Dergide ara

Yazı başlıkları, yazar adları ve sayı adları içinde arar. Şapka ve büyük harf fark etmez: “adalet” yazınca “Adâlet” de bulunur.

Göz atın: Sayılar · Yazarlar · Arşiv

Fasık Kime Denir?

59. Sayı · 2019/3

2022

2021

2020

2019

2018

2017

2016

2015

2014

2013

2012

2011

2010

2009

2008

2007

2006

Fısk, sı­nır­dan çık­mak ma­na­sın­da­dır. Fasık, sı­nır­dan çıkan de­mek­tir. Fasık iki çe­şit­tir:

a) Kâfir olan fasık: İman sı­nı­rın­dan çıkan kim­se­dir.

b) Mü’min olan fasık: İtaat sı­nı­rın­dan çıkan kim­se­dir.

Kâfir olan fasık, in­kâ­rın­dan do­layı kâ­fir­dir, itaat sı­nı­rın­dan çık­tığı için de fa­sık­tır. Kâfir olan kimse itaat etse bile yine kâ­fir­dir. Ay­rıca bu kim­seye mü­na­fık denir. Çünkü ame­line bakar, itaat eh­li­dir deriz ama kal­bin­de­kini biz bil­me­yiz; kal­bini ancak Allah Teâlâ bilir. Allah ka­tında o kimse in­kâ­rın­dan do­layı kâ­fir­dir, mü’min­ler ka­tında Müs­lü­man zan­ne­dilse bile.

Mü’min olan fasık, Allah Teâlâ’ya, Ra­sû­lul­lah’a (s.a.v) iman et­me­sin­den ve Onun (s.a.v) Allah’tan ge­tir­diği şey­leri tas­di­kin­den do­layı mü’min­dir; Allah’ın yasak kıl­dığı şey­leri iş­le­diği ve ya­pıl­ma­sını emir bu­yur­duğu şey­leri terk et­tiği için fa­sık­tır.

Her kâfir, fa­sık­tır; fakat her fasık, kâfir de­ğil­dir. Ama her gü­nah­kâr fa­sık­tır.

Fasıklığın üç derecesi vardır

a) Kişi günah işler, kal­binde sı­kıntı his­se­der; inkâr et­me­diği için imanı var­dır, ancak günah iş­le­di­ğin­den do­layı imanı za­yıf­tır.

b) Kişi günah işler, kal­binde sı­kıntı his­set­mez; henüz inkâr et­me­diği için imanı var­dır, ancak gü­nah­tan do­layı sı­kıntı his­set­me­mesi se­be­biyle imanı çok za­yıf­tır.

c) Sübût-ı kat’î ve de­lâ­let-i kat’î ile sabit olan bir gü­nahı işler, bu gü­na­hın iş­len­me­sini nor­mal yani helal gör­meye baş­la­yınca kâfir olur. Fa­sık­lı­ğın bu de­re­cesi küfür de­re­ce­si­dir. Bu kim­se­ler bu iti­kad üzere ölünce ce­hen­nemde ebedi ka­la­cak­lar­dır.

İlk iki mad­deye giren gü­nah­kâr kimse, mü’min ola­rak ölürse, affa uğ­ra­maz da gü­nah­ları yü­zün­den ce­hen­neme gi­rerse ce­hen­nemde ebedî kal­maz. Son mad­de­deki kimse ise küfür üzere öl­dü­ğün­den do­layı ce­hen­nemde ebedî kalır.

Âyet-i ke­ri­mede be­lir­ti­len, hak­sız yere adam öl­dü­ren kim­se­nin ce­hen­neme ebedî ola­rak gir­mesi şek­lin­deki ifade ilk iki mad­de­deki kim­se­ler için, ce­hen­nemde uzun süre ka­la­cak an­la­mın­da­dır; üçüncü mad­deye dâhil olan kim­se­ler ise zaten kâfir ola­rak öl­dük­leri için ce­hen­nemde ebedî ka­la­cak­tır.

Gü­nah­ları iş­le­yen fasık kimse, tevbe etmez de iş­le­meye devam ederse küfre doğru yol alır. Belki önce kişi küçük günah işler, ar­dın­dan büyük gü­nahı işler, sonra da bu gü­nah­ları helal gör­meye baş­la­yınca kâfir olur. Ni­te­kim Ya­hu­di­ler önce küçük günah iş­le­di­ler, sonra büyük gü­nah­ları iş­le­meye baş­la­dı­lar. Ni­ha­yet büyük gü­nah­lar da on­ları bu­za­ğıya tap­maya gö­türdü. Onlar bu iş­le­dik­leri gü­nahı helal görüp şirki de iş­le­miş ol­ma­la­rına rağ­men, “Biz ce­hen­nemde bu­za­ğıya tap­tı­ğı­mız gün­ler kadar belli bir süre kalıp sonra çı­ka­ca­ğız.” de­di­ler. On­la­rın içine düş­tük­leri bu teh­li­keyi or­taya koyan âyet-i ke­rîme şudur:

“(Hayır, me­sele on­la­rın de­diği gibi değil) Evet kim bir günah iş­le­miş de kendi gü­nahı ken­di­sini her yan­dan ku­şat­mış ise, işte öy­le­leri ce­hen­nem eh­li­dir­ler ve orada ebedî ka­lı­cı­dır­lar.”1

Ce­hen­nemde ebedî ka­lan­lar ancak kâfir olan­lar­dır. Ya­hu­di­ler önce küçük günah iş­le­di­ler, sonra sübût-ı kat’î ve de­lâ­let-i kat’î ile sabit olan büyük gü­nahı iş­le­meye baş­la­dı­lar, daha sonra da bu büyük gü­nahı iş­leye iş­leye ha­ramı helal gör­meye baş­la­dı­lar, ar­dın­dan bu­za­ğıya da tap­tı­lar böy­lece hem müş­rik hem kâfir ol­du­lar. Bu kim­se­ler, küfür iti­kadı üzere öl­dük­leri için ce­hen­nemde ebedî ka­la­cak­lar­dır.

Haram iş­le­miş olan­lar, eğer o ha­ram­ları helal say­maz ise­ler, ce­hen­neme gir­se­ler bile ebedî kal­maz­lar, belki bazı büyük günah iş­le­yen­ler, kas­ten adam öl­dü­ren­ler gibi uzun süre ka­la­cak­lar­dır.

Allah Teâlâ, âyet-i ke­rî­mede şirk ve küfür üzere ölen­leri ba­ğış­la­ma­ya­ca­ğını, şir­kin ve küf­rün dı­şın­daki gü­nah­ları di­lerse ba­ğış­la­ya­ca­ğını bil­dir­miş­tir.2 Ba­ğış­la­ma­yıp ce­hen­nemde ebedî ka­la­cak­la­rını bu­yur­muşsa, onlar kâfir ola­rak öl­müş­ler de­mek­tir. Eğer mü’min ola­rak öl­müş­lerse ce­hen­nemde ge­çici müd­det ka­la­cak­lar ve Allah’ın izni ve affı sa­ye­sinde veya ce­hen­nem­den çı­ka­rıl­ma­ları için şe­fa­at­leri kabul edi­lince çı­ka­rı­la­cak­lar­dır.

Fasık Olan­la­rın Ha­be­rine Gü­ve­ni­lir mi?

Âyet-i ke­rî­mede Allah Teâlâ bu ko­nuda şöyle bu­yur­muş­tur:

“Ey iman eden­ler! Eğer bir fasık size bir haber ge­ti­rirse onu(n doğ­ru­lu­ğunu ve o fa­sı­kın kim ol­du­ğunu) araş­tı­rın. Yoksa bil­me­den bir top­lu­luğa kö­tü­lük eder­si­niz de sonra yap­tı­ğı­nıza piş­man olur­su­nuz.”3

Âyet-i ke­rî­me­nin nüzul se­bebi kay­nak­larda şöyle an­la­tıl­mak­ta­dır.

Velîd b. Ukbe, Benî Mus­ta­lık ka­bi­le­si­nin zekât ver­gi­sini top­la­mak üzere gön­de­ri­lir. Velîd yolda iken bi­risi, bu ka­bi­le­den si­lahlı bir gru­bun yola çık­tığı ha­be­rini ge­ti­rir. Velîd, on­la­rın sa­vaş­mak için çık­tık­la­rını dü­şü­ne­rek geri dönüp Hz. Pey­gam­ber Efen­di­miz’e du­rumu an­la­tır. O da ha­be­rin doğru olup ol­ma­dı­ğını araş­tır­mak ve ge­re­ğini yap­mak üzere Hâlid b. Velid’i gön­de­rir. Hâlid b. Velid (r.a) ka­bi­leye yakın bir yerde ko­nak­la­ya­rak du­rumu araş­tı­rır. Söz ko­nusu edi­len gru­bun ezan oku­yup namaz kıl­dık­la­rını ve İslam’a teslimiyetlerinin/bağlılıklarının devam et­ti­ğini tes­pit eder ve Me­dine’ye döner. So­nunda o ka­bi­le­nin ze­kâtla gö­revli zekât tah­sil­da­rı­nın ge­cik­tiği için du­rumu öğ­ren­mek veya ze­kâtı kendi el­le­riyle Pey­gam­ber Efen­di­miz’e tes­lim etmek üzere yola çık­tık­ları an­la­şı­lır.4

Âyet-i ke­ri­me­deki “fasık” kim­se­den mak­sat Velid b. Ukbe değil, ona ha­beri ge­ti­ren, büyük ih­ti­malle kâfir olan fasık kim­se­dir. Çünkü Ra­sû­lul­lah’ın as­habı genel ola­rak doğru, dü­rüst, takva yani âdil kim­se­ler ola­rak kabul edil­miş­ler­dir. Âye­tin ilk mu­ha­tabı Velid b. Ukbe sonra Hz. Pey­gam­ber Efen­di­miz’dir. Velid b. Ukbe’nin araş­tır­ma­dan ha­beri kabul et­mesi yan­lıştı. Fakat Hz. Pey­gam­ber Efen­di­miz doğru olanı yaptı, ko­nuyu araş­tır­mak için Halid b. Velid’i (r.a) gön­derdi.

“Bir âye­tin nüzul se­be­bi­nin özel oluşu ma­na­nın genel olu­şuna engel de­ğil­dir.” ka­i­desi ge­reği aye­tin mu­ha­tabı; özel­likle ida­reci, âmir du­ru­munda olan her mü’min­dir.

Haber ge­ti­ren ki­şi­nin araş­tı­rıl­ması için illa kâfir ol­ması şart de­ğil­dir. Haber ge­ti­ren Müs­lü­man da bi­ri­le­ri­nin oyuna ge­le­bi­lir. Do­la­yı­sıyla bir ha­beri hemen red­det­mek doğru ol­ma­dığı gibi hemen doğ­ru­la­mak da teh­li­keli ola­bi­lir. Belki önce haber ge­ti­re­nin du­rumu, sonra ha­be­rin ken­disi araş­tı­rıl­ma­lı­dır.

Âyet-i ke­rî­me­den çı­ka­rı­lan hüküm; ya­lancı, gü­nah­tan sa­kın­ma­yan kimse diye bi­li­nen veya hali du­rumu bi­lin­me­yen kim­se­le­rin ver­dik­leri bil­gi­lere ve sun­duk­ları ha­ber­lere hemen iti­mat edil­me­mesi, bun­lara göre hüküm ve­ril­me­mesi ve ha­re­kete ge­çil­me­me­si­dir. İşte bugün te­le­viz­yon­la­rın ve ga­ze­te­ci­le­rin ver­dik­leri ha­ber­leri araş­tır­ma­dan hemen kabul etmek teh­li­ke­li­dir. El­bette haber de­ğeri olan ha­ber­ler araş­tı­rıl­ma­lı­dır. Önemi ol­ma­yan ha­ber­le­rin araş­tı­rıl­ma­sı­nın da önemi yok­tur.

  1. Bakara, 2/81. ↩︎
  2. Nisâ, 4/48, 116. ↩︎
  3. Hucurât, 49/6. ↩︎
  4. Ahmed b. Hanbel, Müsned, IV, 279; Tefsîru’l-Kurtubî, XVI, 296. ↩︎