

3-Amel­lerde sıdku sa­da­kat ve sa­mi­mi­yet.25

“Ki­şi­nin din­dar­lığı, ek­me­ği­nin he­lal­liği nis­pe­tin­de­dir.” Suf­yân-i Sevrî -kud­dise sir­ruh-

“Allah’ım! Kal­bimi ni­fak­tan, ame­limi gös­te­riş­ten, di­limi ya­lan­dan, gö­zümü hâ­in­lik­ten te­mizle. Çünkü Sen göz­le­rin hâin ba­kı­şını ve gö­nül­le­rin giz­le­diği her şeyi hak­kıyla bi­lir­sin.”26

Gön­lünü güzel niyet, sa­mi­mi­yet ve mu­hab­betle zi­net­len­di­ren, Allah’ın rah­met na­za­rıyla hayat bulan, “Selam size! Ter­te­miz gel­di­niz. Artık ebedi kal­mak üzere girin Cen­net’e.”27 hi­ta­bıyla se­vi­nen, bu se­vinçle Ha­bîbi-i Ekrem –sal­lal­lahu aleyhi ve sel­lem- Efen­di­mi­zin hu­zu­runa ula­şan, Hakk’ın bah­ti­yar kul­la­rın­dan olmak ni­yâ­zıyla…

  1. Mü’min, 40/65; bkz. Zümer, 39/2; Beyyine, 98/5. ↩︎
  2. bkz. Nesâi, Cihad, 43/3176; Camiussağir şerhi Sirâc-ı Münîr, 3/410. ↩︎
  3. bkz. Buhari, Eymân, 9; İbn-i Mâce, Fiten, 16. ↩︎
  4. Münâvi, 1/126. ↩︎
  5. Müslim: Birr, 34. ↩︎
  6. Nesâî, Cihad, 24/3138. ↩︎
  7. Ebû Nuaym, Hilye 5/189. ↩︎
  8. Buhâri, Müslim. ↩︎
  9. Mişkât Şerhi Mirkat, 1/42. ↩︎
  10. Tecrîd-i Sarîh Tercemesi, Hadis no: 1200. ↩︎
  11. Müslim. ↩︎
  12. Sünen-i Tirmizi, Zühd, 17/2325; İbn-i Mâce, Zühd, 21/ 4228; Tâc Terc, Bekir SADAK, c:1 no: 90. ↩︎
  13. el-Câmiussağir. ↩︎
  14. Keşfu’l-hafâ, 2/430. ↩︎
  15. Deylemî, Hadis no: 83/68. ↩︎
  16. Buhârî, Müslim. ↩︎
  17. bkz. Ahmet Yaşar Hocaefendi, Akâid Sohbetleri, s: 106. ↩︎
  18. Meryem, 19/73. ↩︎
  19. Müzzemmil, 73/17. ↩︎
  20. Bakara, 2/197. ↩︎
  21. bkz. İsmail Hakkı BURSEVÎ, Rûhu’l-Beyân. ↩︎
  22. bkz. Beled, 90/11-17; Abese, 80/34-37; Fatır, 35/18. ↩︎
  23. Kehf, 18/ 110; bkz. Ruhu’l-Beyân, Bakara Suresi, 2/266. ↩︎
  24. Bakara, 2/172. ↩︎
  25. Rûhu’l Beyân, 2/17. ↩︎
  26. Hakîm Tirmizî, Nevâdiru’l-Usûl: İstiâze S: 202. ↩︎
  27. Zümer, 39/73. ↩︎