Dergide ara

Yazı başlıkları, yazar adları ve sayı adları içinde arar. Şapka ve büyük harf fark etmez: “adalet” yazınca “Adâlet” de bulunur.

Göz atın: Sayılar · Yazarlar · Arşiv

Bir Zulüm Sistemi Olarak Borca Dayalı Para Sistemi

38. Sayı · 2015/2

2022

2021

2020

2019

2018

2017

2016

2015

2014

2013

2012

2011

2010

2009

2008

2007

2006

Ad­ları ne olursa olsun da­yan­dık­ları ik­ti­sat ta­nımı se­be­biyle mev­cut ik­ti­sadî sis­tem­le­rin inan­cı­mıza ne kadar ay­kırı ol­duğu or­ta­da­dır.

“İk­ti­sat; kıt kay­nak­lar ile sı­nır­sız insan ih­ti­yaç­la­rı­nın nasıl kar­şı­la­na­ca­ğını in­ce­le­yen bilim da­lı­dır.”

Ta­nımda yer alan “insan ih­ti­yaç­la­rı­nın sı­nır­sız­lığı” fikri bir Müs­lü­ma­nın dü­şünce dün­ya­sında ne kadar prob­lemli ise bu dü­şünce temel alı­na­rak oluş­tu­rul­muş bir bilim dalı da o denli prob­lemli ve çözüm üret­mek­ten uzak­tır. Tabii ki bir Müs­lü­man için.

Batı kay­naklı ik­ti­sadi an­la­yış­la­rın; faiz, israf, haram, helal gibi has­sa­si­yet­le­ri­nin ol­ma­dı­ğını dü­şün­dü­ğü­müzde adı ister ka­pi­ta­lizm, ister sos­ya­lizm, ister karma eko­no­mik sis­tem olsun mev­cut ik­ti­sadi an­la­yış­la­rın Müs­lü­man bir top­luma uy­ma­ya­cağı ken­di­li­ğin­den or­taya çı­ka­cak­tır.

Rız­kı­nın pe­şin­den koşan, ya­nında ça­lış­tır­dığı ça­lı­şa­nı­nın hak­kını alın te­risi ku­ru­ma­dan veren, ze­kâ­tını he­sap­la­yan bir Müs­lü­ma­nın; batı kay­naklı bir ik­ti­sadî an­la­yışla idare edil­mesi, bu an­la­yış ne­ti­ce­sinde olu­şan ya­tı­rım plan­la­rına göre hiz­met al­ması, kü­re­sel fi­nan­sal ya­pı­nın kriz­le­rini ha­ya­tında his­set­mesi ne büyük bir prob­lem­dir.

Bir Müs­lü­ma­nın helal ka­zanç elde etme ga­ye­siyle ti­ca­ret ya­par­ken, hatta sa­da­ka­sını, ze­kâ­tını ve­rir­ken kul­lan­dığı pa­ra­nın bu sis­te­min bir aracı/aleti ol­ması ne büyük bir prob­lem­dir.

Para, mal ve hiz­met­le­rin değiş to­kuşu için kul­la­nı­lan bir de­ği­şim ara­cı­dır. Pa­rayı ba­sitçe bu şe­kilde ta­nım­la­ya­bi­li­riz. Bu ta­nıma göre pa­ra­nın, ik­ti­sadî sis­te­min top­lumda uy­gu­lan­ması için en temel araç­lar­dan biri ol­duğu da or­ta­da­dır. Durum böyle olunca hü­kü­met­le­rin ik­ti­sadî ha­yatı dü­zen­ler­ken uy­gu­la­dık­ları temel po­li­ti­ka­lar­dan bi­rini de para po­li­ti­ka­ları teş­kil et­mek­te­dir. Faiz, enf­las­yon, borç­lanma, banka gibi kav­ram­lar hep para te­melli kav­ram­lar­dır.

Peki dev­le­tin ida­re­sinde bu kadar mühim bir araç olan para ki­min­dir? Nasıl üre­til­mek­te­dir? Buna kim­ler karar ver­mek­te­dir?

Bu so­ru­lar ilk anda çe­liş­kili gibi gö­rün­mek­te­dir. Nasıl olur da dev­let ida­re­sinde araç olan para için “Ki­min­dir?” so­rusu so­ru­la­bi­lir. İşte oku­du­ğu­nuz bu ma­ka­le­nin esas ko­nu­sunu da bu soru be­lir­le­mek­te­dir.

İbn Hal­dun, Mu­kad­dime isimli ese­rinde şöyle de­mek­te­dir:

“Bil ki, dev­let iki temel üs­tüne ku­ru­lur. Bu te­mel­ler­den biri ordu, öteki pa­ra­dır.”

Dev­le­tin iki te­me­lin­den biri olan para el­bette ki dev­le­tin ol­ma­lı­dır. Pa­ra­nın kont­rolü de dev­leti idare eden hü­kü­met­lerde ol­ma­lı­dır. Fakat bugün uy­gu­la­nan sis­tem, pa­rayı dev­let kont­ro­lün­den çı­ka­rıp ban­ka­lara tes­lim et­miş­tir. Da­hası pa­rayı pi­ya­saya sürme yet­ki­sini bile Mer­kez Ban­kası’na bı­rak­mış­tır. Bu se­beple dik­katle ba­kıl­dı­ğında hemen fark edi­le­cek­tir ki, pa­ra­nın üze­rinde “Tür­kiye Cum­hu­ri­yet Mer­kez Ban­kası” iba­resi yer al­mak­ta­dır.1 Her­hangi bir dev­let ku­ru­mu­nun is­mi­nin ba­şında kul­la­nı­lan Tür­kiye Cum­hu­ri­yeti iba­resi Mer­kez Ban­kası’nın is­mi­nin ba­şında iye­lik eki olan “i” düş­müş ola­rak ya­zıl­mak­ta­dır. Sa­dece Tür­kiye Cum­hu­ri­yet şek­liyle. Merak edip biraz araş­tı­rır­sa­nız bunun se­be­bi­nin Mer­kez Ban­kası’nın bir ano­nim şir­ket (A.Ş.) ol­du­ğun­dan kay­nak­lan­dı­ğını öğ­re­nir­si­niz. Ve bu ano­nim şir­ke­tin or­tak­ları ara­sında Ha­zine Müs­te­şar­lığı dı­şında özel ban­ka­lar ve diğer yerli ya­bancı şir­ket ve şa­hıs­la­rın var ol­du­ğunu da hisse oran­la­rınca öğ­re­ne­bi­lir­si­niz. Fakat sa­dece bu ka­da­rını. Çünkü hisse sa­hip­leri hak­kın­daki bil­gi­ler giz­li­dir.

Pa­ra­nın, dev­le­tin ol­ma­dığı an­la­şıl­dı­ğına göre hü­kü­met­ler baş­ka­sı­nın pa­ra­sını nasıl kul­la­nı­yor­lar? Ya­pı­la­cak olan hiz­met­ler için ge­rekli pa­rayı nasıl temin edi­yor­lar? Ça­lı­şan­la­rı­nın üc­re­tini nasıl ödü­yor­lar? Bu so­ru­ları sor­du­ğu­muzda ala­ca­ğı­mız ce­vap­lar ma­a­le­sef ciddi bir sö­mürü dü­ze­ni­nin içinde ya­şa­dı­ğı­mızı ve her bi­ri­mi­zin borçlu ol­du­ğunu gös­te­re­cek­tir. Tek­nik ve geniş bir konu olan bu iş­le­yişi ka­baca özet­le­ye­rek pa­ra­nın pi­ya­saya nasıl sü­rül­dü­ğünü ve bu pa­ra­nın niye bir zulüm aracı ol­du­ğunu an­lat­maya ça­lı­şa­ca­ğız.

Tür­kiye Cum­hu­ri­yet Mer­kez Ban­kası mev­cut ka­nun­lar ge­reği hü­kü­me­tin ta­lebi doğ­rul­tu­sunda para ba­sa­maz. Geç­miş yıl­larda ka­nun­lar ge­reği ancak borç/kredi ola­rak para ve­re­bi­len Mer­kez Ban­kası’nın ya­pı­lan son de­ği­şik­lik­lerle artık hü­kü­mete borç/kredi ver­mesi de müm­kün değil. Mer­kez Ban­kası pi­ya­saya ancak ban­ka­lar ara­cı­lı­ğıyla para sür­mek­te­dir. Bu işlem, Mer­kez Ban­kası’nın bir faiz ora­nıyla ban­ka­lara kredi ver­mesi şek­linde olur. Yani pa­ra­nın daha ilk adı­mında Mer­kez Ban­kası ta­ra­fın­dan borç ola­rak ve bir faiz ora­nıyla pi­ya­saya gir­di­ğini an­lı­yo­ruz. İkinci adımda ban­ka­lar ih­ti­yacı olan şir­ket­lere, şa­hıs­lara ve tabiî ki Ha­zine’ye yine faiz ora­nını be­lir­le­ye­rek borç/kredi ver­mek­te­dir­ler.

Bu iş­le­yişi biraz ana­liz eder­sek önü­müze ilk ola­rak borç ol­ma­dan para ola­ma­ya­cağı ger­çeği çık­mak­ta­dır. Çünkü para basma yet­kisi olan tek kurum pa­rayı pi­ya­saya faiz kar­şı­lığı ver­mek­te­dir. Bu durum Pey­gam­ber Efen­di­miz (s.a.v)’in şu hadis-i şe­ri­fini ha­tır­lat­mak­ta­dır:

“İn­san­la­rın ba­şına bir zaman ge­le­cek ki; on­lar­dan faiz ye­me­yen kal­ma­ya­cak, ye­mese bile tozu on­lara bu­la­şa­cak­tır.”

Bu iş­le­yiş­teki ikinci büyük prob­lem ise fa­i­zin nasıl yı­kıcı bir etki yap­tı­ğını daha iyi göz­ler önüne ser­mek­te­dir. Ko­layca an­la­şıl­ması için ra­kam­lar ile bir misal ver­mek fay­dalı ola­cak­tır. Mer­kez Ban­kası 100 pa­rayı ba­sa­rak pi­ya­saya sür­mek is­te­mek­te­dir. Bu pa­ra­ları ala­cak olan ki­şi­ler­den bir yıl sonra 10 para faiz is­te­mek­te­dir. Yani kı­saca Mer­kez Ban­kası 100 para verip bir yıl sonra 110 pa­rayı geri is­te­mek­te­dir. Bu­ra­daki çe­lişki para basma yet­kisi sa­dece ken­di­sinde olan Mer­kez Ban­kası’nın kendi ver­diği pa­ra­dan daha faz­la­sını is­te­me­sin­de­dir.

Mer­kez Ban­kası’ndan son­raki du­ruma ba­ka­cak olur­sak önü­müze yine ben­zer bir tablo çık­mak­ta­dır. Ban­ka­lar Mer­kez Ban­kası’ndan al­dık­ları borç/kredi pa­rayı üs­tüne yine bir faiz ko­ya­rak ih­ti­yacı olan dev­let, şir­ket ve şa­hıs­lara borç/kredi ola­rak ver­mek­te­dir­ler. Bu du­rumda yu­ka­rıda izah edil­diği gibi pi­ya­sa­dan, pi­ya­sada olan­dan daha fazla olan bir pa­ra­nın geri top­la­na­ca­ğını or­taya çı­kar­mak­ta­dır. Fakat nasıl ola­cak da pi­ya­saya 100 para ve­ri­lir­ken 110 para geri is­ten­mek­te­dir. İşte bu oyu­nun sür­me­sini sağ­la­yan şey, ve­ri­len bor­cun hep­si­nin aynı anda geri is­ten­me­mesi ve sa­dece fa­i­zi­nin öde­ne­rek ana­pa­ra­nın borç­luda kal­ma­sına mü­sa­ade edil­me­si­dir. Ay­rıca önce Mer­kez Ban­kası ar­dın­dan ban­ka­lar eliyle pi­ya­sa­nın ih­ti­ya­cını kar­şı­la­mak için yine borç ve­ri­le­bil­mekte ve dev­le­tin, şir­ket­le­rin ve şa­hıs­la­rın borç­lu­luğu art­tı­rıl­mak­ta­dır. Ge­rek­ti­ğinde de bor­cunu öde­ye­me­yen­le­rin var­lık­la­rına el ko­nu­la­rak as­lında zaten pi­ya­sada ol­ma­yan faiz kadar faz­la­lık, fi­ziki var­lık­lara el ko­nul­mak su­re­tiyle tah­sil edi­lir. İşte zulüm ve sö­mürü dü­ze­ni­nin amacı budur. Bu dü­zene Borca Da­yalı Para Sis­temi adı ve­ril­mek­te­dir.

Bu sö­mürü dü­ze­ni­nin esas yı­kıcı et­kisi ise yine ban­ka­lar ve Mer­kez Ban­kası ta­ra­fın­dan oluş­tu­ru­lan başka bir oyun ile oluş­mak­ta­dır. Kısmî Re­zerv Sis­temi ola­rak ta­nım­la­nan bu sis­tem her­hangi bir ban­ka­nın ha­va­dan para oluş­tur­ma­sına fır­sat ver­mek­te­dir. Kı­saca izah etmek ge­re­kirse bu durum, ban­ka­la­rın ka­sa­la­rın­daki pa­rayı 10 kat art­tır­ması ve bu pa­rayı borç/kredi ola­rak verip as­lında elin­deki tek bir pa­ra­dan olu­şan 10 kat pa­ra­nın kar­şı­lı­ğında faiz elde et­me­si­dir. Yine ra­kam­larla bir misal ve­re­lim. %10 mev­duat kar­şı­lığı uy­gu­la­ması olan bir sis­temde bir kişi ban­kaya 100 para ya­tır­dı­ğında banka bunu o ki­şi­nin he­sa­bına mev­duat ola­rak yazar. Banka bu mev­du­ata %10 üze­rin­den 10 para kar­şı­lık ayı­rır ve bu kar­şı­lığı Mer­kez Ban­kası’na ya­tı­rır. Kalan 90 pa­rayı bir baş­ka­sına borç/kredi ola­rak ve­re­bi­lir. Bunu yap­tı­ğında o pa­rayı alan kişi pa­rayı ban­kaya ya­tır­dı­ğında adına mev­duat ya­zı­lır ve bu kez 90 pa­ra­nın %10 kar­şı­lığı olan 9 pa­rayı Mer­kez Ban­kası’na kar­şı­lık ola­rak ya­tı­rır. Bu sis­tem so­nu­cunda ban­kaya yatan 100 para mev­duat 1000 pa­ra­lık borç/krediye dö­nü­şür. Gö­rül­düğü gibi as­lında or­tada 100 para var­ken bu para 10 ki­şiye borç/kredi ola­rak ve­ri­le­bil­mekte ve hep­sin­den ayrı ayrı faiz alın­mak­ta­dır. Bu durum ban­ka­la­rın nasıl bir sö­mürü dü­zeni kur­du­ğunu açıkça gös­ter­mek­te­dir.

Daha işin ba­şında pa­ra­nın pi­ya­saya sü­rül­mesi ile faiz, işin içine gir­miş ve pi­ya­sa­nın den­ge­sini boz­muş­tur. Zulüm işte budur. Pi­ya­sada ol­ma­yan pa­ra­nın faiz ola­rak geri öden­mesi is­ten­miş, bu faizi öde­ye­me­yen­le­rin var­lık­la­rına el ko­yul­muş­tur. Para ile il­gili bütün yet­ki­ler bir ano­nim şir­kete tes­lim edil­miş ve pi­ya­sada olan bütün pa­ra­nın as­lında bir borç se­nedi ol­ması sağ­lan­mış­tır. Ce­binde para ta­şı­yan her­kes as­lında bir borç se­nedi ta­şı­mak­ta­dır. Siz ce­bi­niz­deki pa­rayı alın te­ri­nizle eme­ği­nizle hak etmiş ol­sa­nız bile öde­di­ği­niz ver­gi­ler dev­let ta­ra­fın­dan faiz ola­rak ban­ka­lara öden­mek­te­dir. Ay­rıca pa­ra­nın borç/kredi ola­rak pi­ya­saya gir­mesi bütün ma­li­yet­leri art­tı­rıcı bir etki yap­mış ve ik­ti­sadî ola­rak bir kısır döngü oluş­ma­sına sebep ol­muş­tur. Mer­kez Ban­kası ve ban­ka­lar eliyle pa­ra­nın kim­lere ve­ri­le­ceği be­lir­le­ne­rek top­lu­mun hangi alan­la­rı­nın des­tek­le­ne­ce­ğine, hangi ya­tı­rım­la­rın ya­pı­la­bi­le­ce­ğine de bir nevi ban­ka­lar karar ve­rici hale ge­ti­ril­miş­tir. Bütün bu prob­lem­le­rin al­tında Borca Da­yalı Para Sis­temi yat­mak­ta­dır.

Top­lum ola­rak borçlu ya­şa­yan in­san­la­rın önüne de­vamlı ça­lış­mak, üret­mek, daha fazla ka­zan­mak gibi he­def­ler ko­nul­ması da bu sis­te­min or­taya çı­kar­dığı bir so­nuç­tur. İn­san­lar borç­la­rını öde­ye­bil­mek için bir ya­rışa so­kul­muş, on­lara seri üre­tim sis­tem­le­riyle olu­şan arz faz­la­sını eri­te­bil­mek için tü­ke­tim alış­kan­lığı ka­zan­dı­rıl­mış, bun­la­rın ne­ti­ce­sinde bütün de­ğer­le­rin­den her geçen gün biraz daha uzak­la­şan, mad­di­yatçı bir nesil ye­tiş­miş­tir.

Kı­saca ana hat­la­rına de­ğin­meye ça­lış­tı­ğı­mız Borca Da­yalı Para Sis­temi hak­kında in­ter­net ara­cı­lı­ğıyla araş­tırma ya­pa­rak daha fazla bilgi sa­hibi olu­na­bi­lir. Özel­likle ida­re­ci­le­ri­mi­zin bu iş­le­yişi an­la­ya­rak bu dü­ze­nin de­ğiş­ti­ril­mesi için ça­lış­ma­ları ge­rek­mek­te­dir. Bu sis­tem, mi­zanı boz­muş­tur. Pi­ya­sa­daki mal ve hiz­met­le­rin bir öl­çüsü ol­ması ge­re­ken para bir meta ha­line ge­ti­ril­miş ve ban­ka­la­rın kont­ro­lüne ve­ri­le­rek sö­mürü ara­cına dö­nüş­müş­tür.

Allah Teâlâ faiz dü­ze­ni­nin yı­kıl­ma­sına sebep ola­cak ha­yırlı ça­lış­ma­lar yapıp, rı­za­sına uygun bir dü­ze­nin ku­rul­ma­sını sağ­la­ya­cak azim ve gay­ret nasip etsin. Allah Teâlâ yar­dım­cı­mız olsun. i

KAYNAKÇA:

1 – Borca Da­yalı Para Sis­temi ve Kısmi Re­zerv Sis­temi hak­kında de­taylı bilgi için www.ufukhatti.com

2 – Mer­kez Ban­kası ve iş­le­yişi hak­kında bil­gi­ler için www.tcmb.gov.tr


1 Burada bahsedilen para ifadesi sadece banknot parayı ifade etmektedir. Bir devlet kurumu olan Darphane eliyle basılan madeni paralar bu konunun dışındadır. Zaten tutar olarak banknot, paradan çok az olduğu için değerlendirme dışında tutulmasında bir mahsur yoktur.