Rasûlullah’ın Fizikî Özelliklerini Bilmenin Faydası Nedir?

Meş­hur hat­tat­la­rın ka­le­min­den çık­mış olan hilye-i şe­rîf­ler bir­ço­ğu­mu­zun evi­nin baş­kö­şe­sinde yer alır.¹ Ra­sû­lul­lah sal­lal­lahu aleyhi ve sel­lem Efen­di­miz’in fi­zikî va­sıf­la­rı­nın an­la­tıl­dığı ri­vâ­yet² ile dört ha­li­fe­nin isim­leri, bes­mele ve Efen­di­miz’le ala­kalı bazı âyet-i ke­rî­me­ler­den³ olu­şan hilye-i şe­rif­le­rin es­te­tik ga­yesi ya­nında asıl he­defi veciz bir şe­kilde Ra­sû­lul­lah’ın şe­mâ­i­lini ta­nıt­mak­tır. Tabir-i ca­izse Allah Ra­sûlü’nün su­re­tini res­met­mek­tir:

“Ra­sû­lul­lah sal­lal­lahu aleyhi ve sel­lem ne çok uzun ne de çok kısa idi, o kav­mi­nin orta boy­lusu idi; saç­ları ne kı­vır­cık ne de düm­düzdü, ha­fifçe dal­galı idi; yüzü hafif de­ğirmi ve dol­gunca idi; yü­zü­nün rengi pembe beyaz, göz­leri siyah, kir­pik­leri sık ve uzun, ke­mik­le­ri­nin eklem yer­le­riyle omuz baş­ları irice idi; vü­cudu kıl­sız olup sa­dece göğ­sün­den gö­be­ğine doğru inen ince bir tüy şe­ridi vardı; el ve ayak par­mak­ları ka­lınca idi… Başı -aşırı ol­ma­mak kay­dıyla- bü­yük­çeydi; alnı düz ve ge­niş­çeydi, al­nında hiç kıl yoktu ve alnı güneş ay­dın­lığı gibi par­lardı; ince, sık ve hilal şek­lin­deki kaş­la­rı­nın arası açık ama bir­bi­rine ya­kındı, iki kaşı ara­sında bir damar vardı ve si­nir­len­di­ğinde bu damar be­lir­gin­le­şirdi; burnu ince, uzun, zarif ve or­tası biraz yük­sekti; göz uç­ları yani gö­zü­nün yan ta­raf­ları uzundu; ağzı den­geli bü­yük­lükte ve ge­niş­lik­teydi; diş­leri beyaz, zarif ve ara­ları açıktı; et­ra­fına iti­mat ve huzur veren yüzü, yüz­le­rin en gü­zeli idi ve ayın on dör­dün­deki do­lu­nay gibi par­lardı; nû­ranî yüzü ne tam yu­var­lak ve şiş­kin ne de uzun ve za­yıftı; yüzü ay ve güneş gibi yu­var­lak bir ya­pıya sa­hipti; cildi ipek­ten yu­mu­şaktı, ne çok beyaz ne de esmer, bu iki ren­gin or­tası, par­lak gül kır­mı­zı­sına ben­zer be­yaz­lıkta ve ber­raktı…”

Umu­mi­yetle Hz. Ali’den⁴ (r.a) ve Ümmü Ma‘bed’den⁵ (r.ha) nak­lo­lu­nan ri­vâ­yetle, Ra­sû­lul­lah sal­lal­lahu aleyhi ve sel­lem en ince ay­rın­tı­sına dek tas­vir edi­lir.

Peki, neden böyle bir ri­vâ­yet ak­ta­rıl­mış (ak­ta­rılma ih­ti­yacı du­yul­muş) ve son­ra­ları da bu hil­ye­ler⁶ vü­cuda gel­miş­tir?

Mu­had­dis­lere (hadis ilmi âlim­le­ri­mize) göre, fu­kaha ve usûl­cü­ler­den farklı ola­rak, ha­di­sin ta­rifi şöy­le­dir: “Hadis: Ra­sû­lul­lah sal­lal­lahu aleyhi ve sel­leme izafe olu­nan (nis­pet edi­len) söz, fiil, tak­rir (onay), halkî (ya­ra­tı­lış yönünden/fizikî) yahut hulkî (ah­lâkî) va­sıf­lar(ın hepsi)dir.”⁷ Hatta bazı âlim­ler bu ta­rife “pey­gam­ber­lik­ten ön­ceki za­man­ları”nı da ilave eder­ler.⁸

Ta­rif­ten an­la­şı­la­cağı üzere, Pey­gam­ber Efen­di­miz sal­lal­lahu aleyhi ve sel­leme dair, onunla ala­kalı olan her şey hadisin kap­sa­mına dâ­hil­dir.⁹

Peki, ulema niçin öyle bir tarif yo­luna git­miş­tir ve Efen­di­miz’in sa­çını, sa­ka­lını, ka­şını, gö­zünü, ka­şı­nın gö­zü­nün ren­gini vs. en ince te­fer­ru­a­tına dek merak etmiş, in­ce­le­miş ve de kay­det­miş­tir?

Zira ilk Müs­lü­man­lar ve en ha­yırlı nesil olan ashâb-ı kirâm¹⁰, Efen­di­miz’e bu gözle bak­mış­tır. Efen­di­miz’in ge­tir­miş ol­duğu Kur’ân’a ve Onun sün­ne­tine ba­ka­rak Ra­sû­lul­lah’ın ne denli kıy­metli ve üstün bir şah­si­yet ol­du­ğunu tak­dir et­meye ça­lış­mış­lar­dır. Çünkü O, “âlem­lere rah­met­tir”¹¹, “en üstün ahlâk üze­re­dir”¹², “mü’min­lere kendi öz can­la­rın­dan daha şef­kat­li­dir”¹³, “in­san­lı­ğın hi­dâ­yet ve kur­tu­luş reh­be­ri­dir”¹⁴. Bu fev­ka­lade me­zi­yet­lere sahip olan ve yine Kur’ân’da Ona (ka­yıt­sız şart­sız) iman etmek¹⁵, itaat etmek (em­rine boyun eğmek, razı gel­mek)¹⁶, tâbi olmak (gös­ter­diği ve yü­rü­düğü yol üzere yü­rü­mekle)¹⁷ ve mu­hab­bet bes­le­mekle¹⁸ em­ro­lu­nan Müs­lü­man el­bette Allah’ın Ra­sûlü’nün her adı­mını takip ede­cek, her ye­di­ğini merak ede­cek, her yap­tı­ğını yap­maya ça­lı­şa­cak, Onun gibi ol­maya ça­lı­şa­cak, Ona olan mu­hab­be­tin­den do­layı sa­çı­nın ve sa­ka­lı­nın te­lin­den dahi ha­ber­dar ola­cak­tır.

Diğer yan­dan Efen­di­miz de şöyle bu­yur­mak­ta­dır: “Siz­den bi­ri­niz, beni anne ba­ba­sın­dan ve ev­la­dın­dan daha fazla sev­me­dikçe (kâmil bir) mü’min ola­maz.”¹⁹, “Allah ve Ra­sûlü’nü, bu ikisi dı­şın­da­ki­ler­den daha çok seven ima­nın ta­dına var­mış­tır.”²⁰

Mu­hab­be­tul­lâh’ın ka­pısı ve anah­tarı Ra­sû­lul­lah’tır. Ona tâbi ol­mak­tır.²¹ Ashâb gibi son­raki ne­sil­ler de (tâ­biîn, tebe-i tâ­biîn ve son­raki âlim­ler) mu­hab­be­tin bir te­za­hürü olan bu “en gü­zele” ait gü­zel­lik­leri gör­mek, bil­mek ve öğ­ren­mek is­te­miş­ler­dir. Bu asla sı­ra­dan bir sevgi yahut aşırı bir mu­hab­bet de­ğil­dir, bi­la­kis üm­meti olan­lar üze­rinde Ra­sû­lul­lah’ın hakkı olsa ge­rek­tir.

Efen­di­miz’e ait bu va­sıf­ları bil­me­nin pra­tik fay­da­sına ge­lince, şunu söy­le­ye­bi­li­riz: Ra­sû­lul­lah sal­lal­lahu aleyhi ve sel­lem bir hadîs-i şe­rî­finde şöyle bu­yu­ru­yor: “Kim beni rü­ya­sında gö­rürse, ger­çek­ten gör­müş­tür. Zira şey­tan benim su­re­time gi­re­mez.”²² Âlim­ler bu ha­dîse dair şöyle bir izahta bu­lu­nur­lar: “Evet, bu ri­vâ­yet sa­bit­tir. Şey­tan, Ra­sû­lul­lah diye rü­yada bi­rine gö­rü­ne­mez. Fakat rü­yada gör­düğü kim­se­nin Ra­sû­lul­lah ol­du­ğu­nun kat‘iyeti ne!? Belki de bir başka kim­seyi Ra­sû­lul­lah zan­netti?…”

Bugün biz­ler duy­sak ki -du­yu­yo­ruz­dur da- fa­lanca, Ra­sû­lul­lah’ı rü­ya­sında gör­müş. Büyük sa­a­det. Merak ve mu­hab­betle biz de sor­sak: “Nasıl gör­dün, Efen­di­miz na­sıldı?” O zat da baş­lasa: “Bem­be­yaz nûr gibi sa­kallı, upu­zun boylu, kap­kara kalın kaşlı, hey­betli….” Şâyet Ra­sû­lul­lah’ın fi­zikî va­sıf­la­rını bi­li­yor­sak, “Ar­ka­daş, sen her­halde baş­ka­sını gör­müş­sün de o zan­net­miş­sin, zira Ra­sû­lul­lah’ın şekli, su­reti an­lat­tı­ğın gibi değil. Vefat et­ti­ğinde sa­çın­daki ve sa­ka­lın­daki be­yaz­la­rın sa­yısı yirmi küsur. Boyu ne çok uzun ne de kısa; uzunca idi. Kaş­ları ince, sık ve hilal şe­kilde idi…” di­ye­rek belki de ar­ka­sın­dan ge­ti­re­ceği al­da­tıcı cüm­le­lere al­dan­mak­tan salim ka­lı­rız. Yahut da mu­hab­be­ti­miz ve­si­le­siyle rü­ya­mızda bir şey­ler gö­rür­sek, “Ger­çek­ten Ra­sû­lul­lah’ı gör­düm.” di­ye­bilme bah­ti­yar­lı­ğına ere­riz…

Bir gün Rasûl-i Ekrem sal­lal­lahu aleyhi ve sel­lem Efen­di­miz şöyle bu­yu­rur:

– “Kar­deş­le­rimle kar­şı­la­şıp gö­rüş­meyi çok is­ti­yo­rum.” Ya­nın­daki sa­hâ­bî­leri (belki de iç­leri bur­ku­la­rak):

– “Yâ Ra­sû­lal­lah! Biz senin kar­deş­le­rin değil miyiz?” diye so­rar­lar. Efen­di­miz ise şöyle ce­vap­lar:

– “Hayır! Siz benim as­hâ­bım­sı­nız. Benim kar­deş­le­rim: bana, beni gör­me­den iman eden­ler­dir.”²³

Ebû Hu­reyre (r.a) da şöyle ri­vâ­yet edi­yor: Ra­sû­lul­lah sal­lal­lahu aleyhi ve sel­lem (bir de­fa­sında) şöyle bu­yurdu:

“Üm­me­tim­den beni en çok se­ven­le­rin­den ba­zı­ları da, ben­den sonra ge­le­cek olan (ve) “Keşke Pey­gam­beri gör­sey­dik de, bugün sahip ol­du­ğu­muz mal, ser­vet ve çoluk ço­cu­ğu­muz ol­ma­saydı.” di­ye­rek beni gör­müş ol­mayı arzu ede­cek olan­lar­dır.”²⁴

* Arş. Gör., Erzurum Atatürk Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Hadis Anabilim Dalı.

1. Bu hattatlardan bazıları şunlardır: Kazasker Mustafa İzzet Efendi (ö. 1876), Mehmed Şefik Bey (ö. 1880), Mehmed Şevki Efendi (ö. 1887), Hasan Rızâ Efendi (ö. 1890), Filibeli (Bakkal) Ârif Efendi (ö. 1909), Mehmed Fehmi Efendi (ö. 1915), Hacı Kâmil Akdik (ö. 1941), Hâmid Aytaç (ö. 1982). ↩︎
2. Bunlar genellikle Hz. Ali (r.a.), Ümmü Ma‘bed (r.ha) ve Ebû Hureyre’den (r.a) gelen rivâyetlerdir. Bkz. 4. ve 5. dipnot. ↩︎
3. Bu âyet-i kerîme(ler) hattatın tercihinde olup çoğunlukla şunlardır: “وَمَا أَرْسَلْنَاكَ إِلَّا رَحْمَةً لِلْعَالَمِينَ”/”Biz seni âlemlere ancak rahmet olarak gönderdik.” (el-Enbiyâ, 21/107), “وَكَفَى بِاللَّهِ شَهِيدًا مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ”/”Muhammed’in Allah Rasûlü olduğuna Allah’ın şehâdeti yeter.” (el-Fetih, 48/28-29) ve “وَإِنَّكَ لَعَلَى خُلُقٍ عَظِيمٍ”/”Hiç şüphesiz sen büyük bir ahlâk üzerindesin.” (el-Kalem, 68/4). ↩︎
4. Bkz. Tirmizî, Menâkıb, 8; İbn Ebî Şeybe, Ebû Bekr Abdullâh b. Muhammed, el-Musannef, thk. Yûsuf Kemâl el-Hût, Mektebetü’r-rüşd, Riyad 1409, VI, 328 (31805). ↩︎
5. Bkz. el-Hâkim en-Neysâbûrî, Ebû Abdillâh Muhammed, el-Müstedrek ale’s-Sahîhayn, thk. Mustafâ Abdülkâdir Atâ, Dâru’l-kütübi’l-ilmiyye, Beyrut 1411/1990; et-Taberânî, Ebu’l-Kâsım Süleyman b. Ahmed, el-Mu’cemu’l-kebîr, thk. Hamdî b. Abdilhamîd, Mektebetü’bni Teymiyye, Kahire, IV, 48, VII, 105. ↩︎
6. Hilye, aynı zamanda Rasûlullah’ın fizikî özelliklerini anlatan edebî eserler için de kullanılmaktadır. Bu sahada tarih boyunca pek çok manzum ve mensur eser kaleme alınmıştır. Hilye-i Hâkânî (1007/1598-99), Hâkânî Mehmed Bey; Tercüme-i Hilyetü’n-nebî Aleyhisselâm (1064/1654), Bosnalı Mustafa; Hilye (1259/1843), Mevlevî Mehmed Necib Efendi, bunların meşhurlarındandır. ↩︎
7. Nûreddîn Itr, Menhecü’n-nakd fî ulûmi’l-hadîs, Dâru’l-fikr, Dimeşk 1418/1997, s. 26, 27, 29. ↩︎
8. Bkz. İbn Teymiyye, Takiyyüddîn Ebu’l-Abbâs Ahmed b. Abdilhalîm el-Harrânî, Mecmû’u’l-fetâvâ, thk. Abdurrahmân b. Muhammed, Mecme’u’l-Melik Fehd, Medine 1416/1995, XVIII, 10. ↩︎
9. Efendimiz’in hilyesi hakkındaki rivâyetler hadis kitaplarında “Sıfâtü’n-nebî” ve “Fezâil” gibi başlıklar altında verilmiştir. Bu rivâyetleri hadis kaynakları yanında çeşitli eserlerden derleyip bir arada değerlendiren ve “şemâil” adıyla bir ilim haline getiren İmâm Tirmizî ve Kâdî İyâz gibi âlimler ise hilye konusunu şemâil kitaplarının Rasûlullah’ın vücut yapısıyla ilgili özelliklerinin anlatıldığı “Halku Rasûlillâh” (Rasûlullah’ın Yaratılış Özellikleri) adlı ilk bölümünde incelemişlerdir (Mustafa Uzun, “Hilye”, DİA, İstanbul 1998). ↩︎
10. Bkz. Buhârî, Şehâdât, 9; Müslim, Fezâilü’s-sahâbe, 210. ↩︎
11. Bkz. Enbiyâ, 21/107. ↩︎
12. Bkz. Kalem, 68/4. ↩︎
13. Bkz. Tevbe, 9/128. ↩︎
14. Bkz. Mâide, 5/15-16; Şurâ, 42/52. ↩︎
15. Bkz. A‘râf, 7/158; Ahzâb, 33/40; Teğâbün, 64/8; Fetih, 48/8-9; Fetih, 48/13; Müslim, İman, 240; Ahmed b. Hanbel, Müsned, II, 317, 350. ↩︎
16. Bkz. Nisâ, 4/59; Nisâ, 4/65; Nûr, 24/54; Âl-i İmrân, 3/132; Nisâ, 4/69; Ahzâb, 33/71; Mâlik, Muvatta, Kader, 3. ↩︎
17. Bkz. Âl-i İmrân, 3/31; Kalem, 68/4; Ahzâb, 33/21; Müslim, Müsâfirîn, 139; Ebû Dâvûd, Tatavvu’, 27; Nesâî, Kıyâmu’l-leyl, 2; İbn Mâce, Ahkâm, 14. ↩︎
18. Bkz. Tevbe, 9/24, 128; Buhârî, İman, 9, 14, İkrâh, 1; Müslim, İman, 67, 68. ↩︎
19. Ahmed b. Hanbel, Müsned, III, 177, 275, IV, 233 IV, 336 V, 293; Dârimî, Rikâk, 29; Buhârî, İman, 8, Eymân, 3; Müslim, İman, 69, 70. ↩︎
20. Ahmed b. Hanbel, Müsned, III, 207, 278. ↩︎
21. Bkz. Âl-i İmrân, 3/31. ↩︎
22. Buhârî, İlim, 38; Müslim, Rüya, 11; Tirmizî, Rüya, 4. ↩︎
23. Ahmed b. Hanbel, Müsned, III, 155. ↩︎
24. Müslim, Cennet, 12. ↩︎