Dergide ara

Yazı başlıkları, yazar adları ve sayı adları içinde arar. Şapka ve büyük harf fark etmez: “adalet” yazınca “Adâlet” de bulunur.

Göz atın: Sayılar · Yazarlar · Arşiv

İslamî Şuuru Unutturan Rahatlık

43. Sayı · 2016/3

2022

2021

2020

2019

2018

2017

2016

2015

2014

2013

2012

2011

2010

2009

2008

2007

2006

İdeal Müs­lü­ma­nın ha­ya­tına “bir bütün ola­rak” ba­kıl­dı­ğında özel­likle şu iki hu­su­sun öne çık­tığı gö­rü­lür: Sabır ve şükür. Müs­lü­man, ha­ya­tın çe­şitli an­la­rında ya şükür ma­ka­mın­da­dır, ya da sabır.

Söz ge­limi, bir vefat ha­beri al­dı­ğında Müs­lü­man­dan sab­ret­mesi, bir doğum ha­beri al­dı­ğında şük­ret­mesi is­te­nir. Bir ni­mete nail olmak, ha­yırlı bir işte mu­vaf­fak olmak şükür se­bebi; bela, mu­si­bet, has­ta­lık gibi şey­ler sabır se­bebi ara­sında sa­yı­la­bi­lir. Bu açı­dan dü­şün­dü­ğü­müzde ha­ya­tı­mı­zın her ka­re­sinde şükür veya sab­rın bir şe­kilde yer et­ti­ğini, im­ti­ha­nı­mız bo­yunca iki­sin­den bi­ri­nin bu­lun­du­ğunu söy­le­ye­bi­li­riz.

Fani olan dünya ha­ya­tında im­ti­ha­nı­mız, sabrı ge­rek­tir­di­ğinde sabrı ku­şa­na­bi­lir, ni­mete şükür ol­du­ğunda şük­re­den bir Müs­lü­man ola­bi­lir­sek, Efen­di­miz (s.a.v)’in, “her ko­şulda ka­za­nan mü’min” diye bah­set­tiği in­san­lar­dan ola­bi­li­riz. Ni­te­kim Pey­gam­be­ri­miz (s.a.v), “Mü’minin du­ru­muna hay­ret doğ­rusu! Çünkü onun her du­rumu ken­disi için ha­yır­dır ve bu yal­nız mü’min için böy­le­dir. Eğer se­vin­di­rici bir du­rumla kar­şı­la­şırsa şük­re­der, bu onun için hayır olur. Eğer üzücü bir du­rumla kar­şı­la­şırsa sab­re­der, bu da onun he­sa­bına hayır olur.”1 bu­yur­muş­lar­dır.

Bu­nunla be­ra­ber Müs­lü­man, se­la­met ve huzur içinde ya­şa­mayı arzu eder/etmelidir. Allah’tan afi­yet içe­ri­sinde ya­şa­mayı is­te­meli, şükür ma­ka­mında ol­mayı te­menni et­me­li­dir. Ancak sab­re­dil­mesi ge­re­ken bir hu­susla kar­şı­laş­tı­ğında metin ve di­ra­yetli dav­ran­mayı da bil­me­li­dir. Sab­re­dil­mesi ge­re­ken hu­sus­larla kar­şı­laş­mak talep edil­mez lakin vâki ol­du­ğunda sab­ret­mek icap eder. Ay­rıca bela, mu­si­bet, me­şak­kat gibi şey­ler gel­sin de geç­miş­teki in­san­la­rın yap­tığı gibi biz de sab­re­de­lim ec­ri­miz büyük olsun gibi bir ar­zu­nun İslam’da ol­ma­dı­ğını söy­le­ye­bi­li­riz.

Ge­niş­lik içe­ri­sinde olmak, di­ni­mizi daha iyi ya­şa­ya­bil­mek için arzu edi­len şey­ler ara­sında sa­yı­la­bi­lir. Zira psi­ko­lo­jisi güçlü, ken­din­den emin, öz­gü­veni ye­rinde bir nes­lin ye­tiş­mesi büyük öl­çüde im­kân­larla da oran­tı­lı­dır. Ge­le­cek kay­gısı ener­ji­sini tü­ket­me­miş, dün­yevî en­di­şe­leri he­ye­ca­nını bi­tir­me­miş, ha­yal­leri iğdiş edil­me­miş bir Müs­lü­man ka­rak­te­rini ge­nel­likle böyle bir ortam mey­dana ge­ti­rir. Her türlü güce sahip fakat fani olana te­nez­zül et­me­yen bir nes­lin, ge­nel­likle dün­ya­lığa has­ret in­san­lar­dan çık­ması zor­dur.

Karar ver­mek ve ha­re­kete geç­mek için ne­ti­ceyi bek­le­yen, tav­rını ga­lip­le­rin hük­müne ipo­tek­le­yen değil; etki eden, et­ki­sini his­set­ti­ren bir azmin sa­hibi, gir­diği or­tamı şe­kil­len­di­ren, ye­şer­ten ve ken­din­den son­raki dü­zene ren­gini veren bir nes­lin ye­tiş­ti­ril­mesi, ma­nevî bo­yu­tun ya­nında, maddî bo­yutu da olan uzun so­luklu bir emek ge­rek­ti­rir. Bu­ra­dan ha­re­ketle söy­le­ye­bi­li­riz ki, İslam’ı daha iyi ya­şa­ma­mıza ve­sile olan, di­ni­mize hiz­met fır­satı veren dün­ya­lık, mü­ba­rek­tir. Te­mini yo­lunda gös­te­ri­len çaba tak­dire şa­yan­dır.

Müs­lü­ma­nın dün­yevî ni­met­lerle olan iliş­ki­sine böy­lece temas et­tik­ten sonra dün­ya­lık­lara, çe­şitli ma­kam­lara, geniş im­kân­lara ulaş­ma­nın, şükrü ge­rek­ti­ren bir durum ol­du­ğunu söy­le­meye ih­ti­yaç kal­ma­dığı ka­na­a­tin­de­yim. Ancak sahip ol­duk­la­rı­mı­zın şükür se­bebi ol­ma­sıyla bir­likte, aynı za­manda im­ti­han se­bebi ol­du­ğunu da unut­ma­mak ge­re­kir. Ni­mete şükür im­ti­hanı, mih­nete sa­bır­dan daha kolay gö­rünse de ha­ki­katte mu­vaf­fa­ki­yet hiç de basit de­ğil­dir. Ni­met­le­rin şük­rünü îfâ etmek ayrı bir gay­ret ge­rek­ti­rir.

Kaldı ki ge­niş­lik anında ger­çek­ten “eğ­niyâ-i şâ­ki­rin” (şük­re­den zen­gin­ler) den olmak, fa­kir­lik za­ma­nında “fu­kara-ı sâ­bi­rin” (sa­bırlı fa­kir­ler) den olmak kadar şuur ve has­sa­si­yet ge­rek­ti­ren bir va­zi­yet­tir. Zen­gin­lik ve imkân sa­hibi olmak, in­sana gel­diği yeri çok çabuk unut­tu­ra­bi­lir. Elde edi­len güç, in­sanı ca­zi­be­siyle sar­ma­la­ya­bi­lir. Bu yüz­den olsa gerek, im­kâ­nın ve gücün çekim kuv­ve­tin­den ken­di­sini ko­ru­ya­rak ni­meti ahi­ret ser­ma­yesi ola­rak kul­la­na­bi­len azdan da azdır.

Bol­lu­ğun, geniş imkân sa­hibi ol­ma­nın, dün­yevî ra­hat­lığa er­me­nin çoğu zaman in­sanı şı­mar­tan, nefsi az­dı­ran bir yanı var­dır. Ni­meti, İslam’ın hiz­me­tinde kul­lan­mak he­defi şöyle dur­sun, bu şı­ma­rık­lık ve az­gın­lık, Müs­lü­manı gü­naha, is­yana ve do­la­yı­sıyla he­lâke de sü­rük­le­ye­bi­lir. Fakat biz bu­rada bol­luk anın­daki gaf­le­tin ha­rama hatta ni­faka gö­tü­ren yö­nüne değil, ideal olan­dan alı­ko­yan yö­nüne dik­kat çek­mek is­ti­yo­ruz. Yani ha­rama gö­tü­ren ge­niş­lik­ten değil, hiz­met­ten geri bı­ra­kan ra­hat­lığa vurgu yap­mak is­ti­yo­ruz.

Ra­hat­lı­ğın bü­yüsü var­dır. Yavaş yavaş tesir eder in­sana. Anes­tezi gibi far­kında ol­ma­dan uyu­tur adamı. Unut­tu­rur geç­mişi, amacı ve he­def­leri… Hep ilk günkü he­ye­canı ta­şı­ya­rak ya­şa­mak­tan alı­ko­yar. Vü­cut­taki kan­ser mik­robu gibi dav­ra­nış­lara tesir eder.

Otu­ru­lan kol­tu­ğun ra­hat­lı­ğına, ula­şı­lan ma­ka­mın kon­fo­runa al­dır­ma­dan “iyi şey­ler” pe­şinde koş­mak, “iyi şey­ler” in neşv ü nema bul­ması için ça­lış­mak… Ka­za­nı­lan pa­ra­nın ayar­tı­cı­lı­ğına ka­pıl­ma­dan, elde edi­len zî­ne­tin sü­süyle bü­yü­len­me­den ilk günkü azimle ayakta dur­mak güçlü bir irade ge­rek­ti­rir.

Araç­ları amaç yap­ma­dan iler­le­mek, dün­yevî ni­met­leri dine hiz­met yo­lunda kul­lan­mak her yi­ği­din harcı de­ğil­dir. Yıl­larca çe­şitli makam sa­hip­le­rini eleş­ti­rip, “Falan mev­kiye gel­di­ğimde şu hiz­met­leri ya­pa­ca­ğım, şöyle dav­ra­na­ca­ğım, di­nime böyle hiz­met ede­ce­ğim…” şek­lin­deki he­def­leri, o ma­kama ge­lin­di­ğinde unut­ma­mak sa­nıl­dığı gibi kolay bir iş de­ğil­dir.

Be­kâr­ken ev­liyi, genç­ken ebe­veyni, ta­le­bey­ken ho­cayı, me­mur­ken amiri eleş­tir­mek kolay. Lakin ilk fır­satta, eli­mize im­kân­la­rın geç­tiği anda, yetki ala­nı­mı­zın ge­niş­le­diği bir nok­tada eleş­tir­di­ği­miz yan­lış­lara düş­mek ve unut­mak geç­mişi… Ve eri­mek gün be gün… Yi­tir­mek has­sa­si­yet­leri bir bir… Ken­di­sin­den sı­ğı­nı­lası bir durum bu.

Ni­met­ler içe­ri­sinde yü­zer­ken kal­bi­mi­zin, ak­lı­mı­zın, şu­u­ru­mu­zun za­manla his­siz­leş­me­sini ön­le­ye­bil­me­nin ilk yolu, belki de sahip ol­du­ğu­muz her im­kânı “ema­net” bil­mek­ten ge­çi­yor. Çünkü biz­den is­te­nen, “ema­net”i tevdi ede­ce­ği­miz za­mana kadar ema­neti en güzel bi­çimde omuz­la­mak­tır. Ni­meti va­zife şuuru ile kar­şı­la­mak, yet­kiyi rıza-i ilahi doğ­rul­tu­sunda kul­lan­mak­tır. Belki bu sa­yede me­su­li­ye­ti­mizi bir nebze ye­rine ge­ti­re­bil­miş ola­ca­ğız.

Ufku büyük, gönlü geniş, id­raki derin bir kav­ra­yış ancak Müs­lü­manı her ko­şulda he­ye­canlı kı­la­bi­lir. Sağ­lam bir bakış açısı, gönül sı­cak­lı­ğını taze tu­ta­bi­lir. Bu yüz­den dü­şünme tar­zı­mızı cid­di­yetle ko­ru­mak ge­re­kir.

Me­sela, bir me­su­li­yet sa­hibi, bu makam bana ve­ril­diyse benim yetki ve tesir ala­nım ge­niş­li­yor, ge­niş­le­dikçe hiz­met ala­nım art­tığı gibi so­rum­lu­luk ala­nım da ar­tı­yor, bu va­zi­fe­nin hak­kını ve­re­bil­mem için gay­re­timi ar­tır­mam ge­re­kir şek­linde dü­şün­meli. Re­ha­veti be­den­den, ata­leti zi­hin­den, gaf­leti yü­rek­ten ata­rak kal­dığı yer­den yola devam et­meli.

Zen­gin­lik art­tıkça benim ken­di­le­rine ulaş­mam ge­re­ken fakir sa­yısı ar­tı­yor, bir­çok in­sa­nın yü­künü Rab­bim benim omuz­la­rıma yük­lü­yor. Do­la­yı­sıyla bu in­san­lara el uzat­ması ge­re­ken kişi benim, bir­çok öğ­ren­ci­nin ih­ti­yacı beni bek­li­yor, de­meli.

Geç­mişte büyük he­def­le­rin ada­mıy­ken, geniş im­kân­lara sahip ol­duk­tan sonra re­ha­vete ka­pıl­ma­nın se­bep­leri ara­sında ar­ka­daş or­tamı da gel­mek­te­dir. Ar­ka­daş, fe­la­kete de se­la­mete de sebep ola­bi­lir. Ça­lı­şan ar­ka­daş ça­lış­tı­rır, uyu­yan uyu­tur. He­def­leri olan ufuk açar, küçük dü­şü­nen­ler bizi de kü­çül­tür. Bu yüz­den en se­la­metli yol, re­ha­vete ve şu­ur­suz­luğa sü­rük­le­yen ar­ka­daş­lık­lar­dan yan­gın­dan kaçar gibi kaç­mak­tır.

Elde et­ti­ği­miz her ni­me­tin so­rum­lu­luk yanı ol­duğu gibi bu nimet, sa­hibi için aynı za­manda fır­sat­tır da. Çünkü fa­kir­le­rin ula­şa­ma­dığı nice se­vap­lara in­fa­kıyla zen­gin­ler ula­şa­bi­lir. Me­mu­run ula­şa­ma­dığı nice fır­sat­lara ka­rar­la­rıyla âmir­ler ula­şa­bi­lir. Ca­hi­lin hayal ede­me­diği nice mer­te­be­lere il­miyle âlim­ler va­ra­bi­lir. Ayet-i ke­ri­mede ifade buy­rul­duğu gibi “Yer­yü­zünde ne kadar kal­dı­nız?…” su­a­line “Bir gün ya da bir gün­den daha az kal­dık…”2 şek­linde cevap ve­ri­le­ceği güne ha­zır­la­na­bil­mek adına, sahip ol­du­ğu­muz bütün im­kan­ları rızâ-i Bârî uğ­runda se­fer­ber etmek/edebilmek en akıl­lıca iş olsa gerek.

Rab­bi­miz, nasip et­tiği ni­met­lerle dünya ve ahi­ret sa­a­de­tini ka­zanma fır­sa­tını bize ver­miş­ken, gaf­let deh­liz­le­rinde yü­ze­rek asıl mak­sadı, yani rızâ-i ilâ­hiyi unut­mak­tan he­pi­mizi ko­ru­sun. Amin…

  1. Müslim, Zühd, 64. ↩︎
  2. Mu’minûn Sûresi, 112-114. ↩︎