Dergide ara

Yazı başlıkları, yazar adları ve sayı adları içinde arar. Şapka ve büyük harf fark etmez: “adalet” yazınca “Adâlet” de bulunur.

Göz atın: Sayılar · Yazarlar · Arşiv

Ertelemek Nedir? Ne Değildir?

67. Sayı · 2021/3

2022

2021

2020

2019

2018

2017

2016

2015

2014

2013

2012

2011

2010

2009

2008

2007

2006

Söz­lükte son­raya bı­rak­mak, tecil etmek, tehir etmek, talik etmek gibi ke­li­me­lerle iliş­kili ola­rak kul­la­nı­lan er­te­le­mek te­o­rik ola­rak, ya­pıl­ması ge­re­ken bir işin farklı se­bep­ler­den do­layı vak­tin­den son­raki bir za­mana bı­ra­kıl­ması veya o işe dair karar ver­meyi ge­cik­tir­mek­tir. Dü­zeyi ve et­kisi farklı ol­makla bir­likte er­te­le­mek, hemen hemen bütün in­san­la­rın gün­lük ha­yat­la­rında ser­gi­le­dik­leri bir dav­ra­nış­tır. Çünkü son­raya bı­rak­mak ve ge­cik­tir­mek in­sanî bir du­rum­dur. Bu iti­barla ira­deli bir şe­kilde er­te­le­yen tek var­lık in­san­dır.

Er­te­le­mek ne­li­ğine, na­sıl­lı­ğına ve etki ora­nına göre çok basit bi­rey­sel so­nuç­lar do­ğu­ra­bi­le­ceği gibi top­lum­sal bazlı yı­kıcı et­ki­lere ve in­san­lı­ğın ge­le­ce­ğini teh­dit ede­bi­le­cek bir dü­zeye ge­le­bi­lir. Sos­yal, si­ya­sal, dinî ve ah­lâkî bir mü­ca­dele er­te­le­me­nin etki dü­ze­yini bir nebze olsun ha­fif­le­te­bi­lir. Nihai an­lamda er­te­le­me­nin or­ta­dan kalk­ması ise sü­rek­li­lik ile ya­kın­dan iliş­ki­li­dir. Er­te­le­me­nin ne­deni ola­rak ifade edi­len ki­şi­sel per­for­mans dü­ze­yin­deki dü­şük­lük ve öz dü­zen­leme be­ce­ri­sin­deki yok­sun­luk çe­şitli yön­tem­lerle gi­de­ril­me­diği tak­dirde ise er­te­leme dav­ra­nışı bir dö­nü­şüm ya­şa­makta ve ye­rini tem­bel­liğe bı­rak­mak­ta­dır. Kişi her ne kadar üze­rine düşen so­rum­lu­luk­ları er­te­lese bile hu­zur­suz­luk duy­gusu, piş­man­lık, kaygı, en­dişe ve il­ginç­tir ki ye­tiş­tirme ça­bası içe­ri­sin­de­dir. Ancak tem­bel­liğe dö­nüş­müş er­te­le­mede bun­lar­dan söz edi­le­mez. Tem­bel­likle gelen er­te­leme dav­ra­nışı tek­rar­la­na­rak alış­kan­lık ha­line ve nihai ola­rak ki­şi­lik ha­line dö­nü­şür. Bu nok­ta­dan sonra dav­ra­nışı yap­maya dair niyet or­ta­dan kal­kar.

Dinî an­lamda er­te­le­mek ise kul­luğu er­te­le­mek ola­rak ifade edi­le­bi­lir. Çünkü kul­luk tek­life mu­ha­tap olan in­sa­nın so­rum­lu­luk bi­linci ile ha­re­ket et­me­si­dir. Ancak er­te­le­mek dav­ra­nı­şını or­taya koyan insan so­rum­lu­luk bi­lin­cin­den yok­sun­dur. Ay­rıca er­te­le­mek iman amel den­gesi ile de il­gi­li­dir. Kul­lu­ğun pra­tik kısmı olan amel dü­ze­yinde daha çok or­taya çıksa da er­te­le­mek imânî nok­tada bir za­fi­ye­tin ve ek­sik­li­ğin gös­ter­ge­si­dir. Ni­te­kim imânî nok­ta­daki bu ek­sik­lik amel dü­ze­yinde kimi zaman bir ame­lin ge­cik­ti­ril­mesi veya ya­pıl­ma­ması kimi zaman da ya­pıl­ma­ması ge­re­ken bir ame­lin ya­pıl­ması ola­rak or­taya çık­mak­ta­dır. Pey­gam­ber Efen­di­miz’in (sav.) en ha­yırlı amel ola­rak gör­düğü vak­tinde kı­lın­ması ge­re­ken na­ma­zın er­te­len­mesi dinî an­lamda er­te­le­meye ve­ri­le­bi­le­cek en güzel ör­nek­ler­den bi­ri­dir.

Ezan ile bir­likte namaz vak­ti­nin gir­di­ğini an­la­yan insan na­maza dair or­taya bir niyet koyar. Şayet na­mazı er­te­le­meye niyet et­mişse sonra kı­la­ca­ğını ifade eder ve başka şey­ler ile oya­la­nır. As­lında oya­lan­dığı şey­le­rin ken­disi için bir zo­run­lu­luk ol­du­ğunu ifade ede­rek ken­dini ra­hat­la­tır. Ve na­mazı kıl­mayı er­te­le­meye devam eder. Bir yan­dan bir hu­zur­suz­luk, en­dişe, kaygı his­se­der bir yan­dan da ken­dini er­te­le­meye ikna eder. Vak­tin çık­ması ile bir­likte nihai ola­rak na­mazı kıl­ma­dı­ğı­nın far­kın­da­dır ve bunun ıs­tı­ra­bını yaşar. Bun­dan kur­tul­mak için ken­dini te­mize çe­ke­cek şey­ler bul­maya baş­lar. Nihai ola­rak bu döngü böyle devam eder. Belli bir süre tek­rar­lanma ne­ti­ce­sinde namaz kıl­ma­maya dair alış­kan­lık ka­za­nır ve bunu ki­şi­lik ha­line ge­ti­rir.

El­bette bu dön­güyü kır­mak ve er­te­le­mek dav­ra­nı­şın­dan kur­tul­mak müm­kün­dür. Ha­re­kete geç­mek, doğru zaman yö­ne­timi, öz de­ne­tim, ger­çekçi zaman al­gısı, ar­zu­ları öte­leme, aşı­rı­lık­tan uzak­laşma, mü­kem­me­li­yet­çi­liği gi­derme, olumlu ben­lik al­gısı, mo­ti­vas­yon ve man­tığa uy­durma gibi tutum ve dav­ra­nış­lar er­te­le­me­nin tem­bel­liğe, tem­bel­li­ğin alış­kan­lığa, alış­kan­lı­ğın ki­şi­lik ha­line dö­nüş­me­sini en­gel­le­ye­cek temel un­sur­lar­dır. Bu un­sur­ları bir son­raki yazı di­zi­sinde de­taylı bir şe­kilde açık­la­maya ça­lı­şa­ca­ğız. Selam ve dua ile…