Dergide ara

Yazı başlıkları, yazar adları ve sayı adları içinde arar. Şapka ve büyük harf fark etmez: “adalet” yazınca “Adâlet” de bulunur.

Göz atın: Sayılar · Yazarlar · Arşiv

Asr-⁠ı Saadette Kardeşlik Örnekleri

6. Sayı · 2007/2

2022

2021

2020

2019

2018

2017

2016

2015

2014

2013

2012

2011

2010

2009

2008

2007

2006

Hz. Ömer (r.a) an­la­tı­yor: Pey­gam­be­ri­miz (Sal­lal­lahu Aleyhi Ve Sel­lem)’den um­reye git­mek için izin is­te­dim. Bana izin verdi ve “Sev­gili Kar­de­şim!.. Du­a­la­rında biz­leri unutma” dedi.1

Sa­a­det Asrı, iman ve cihad, ilim ve takva, sevgi ve kar­deş­lik as­rı­dır.

Ta­ri­hin ma­nevî açı­dan en güzel dö­nemi, iman, ahlak ve kul­lu­ğun en güzel ör­nek­le­ri­nin ser­gi­len­diği altın nesil sa­habe-i kiram dö­ne­mi­dir. “En ha­yırlı ümmet” gibi en güzel vasfa sahip bu örnek nesil, ya­şa­dık­ları çağa sa­a­det çağı de­nil­me­sine sebep ola­cak de­re­cede yük­sek imanî, Rab­banî, ah­lakî, ulvî, in­sanî fa­zi­let­lerle bütün ne­sil­ler için ideal bir top­lum mo­deli ol­muş­tur.

Bu fa­zi­letli nesil, Allah Ra­sûlü’nün reh­ber­li­ğinde Mek­keli mu­ha­cir­lerle Me­di­neli Ensar’ın ön­cü­lü­ğünde İslam Me­de­ni­ye­ti­nin te­me­lini atmış, yer­yü­züne ma­nevî de­ğer­leri yay­mayı en büyük görev ola­rak te­lâkki et­miş­tir.

Sa­a­det Asrı müs­lü­man­ları, kur­duk­ları tev­hid ve takva top­lu­munda sevgi ve kar­deş­lik, ülfet ve mu­hab­bet, şef­kat ve rah­met, ema­net ve ada­let gibi ulvî de­ğer­le­rin ön­cü­lü­ğünü ve bay­rak­tar­lı­ğını yap­mış­lar­dır.

İman eh­lini can kar­deşi, kan kar­deşi gibi ken­di­sine yakın görme an­la­yışı Kur’anî ve Ne­bevî bir an­la­yış­tır. Pey­gam­be­ri­miz (s.a.v), İslam’a da­ve­tin ilk gü­nün­den iti­ba­ren İslam’a gönül ve­ren­leri kar­deş kabul etmiş, ırk, renk, kavim ve ka­bile ay­rı­mını red­de­de­rek bütün müs­lü­man­la­rın Allah’ın hu­zu­runda ve hukuk önünde eşit ol­duk­la­rını ifade et­miş­tir.

Me­di­ne­li­lere “Ensar” ismi biz­zat Cenab-ı Hak ta­ra­fın­dan ve­ril­miş­tir.

Sev­gili Pey­gam­be­ri­miz’e ve Mekke’li ce­fa­kâr hic­ret er­ba­bına kucak açan, bütün im­kân­la­rını mu­ha­cir­lerle cö­mertçe pay­la­şan, İslâm dâ­vâ­sına gönül veren Me­di­neli yerli Müs­lü­man­lara Kur’an-ı Kerim şe­refli bir rütbe ver­mişti: ENSAR… (Yar­dım­cı­lar) an­la­mında idi bu rütbe…

Gay­lan b. Cerîr an­la­tı­yor: Enes b. Malik (r.)’e sor­dum:

—Sizin hak­kı­nızda daha önce Ensar ismi kul­la­nı­lır mıydı? diye sor­dum. Enes:

—Hayır, Bu ismi bize Allah verdi, dedi.2 Zira Cenab-ı Hak ki­ta­bında şöyle bu­yur­mak­ta­dır: “İlk mu­ha­cir­ler ve Ensar ile on­lara gü­zel­likle uyan­lar var ya… İşte on­lar­dan Allah razı ol­muş­tur. Onlar da Allah’dan razı ol­muş­lar­dır”.3

Ken­di­le­rine “Ensar” ismi ve­ri­len bu farklı şah­si­yet­ler; kar­deş­lik, ikram se­ver­lik, yar­dım se­ver­lik, cö­mert­lik, fe­da­kâr­lık ve­fa­kâr­lık ve di­ğer­gâm­lı­ğın en mü­şah­has ifa­desi idi­ler. Ensar; iman, iba­det, ahlak, cihad, ihlâs, takva, hayır ve ilimde öncü kim­se­lerdi.

Allah Ra­sûlü Ensar’ı tak­dir etmek üzere şöyle bu­yu­ru­yordu:

—Ey Ensar! Siz ci­hada ve yar­dıma ça­ğı­rıl­dı­ğı­nızda akın akın ko­şu­yor­su­nuz. Dün­ya­lık bir şeye ça­ğı­rıl­dı­ğı­nızda ise müs­tağni dav­ra­nı­yor­su­nuz”.4

Ki­şi­nin Ensar’a ba­kışı, iman ve nifak ko­nu­sunda ölçü ola­rak kabul edil­mek­te­dir: “İma­nın alâ­meti Ensar’ı sev­mek­tir. Mü­na­fık­lı­ğın alâ­meti Ensar’a buğz et­mek­tir”.5

Me­di­neli Ensar; iman, ilim, hayâ, iffet, takva ve cihad yo­lunda ka­dını-er­keği, genci-yaş­lısı ile el­bir­li­ğiyle şanlı bir mü­ca­dele ser­gi­le­miş­ler­dir. Hz. Aişe va­li­de­miz: “Şu Ensar ha­nım­ları ne güzel ha­nım­lar­dır. Hayâ sa­hibi ol­ma­ları dini ilim­lerde iler­le­me­le­rine engel ol­madı”, di­yordu.6

Ensar, Evs ve Haz­rec isimli iki kar­deş ka­bi­le­den oluş­mak­taydı. Evs ve Haz­rec ka­bi­lesi tem­sil­ci­leri 621 ve 622 yılı hac mev­si­minde bay­ram gün­le­rinde ak­şam­ları giz­lice Mekke’de Pey­gam­be­ri­miz’le gö­rüş­müş, O’nu din­le­miş­ler ve İslâm’a gönül ver­miş­lerdi. Bu Me­dine he­yeti, Akabe Bey’ati es­na­sında Allah Ra­sûlü ve Mek­keli Müs­lü­man­la­rın Me­dine’ye hic­ret et­me­leri ha­linde on­lara yar­dım ede­cek­le­rine dair söz ver­mişti. Me­di­ne­li­ler, ger­çek­ten bu söz­le­rinde dur­du­lar. Ve­fa­kâr­lık ve fe­da­kâr­lıkta in­san­lığa örnek ol­du­lar.

İslam Medeniyeti inşasında ilk adım: Kardeşlik Akdi (Muâhât)

İslam ta­ri­hinde iki defa Kar­deş­lik akdi ya­pıl­mış­tır. Bun­lar­dan biri hic­ret­ten önce Mekke’de, di­ğeri hic­ret­ten sonra Me­dine’de ger­çek­leş­ti­ril­miş­tir.

Mekke’de Ku­reyşli bazı müs­lü­man­lar, bazı azatlı kö­le­lerle kar­deş ilan edil­miş­tir. Bu in­san­lık ta­ri­hinde mu­az­zam bir dev­rim idi. Ta­rihte ilk defa kö­le­ler, hür kim­se­lerle kar­deş ilan edi­li­yordu. Me­selâ: Hz. Hamza, Zeyd b. Ha­rise ile; Ebu Ubeyde b. Cer­rah Ebu Hu­zeyfe’nin azatlı kö­lesi Salim ile; Ubeyde b. Haris Bilâl-i Ha­beşî ile kar­deş ilan edil­miş­ler­dir.7

Mek­keli mu­ha­cir­ler, Me­dine’ye hic­ret et­tik­le­rinde Ensar on­ları ev­le­rinde mi­sa­fir edip ağır­la­mak için âdeta yarış et­miş­ler­dir. Gelen mu­ha­cir­leri ara­la­rında pay­la­şa­ma­mış­lar, bu de­ğerli mi­sa­fir­leri ev­le­rinde ağır­la­mak için ara­la­rında kura çek­miş­ler­dir.8

İslam Ta­ri­hinde ikinci kar­deş­lik akdi Me­dine’de hic­ret­ten beş ay sonra Enes b. Malik’in evinde ger­çek­leş­ti­ril­miş­tir. Bu kar­deş­lik ak­dinde dok­san kişi bir araya gel­miş, Mu­ha­cir­lerle Ensar iki­şer iki­şer kar­deş ol­muş­lar­dır.9

Me­dine’deki bu kar­deş­lik söz­leş­me­sinde Hz. Ebu­be­kir Ha­rice b. Zeyd ile; Hz. Ömer Utban b. Malik ile, Hz. Osman Evs b. Sabit ile; Sel­man Ebu’d-Derdâ ile kar­deş ol­muş­lardı.

Ra­sû­lul­lah (s.a.v), as­habı ara­sında kar­deş­lik akdi yap­tı­ğında Hz. Ali (r.a)‘yi ken­di­sine kar­deş seçip ona:

—Sen dünya ve ahi­rette benim kar­de­şim­sin, ben de senin kar­de­şi­nim, bu­yur­muş­tur.10

Ha­be­şis­tan hic­reti dö­nü­şünde Pey­gam­be­ri­miz (s.a.v)‘in ya­nında iki ay kadar kalan Mus’ab b. Umeyr, Hic­ret­ten on iki gün önce Me­dine’ye vardı. Hz. Pey­gam­ber (s.a.v) onu Sa’d b. Ebî Vak­kas (r.a) ve Ebû Eyyûb el-En­sârî (r.a) ile kar­deş ilan et­mişti.11

Her Me­di­neli aile, evinde bir mu­ha­ciri mi­sa­fir et­mişti. En­sarî müs­lü­man, mu­ha­cir kar­de­şini evine, işine, ba­ğına, bah­çe­sine ortak et­mişti. Mu­ha­cir kar­de­şiyle bir­likte ça­lı­şa­cak, elde edi­len ka­zancı pay­la­şa­cak­lardı. Me­di­neli Ensar kul­lan­ma­dık­ları ara­zi­leri kendi ar­zu­la­rıyla Pey­gam­be­ri­mize ba­ğış­la­mış­lar, Efen­di­miz de bu ara­ziyi Mu­ha­cir­ler ara­sında pay­laş­tır­mıştı.

Me­di­neli Ensar daha da ileri git­miş­ler, İslâm kar­deş­leri için şu tek­lifte bu­lun­muş­lardı:

-Ya Ra­sû­lal­lah!. Hurma bah­çe­le­ri­mizi de mu­ha­cir kar­deş­le­ri­mizle ara­mızda pay­laş­tı­rır mısın? Pey­gam­be­ri­miz (s.a.v):

—Hayır, olmaz, diye cevap verdi. Bunun üze­rine Ensar:

—Hurma ağaç­la­rı­nın bakım ve su­lama işini mu­ha­cir­ler üzer­le­rine alsın, çıkan mah­sulü pay­la­şa­lım, diye tek­lifte bu­lun­muş­lar, Pey­gam­be­ri­miz (s.a.v) bu tek­lifi kabul et­mişti. Hepsi:

—Din­le­dik, itaat ettik, de­di­ler.12

Sa­a­det asrı müs­lü­man­ları, İslam kar­deş­li­ğini uy­gu­la­mada en güzel örnek idi­ler.

Pey­gam­be­ri­miz Me­dine’ye hic­ret et­ti­ğinde Mu­ha­cir­ler:

—Ya Ra­sû­lal­lah! Biz şu Me­di­ne­li­ler kadar ha­yır­se­ver ve iyi­lik­se­ver kim­se­ler gör­me­dik. Malı çok olan bol bol ve­ri­yor, az olan da biz­zat yar­dımda bu­lu­nu­yor. Me­di­ne­li­ler, bütün geçim mas­raf­la­rı­mızı kar­şı­la­dı­lar. Bizi mal­la­rına ortak et­ti­ler. Bütün se­vabı alıp gö­tü­re­cek­ler diye kor­ku­yo­ruz, de­di­ler. Allah Ra­sûlü (s.a.v) şöyle bu­yurdu:

—Hayır hayır! On­lara dua et­ti­ği­niz ve ken­di­le­rine te­şek­kür ve tak­dir et­ti­ği­niz müd­detçe siz de (se­vaba nail olur­su­nuz).13

Ensar’dan Cabir b. Ab­dil­lah (r.a) an­la­tı­yor: Me­di­ne­li­ler hur­ma­la­rını top­la­dık­la­rında pay­laşma es­na­sında iki küme ya­par­lar, bir kü­meye daha çok, diğer kü­meye daha az hurma ko­yar­lardı. Az olan ta­rafa hurma dal­la­rını ko­ya­rak o ta­rafı çok gös­te­rir­lerdi. Me­di­ne­li­ler mu­ha­cir kar­deş­le­ri­nin iki kü­me­den az olana talip ola­cak­la­rını, Me­di­ne­li­lere daha büyük kü­meyi bı­ra­ka­cak­la­rını bi­li­yor­lardı. Mu­ha­cir­lere:

—Bu­yu­run hangi kü­meyi ter­cih eder­se­niz alın, der­lerdi. Mu­ha­cir­ler de büyük kü­me­nin Ensar’a kal­ması için daha az gö­rü­nen kü­meyi al­dık­la­rında büyük küme mu­ha­cir­lere git­miş olurdu. Hay­ber Fethi’ne kadar Ensar’ın bu güzel tavrı aynen devam etti.14

Pey­gam­be­ri­miz (s.a.v) Bah­reyn ara­zi­sini parça parça ayı­rıp as­haba da­ğıt­mak üzere önce Ensar’ı davet etti. Ensar:

—Ya Ra­sû­lal­lah! Mu­ha­cir kar­deş­le­ri­mize aynı his­seyi ver­me­dikçe biz bir şey al­ma­yız de­di­ler. Allah Ra­sûlü:

—Ey Ensar! Siz dünya ma­lında baş­ka­la­rını ken­di­nize ter­cih ede­rek al­mı­yor­sa­nız Kev­ser ha­vu­zu­nun ba­şında bana ka­vu­şun­caya kadar sab­re­din. Zira ben­den sonra zaman de­ği­şe­cek, baş­ka­la­rı­nın size ter­cih edi­le­ceği zaman ge­le­cek­tir.15

Din kar­deş­le­rine yük olmak is­te­mez­lerdi.

Ab­dur­rah­man b. Avf, Me­dine’ye hic­ret edince Pey­gam­be­ri­miz Ab­dur­rah­man b. Avf ile Ensar’dan Sa’d b. Rebi’in kar­deş ol­du­ğunu ilan etti. Sa’d b. Rebi’, Ab­dur­rah­man’a:

— Kar­de­şim! İşte evim, ya­rısı senin, işte mül­küm, ya­rısı senin, işte eş­le­rim, bi­ri­sini bo­şa­yıp sana ni­kâh­la­ya­yım”, di­ye­rek fe­da­kâr­lı­ğın en güzel ör­ne­ğini or­taya koy­muştu. Ancak Ab­dur­rah­man bin Avf, ha­zır­cı­lığı iyi gör­me­miş ve Sa’d bin Rebi’e,

—Sağ ol kar­de­şim! Allah ai­leni de, ma­lını da sana ba­ğış­la­sın. Sen bana çar­şı­nın yo­lunu gös­ter, dedi. Sa’d, ona çar­şıyı gös­terdi. Ab­dur­rah­man alış­ve­riş yaptı. Ak­şama bir mik­tar pey­nir ve yağ ile eve döndü. Çok geç­me­den zen­gin oldu.16

Maddî im­kân­la­rını ilim, cihad, hayır ve ha­se­nat yo­lunda har­ca­yan Ab­dur­rah­man b. Avf, Hz. Osman (r.a) gibi şük­re­den zen­gin­lere örnek olan müs­tesna bir hayat ya­şadı.

Hiz­met eh­line hiz­met et­meyi görev bi­lir­lerdi.

Sa­a­det asrı müs­lü­man­ları hiz­met ehli olan din kar­deş­le­rine hiz­met et­meyi ulvî bir görev te­lâkki edi­yor­lardı.

Cerîr b. Ab­dil­lah (r.a), Yemen’de Be­cile ka­bi­lesi reisi idi. Hic­re­tin onuncu yı­lında 150 ki­şi­lik bir he­yetle gelip müs­lü­man ol­muştu. Pey­gam­be­ri­miz’i çok se­verdi. Pey­gam­be­ri­miz de onu sever, onu gör­dü­ğünde te­bes­süm ederdi.

Cerir b. Ab­dil­lah (r.a) Enes b. Malik ile bir­likte bir yol­cu­luğa çık­mıştı. Enes b. Malik’den daha yaşlı ol­ma­sına rağ­men Enes b. Malik’e hiz­met et­meye baş­ladı. Enes ona:

-Böyle yapma dedi. Cerir:

—Ya Enes! Ben Ensar’ın Allah Ra­sûlü’ne nasıl hiz­met et­tik­le­rini gör­düm. Kendi ken­dime: Eğer Ensar’dan bi­riyle ar­ka­daş­lık eder­sem ben de ona hiz­met ede­ce­ğim, diye yemin et­miş­tim, dedi.17

Hiz­met ehli olan iman kar­deş­le­rine hiz­met etmek, kat kat ecir ve se­vaba ve­sile ola­cak­tır. Ya bu hiz­met ehli, Allah Ra­sûlü’ne ve onun de­ğerli mu­ha­cir as­ha­bına hiz­met eden­ler olursa! El­bette böy­le­le­rine hiz­met, şe­ref­le­rin en bü­yüğü ola­cak­tır.

İslam kar­deş­li­ği­nin be­re­kete ve­sile ol­du­ğuna ina­nır­lardı.

Sa­a­det asrı müs­lü­man­ları, İslâm Kar­deş­li­ği­nin mu­ci­zevî bir be­re­kete ve­sile ol­du­ğunu biz­zat ya­şa­mış­lardı.

Ab­dur­rah­man b. Ebî Bekir Sıd­dık (r.a) an­la­tı­yor: Suffe As­habı gayet fakir kim­se­lerdi. Pey­gam­be­ri­miz bir gün şöyle bu­yurdu:

—İki ki­şi­lik ye­meği olan Suffe As­ha­bın­dan bir üçüncü ki­şiyi, üç ki­şi­lik ye­meği olan bir dör­düncü ki­şiyi, dört ki­şi­lik ye­meği olan bir be­şinci hatta bir al­tıncı ki­şiyi ye­meğe davet etsin.

Allah Ra­sûlü (s.a.v) Suffe as­ha­bın­dan on ki­şiyi evine gö­türdü. Babam Ebu­be­kir ise on­lar­dan üç ki­şiyi eve ge­tirdi. Allah’a yemin olsun ki ye­di­ği­miz her lok­ma­nın ar­dın­dan yemek daha çok ar­tı­yordu. Ni­ha­yet mi­sa­fir­ler doy­du­lar. Yemek ilk gel­di­ğin­den daha fazla or­tada du­ru­yordu.

Babam Ebu­be­kir ye­meğe baktı ve an­neme hi­ta­ben:

—Ey Firas Oğul­la­rı­nın kızı! Bu durum nedir? dedi. Annem:

—Yemin ede­rim ki, yemek şu anda ön­ce­kin­den üç kat daha fazla, dedi.18

En zor du­rumda bile din kar­deş­le­rini ken­di­le­rine ter­cih eder­lerdi.

Sa­a­det asrı müs­lü­man­ları, en güç du­rumda bile din kar­deş­le­rini ken­di­le­rine ter­cih etme fa­zi­le­tini gös­te­ri­yor­lardı. İslâm kar­deş­liği on­la­rın ruh­la­rına iş­len­mişti. Onlar, İslam kar­deş­li­ği­nin ge­re­ğini ye­rine ge­tirme uğ­runda nefsî ar­zu­la­rına hâkim ola­bi­li­yor­lardı.

Bey­hakî, İmam Nafi’ den nak­le­di­yor: Ab­dul­lah b. Ömer (r.a) has­ta­lan­mıştı. Üzü­mün ilk çık­tığı mev­simde üzüm arzu et­mişti. Ha­nımı Sa­fiye, hiz­met­çi­sini üzüm al­maya gön­derdi. Hiz­metçi, bir dir­heme bir sal­kım üzüm satın aldı.

Onun üzüm al­dı­ğını gören bir di­lenci hiz­met­çiyi eve kadar takip etti. Hiz­metçi eve gi­rince di­lenci ka­pıyı çaldı. Hasta ya­ta­ğında yatan Ab­dul­lah b. Ömer:

-“Bu üzüm sal­kı­mını di­len­ciye verin. Bu üzüm sal­kı­mını di­len­ciye verin”,19

Hasta ya­ta­ğında çok ar­zu­la­dığı üzüm satın alı­nıp ken­di­sine tak­dim edil­diği halde hiç tat­ma­dan din kar­de­şine verme, ancak bir sa­ha­bîye ya­ra­şan ah­lakî bir gü­zel­lik­tir.

Yer­mük Sa­va­şında, Haris b. Hişam, İk­rime b. Ebî Cehil ve Sü­heyl b. Amr (r.anhüm) akşam üzeri ağır ya­ra­lar ala­rak yere düş­tü­ler. Haris b. Hişam içmek için su is­tedi. As­ker­ler­den biri ona su gö­türdü. İk­rime’nin ken­di­sine bak­tı­ğını gö­rünce:

—Bu suyu kar­de­şim İk­rime’ye götür” dedi. İk­rime suyu alır­ken, Sü­heyl’in ken­dine bak­tı­ğını gördü, suyu iç­me­ye­rek:

—Bu suyu götür, Sü­heyl kar­de­şime ver, dedi. Fakat su, Sü­heyl’e ye­tiş­me­den Sü­heyl ru­hunu tes­lim etti. Bunun üze­rine suyu ta­şı­yan kişi İk­rime’ye koştu. Fakat İk­rime de şehit ol­muştu. Hemen Haris’in ya­nına koştu. Haris de son ne­fe­sini ver­mişti.20

Üçü de o akşam o sudan bir yudum içe­me­di­ler. Onlar, Allah’ın iz­niyle Kev­ser ha­vu­zun­dan içe­cek­lerdi. Çok sıcak bir mev­simde, yor­gun, bit­kin ve ağır ya­ralı ol­duk­ları halde her biri ar­ka­da­şını, din kar­de­şini ken­di­sine ter­cih et­mişti. Her biri sudan bir­kaç yudum içip kar­de­şine ve­re­bi­lirdi. Ama onlar sa­habe idi­ler. Onlar apayrı bir nesle men­sup­tu­lar. Onlar İslam kar­deş­le­rini ken­di­le­rine ter­cih etme gibi üstün İs­lâmî bir ki­şi­liğe sahip idi­ler.

İslâm kar­deş­le­rine güzel bir şe­kilde hitap eder­lerdi.

Sa­a­det asrı müs­lü­man­ları, bir­bir­le­rine güzel hi­tap­larla hitap eder­lerdi. Pey­gam­ber-i Zîşan Efen­di­miz’den kar­deş­le­rine güzel bir şe­kilde hitap etme sün­ne­tini öğ­ren­miş­lerdi. Güzel hitap sevgi ve kar­deş­li­ğin ge­reği idi. Mu­ha­ta­bı­mıza güzel hitap etme psi­ko­lo­jik ve pe­da­go­jik açı­dan onun gön­lünü fet­hetme anah­tarı idi.

Hz. Ömer (r.a) an­la­tı­yor: Pey­gam­be­ri­miz (s.a.v)’den um­reye git­mek için izin is­te­dim. Bana izin verdi ve ona:

–“Sev­gili Kar­de­şim!.. Du­a­la­rında biz­leri unutma”, dedi. Hz. Ömer (r.a) diyor ki:

—Pey­gam­be­ri­miz, o zaman bana “Sev­gili Kar­de­şim, diye hitap et­mişti. Bana öyle bir güzel ke­lime söy­ledi ki, bütün dünya benim ol­saydı bu kadar se­vin­mez­dim.21

Müs­lü­ma­nın müs­lü­man kar­de­şi­nin gı­ya­bında yap­tığı güzel du­a­lara me­lek­ler âmin di­ye­cek, “Ay­nısı sana da olsun”, diye dua ede­cek­ler­dir. Kar­şı­lıklı du­a­larla gö­nül­ler ara­sın­daki ülfet ve mu­hab­bet, kar­şı­lıklı sı­cak­lık ve sa­mi­mi­yet ar­ta­cak­tır.

Ev­le­rine gelen mi­sa­firi aile hal­kına ter­cih eder­lerdi.

Sa­a­det Asrı müs­lü­man­ları ev­le­rin gelen mi­sa­firi aile hal­kına ter­cih eder­lerdi. İm­kân­ları kıt olsa bile hayır yap­mak­tan geri kal­maz­lardı.

Ebu Hu­reyre (r.a) an­la­tı­yor: Bir adam Allah Ra­sû­lüne geldi.

—Ya Ra­sû­lal­lah! Çok bit­ki­nim, gün­ler­dir aç ve su­su­zum dedi. Pey­gam­be­ri­miz (s.a.v) ha­nım­la­rına haber gön­derdi. An­ne­le­ri­mi­zin ev­le­rinde mi­sa­fire tak­dim ede­cek sudan başka bir şey yoktu. Bunun üze­rine Pey­gam­be­ri­miz (s.a.v) as­ha­bına:

-“Bu gece bu zatı mi­sa­fir ede­cek kimse yok mu? Allah onu rah­me­tiyle mü­kâ­fat­lan­dır­sın”, dedi. Ensar’dan biri (Müs­lim’in ri­va­ye­tine göre bu zat Ebu Talha idi.) kalktı. Pey­gam­be­ri­miz’e:

—Ben mi­sa­fir ede­bi­li­rim, ya Ra­sû­lal­lah! dedi. Mi­sa­firle bir­likte evine gitti. Ha­nı­mına:

—Bu gelen zat, Allah Ra­sûlü’nün mi­sa­fi­ri­dir. Evde ne varsa ona ikram ede­lim, dedi. Ru­meysa Hanım:

—Evde ço­cuk­la­rın ye­me­ğin­den başka hiç­bir şey yok, dedi. Ebu Talha:

—Akşam ye­me­ğini ye­me­den ço­cuk­ları uyut. Kan­dili de hafif ya­ka­lım. Bu gece kar­nı­mızı tok tu­ta­lım, dedi. Hanım bu şe­kilde dav­randı. Ev sa­hibi de mi­sa­fi­ri­nin ya­nında yemek ye­me­den yer gibi dav­randı. Er­tesi gün Ebu Talha, Allah Ra­sûlü’nün ya­nına ge­lince Pey­gam­be­ri­miz (s.a):

-“Allah, senin ve ha­nı­mı­nın mi­sa­fi­ri­nize gös­ter­di­ği­niz bu ik­ram­dan mem­nun oldu”, bu­yurdu. Bu olay üze­rine “Onlar ken­di­leri muh­taç ol­sa­lar bile kar­deş­le­rini ken­di­le­rine ter­cih eder­ler”,22 ayeti nazil oldu.23

Din kar­deş­leri ten­kid edil­di­ğinde on­ları sa­vu­nur­lardı.

Sa­a­det Asrı müs­lü­man­ları, din kar­deş­le­rini gı­ya­bında sa­vu­nur, din kar­de­şine yö­nel­ti­len eleş­ti­ri­leri ken­di­le­rine ya­pıl­mış gibi kabul eder­lerdi. Din kar­de­şi­nin gıy­be­ti­nin ya­pıl­ma­sına fır­sat ver­mez­lerdi.

Pey­gam­be­ri­miz (s.a.v) as­ha­bıyla bir­likte Tebük Se­fe­rine çık­mıştı. Sıcak bir mev­simdi. Pey­gam­be­ri­miz (s.a.v) Tebük’te Ka’b b. Malik’i sordu. İç­le­rin­den biri gu­ruru se­be­biyle bu se­fere ka­tıl­ma­dı­ğını söy­ledi. As­lında Ka’b b. Malik gu­ruru se­be­biyle değil, bazı basit se­bep­lerle bu se­fere ka­tıl­ma­mıştı. Sa­habe-i Kiram’dan Muaz b. Cebel (r.a):

—Ya Ra­sû­lal­lah! Biz Ka’b hak­kında iyi şey­ler bi­li­yo­ruz”, di­ye­rek din kar­de­şini sa­vundu. Ka’b b. Malik, Muaz’ın bu güzel tav­rını hiç unut­madı.24

İman kar­deş­le­rine kin ve kıs­kanç­lık güt­mez­lerdi.

Sa­a­det asrı müs­lü­man­ları, müs­lü­man kar­deş­le­rine kin güt­mez. Allah’ın kul­la­rına ver­diği ni­meti ke­sin­likle kıs­kan­maz­lardı. Onlar rıza, ka­naat, tes­li­mi­yet ve te­vek­kül sa­hibi idi­ler.

Enes b. Malik (r.a) an­la­tı­yor: Bir gün Pey­gam­be­ri­miz’le be­ra­ber­dik. Allah Ra­sûlü: “-Şu anda şu­ra­dan Cen­net­lik biri ge­le­cek, bu­yurdu. Ensar’dan Sa’d isimli biri geldi. Selam verdi. Ayak­ka­bı­ları sol elinde idi. Yeni ab­dest almış, sa­ka­lın­dan su dam­lı­yordu. Pey­gam­be­ri­miz, er­tesi gün de bir üçüncü gün de aynı zat için bu müj­deyi tek­rar­ladı.

Bunun üze­rine genç sa­habî Ab­dul­lah b. Amr b. Âs (r.a) bu zatın pe­şin­den gitti. Ona:

—Mü­sa­ade eder­se­niz evi­nizde üç gün mi­sa­fir kal­mak is­ti­yo­rum, dedi. Sa’d kabul etti. Ab­dul­lah b. Amr, üç gece Sa’d ile aynı odada kaldı.

Ab­dul­lah, Cen­net­lik olan bu zatın farklı na­file iba­de­tini merak edi­yordu. Ancak farklı bir gece na­mazı yoktu. Sa­dece ko­nuş­tuğu zaman güzel söz­ler söy­lü­yordu.

Üçüncü gün ak­şamı o zata Pey­gam­be­ri­miz’in müj­de­sini haber verdi. Farklı na­file iba­deti olup ol­ma­dı­ğını öğ­ren­mek is­ti­yordu. Sa’d:

—Gör­dü­ğün gibi benim başka yap­tı­ğım bir iba­de­tim yok, dedi. Ab­dul­lah kal­kıp gi­der­ken Sa’d:

—Ben hiç­bir müs­lü­man kar­de­şime kin güt­mem. Allah’ın bir ku­luna ver­diği ni­meti ke­sin­likle kıs­kan­mam”, dedi. Bunun üze­rine Ab­dul­lah b. Amr:

—Tamam, senin Cen­net­lik ol­mana sebep, bu özel­li­ğin ol­ma­lı­dır, dedi.25

Din kar­deş­le­rini gü­zel­likle uya­rır­lardı.

Ashab-ı kiram din kar­deş­liği ge­reği dini ko­nu­larda bir­bir­le­rini uya­rır, irşad eder­lerdi. Öl­çülü, den­geli ve mu­te­dil bir İslâm an­la­yı­şını ser­gi­leme ko­nu­sunda Pey­gam­be­ri­miz (s.a.v)’den al­dık­ları ders­leri bir­bir­le­rine nak­le­der­lerdi.

 Sel­man el-Fa­risî ile Ebud’-Derdâ ara­sında İslâm kar­deş­liği ku­rul­muştu. Bu se­beple Sel­man, Ebu’d-Derda’yı zaman zaman zi­ya­ret ederdi.

Sel­man bir zi­ya­ret es­na­sında Ebu’d-Derdâ’nın ha­nımı Ümmü’d-Derdâ’yı ol­dukça es­ki­miş el­bi­se­lerle gördü. Bunun se­be­bini sor­du­ğunda Ümmü’d-Derdâ:

—Kar­de­şin Ebu’d-Derdâ, dünya ma­lına ve zevk­le­rine önem ver­mi­yor. Gece sü­rekli namaz kı­lı­yor, gün­düz­leri de de­vamlı oruç­lu­dur, dedi. Ye­mekte Ebu’d-Derdâ mi­sa­firi Sel­man’a:

—Ben oruç­lu­yum. Sen buyur ye, de­yince; Sel­man:

—Sen ye­me­dikçe ben de yemem, dedi. Bunun üze­rine Ebu’d-Derdâ sof­raya oturdu. Bir­likte yemek ye­di­ler. Gece aynı odada yat­tı­lar. Biraz uy­duk­tan sonra Ebu’d-Derdâ te­hec­cüd na­mazı kıl­maya ha­zır­landı. Sel­man:

—Şimdi yat uyu, dedi. Onun kalk­ma­sına mü­sa­ade et­medi. Bir müd­det sonra tek­rar kalk­mak is­te­di­ğinde;

—Yat uyu, dedi. Yine kalk­ma­sına mü­sa­ade et­medi. Ge­ce­nin son­la­rına doğru Sel­man:

—Şimdi kalk, dedi. İkisi bir­likte gece na­mazı kıl­dı­lar. Sonra Sel­man Ebu’d-Derda’ya şöyle dedi:

—Rab­bi­nin senin üze­rinde hakkı var­dır. Nef­si­nin senin üze­rinde hakkı var­dır. Ai­le­nin senin üze­rinde hakkı var­dır. Hak sa­hip­le­ri­nin her bi­rine hak­la­rını ver.

Sabah na­ma­zın­dan sonra Ebu’d-Derdâ bu du­rumu Pey­gam­be­ri­miz’e an­la­tınca; Pey­gam­be­ri­miz (s.a.v):

-“Sel­man doğru söy­le­miş”, bu­yurdu. 26

Sel­man el-Fa­risî, din kar­deş­liği ge­reği Ebu’d-Derdâ’yı uyar­mış, aşı­rı­lığa kaç­ma­ması, öl­çülü ve den­geli dav­ran­ması için ona na­si­hatte bu­lun­muş­tur.

Bu ko­nu­daki ilahî tav­siye gayet açık­tır: “Ey Ha­bi­bim! De ki: Bu benim yo­lum­dur. Ben bana uyan­larla bir­likte Allah’a ba­si­retle davet edi­yo­rum”.27

Sa­ha­be­den sonra gelen bütün mü’min­ler, Ra­sû­lul­lah’ın kar­deş­le­ri­dir­ler.

Sa­a­det asrı müs­lü­man­ları iman, ihlâs, takva, ilim, cihad, infak, yo­lunda örnek nesil ol­du­lar. On­lara Allah Ra­sûlü’nün ar­ka­daş­ları, dost­ları, onunla bir­likte olan­lar an­la­mında “Ashab”, “Sa­habe” dendi. Kur’an-ı Kerim on­lar­dan övgü ile söz etti. Ancak aynı yolda yü­rü­yen ge­le­cek ne­sil­ler için de müjde ve­rildi. Son­raki ne­sil­ler­den “on­lara gü­zel­likle uyan­lar” Ki­ta­bı­mızda on­larla bir­likte zik­re­dildi. Bu son­raki ha­yırlı ne­sil­ler, Allah Ra­sûlü’nün kar­deş­leri ola­rak kabul edil­di­ler.

“İlk mu­ha­cir­ler ve Ensar ile on­lara gü­zel­likle uyan­lar var ya… İşte on­lar­dan Allah razı ol­muş­tur. Onlar da Allah’dan razı ol­muş­lar­dır”.28

Ebu Hu­reyre (r.a) an­la­tı­yor: Pey­gam­be­ri­miz (s.a.v), bir gün kab­ris­tana geldi ve kabir eh­line hi­ta­ben:

– “Allah’ın se­lâmı üze­ri­nize olsun ey mü’min­ler yurdu!.. Biz in­şa­al­lah size ka­vu­şa­ca­ğız. Ama ben kar­deş­le­ri­mizi gör­meyi te­menni eder­dim”, dedi. Ashab-ı Kiram:

— Biz senin kar­deş­le­rin değil miyiz, Ya Ra­sû­lal­lah? de­di­ler. Ra­sû­lul­lah (s.a.v) şöyle cevap verdi:

-“Siz­ler benim as­ha­bım­sı­nız, “Kar­deş­le­ri­miz” ise henüz dün­yaya gel­me­yen­ler­dir. Kar­deş­le­ri­miz, beni gör­me­den bana ina­nan­lar­dır”. 29

Ya Rabbi! Ra­sû­lü­nün “Kar­deş­le­ri­miz” de­diği kim­se­ler­den ol­mayı biz­lere nasib eyle… Bizi, mu­ha­cir­le­rin ve Ensar’ın yo­luna gü­zel­likle uyan­lar­dan eyle… Kar­deş­ler ol­mayı, bir­bi­ri­mize kar­deşçe dav­ran­mayı nasib eyle, Al­la­hım!…

  1. Ebu Davud: Vitir 27; Tirmizî: Deavât 110; İbn Mace: Menasik 5. ↩︎
  2. Buharî: Menakıbu’l-Ensar 1 ↩︎
  3. Tevbe 9/100 ↩︎
  4. Aliyyü’l-Müttekî, Kenzü’l-Ummal: 14/66 ↩︎
  5. Buharî, İman 10; Menakıbu’l-Ensar 4; Müslim: İman 128.. ↩︎
  6. Buharî: 1/228, İlim 50. ↩︎
  7. İbn Abdil-Berr, Dürer: s.90 ↩︎
  8. Buharî: Menakıbu’l-Ensar 6 ↩︎
  9. Buharî: Edeb 67 ↩︎
  10. Hakim, Müstedrek: 3/14 ↩︎
  11. İbn Sa’d, Tabakat: 3/120. ↩︎
  12. Buharî: Hars 5; Menakıbu’l-Ensar 3 ↩︎
  13. Tirmizî: Kıyame Bab 44 No: 2487 ↩︎
  14. Heysemî, Mecmeu’z-Zevaid: 10/40.Bezzar’dan naklediyor. ↩︎
  15. Buharî, Menakıbu’l-Ensar 8. ↩︎
  16. Buharî, Menakıbu’l-Ensar 3; Muhammed Yusuf Kandehlevî, Hayatü’s-Sahabe (Hadislerle Müslümanlık: 1/370. İstanbul 1973) ↩︎
  17. Buharî, Cihad 71; Müslim: Fedailü’s-Sahabe 181. ↩︎
  18. Buharî: Mevakît 41; Menakıb 25; Edeb 87; Müslim: Eşribe 176. ↩︎
  19. İbn Kesir, Tefsir: İnsan 8. (Beyhakî’den naklediyor) ↩︎
  20. İbn Kesir, Tefsir: Haşr 9; Muhammed Yusuf Kandehlevi, Hayatü’s Sahabe, Hz. Muhammed ve Ashabının Yaşadığı İslami Hayat, Cilt 1, Sentez Neşriyat, Temel Eserler Serisi: 2/1) ↩︎
  21. Ebu Davud: Vitir 27; Tirmizî: Deavât 110; İbn Mace: Menasik 5. ↩︎
  22. Haşr 59/9 ↩︎
  23. Buharî: Tefsir, (Haşr: 9) Bab 6; Menakıbu’l-Ensar 10; Müslim: Eşribe 172. bkz. İbn Kesir, Tefsir: Haşr : 9. ↩︎
  24. Buharî: Megazî 80; Müslim, Tevbe 53; Tirmizî: Tefsir 9. ↩︎
  25. Ahmed b. Hanbel, Müsned: 3/166; Abdullah b. Mubarek, Zühd: 1/241; Abdurrezzak, Musannef: 11/287; Abd b. Humeyd, Müsned: s.350; Beyhakî, es-Sünenü’l-Kübrâ: 6/215; Heysemî, Mecmeu’z-Zevaid: 8/78. ↩︎
  26. Buharî: Savm 51; Edeb 86. ↩︎
  27. Yusuf 12/108. ↩︎
  28. Tevbe 9/100 ↩︎
  29. Müslim: Taharet 39; Nesaî: Taharet 109; İbn Mace: Zühd 36; Malik, Muvatta: Taharet 38. ↩︎