Dergide ara

Yazı başlıkları, yazar adları ve sayı adları içinde arar. Şapka ve büyük harf fark etmez: “adalet” yazınca “Adâlet” de bulunur.

Göz atın: Sayılar · Yazarlar · Arşiv

İzzete Götüren Yol Emir Bi’l-Marûf Nehiy Ani’l-Münker

27. Sayı · 2012/3

2022

2021

2020

2019

2018

2017

2016

2015

2014

2013

2012

2011

2010

2009

2008

2007

2006

Doğru ve güzel olanı emir (ye­rine göre tav­siye), yan­lış ve kö­tüyü ber­ta­raf ve uzak­laş­tırma yani nehy (ye­rine göre sa­kın­dırma). Tarif ve kı­saca izahı bu. Ancak “Marûf” ve “Mün­ker” in neler ol­du­ğu­nun ka­ra­rını kim ve­re­cek? Tabiî ki; Rab­bi­miz ve­re­cek. Eğer bu karar in­sana bı­ra­kı­la­cak olursa; iş içe­ri­sin­den çı­kıl­maz bir hâl alır.

Her­ke­sin ken­di­sine göre nice doğ­ru­ları ol­duğu gibi nice de yan­lış say­dık­ları var­dır. Hem, in­sa­noğ­lu­nun doğ­ru­ları ve yan­lış­ları de­ği­şir, durur. Ka­nun­la­rın sık sık tadil edil­mesi bunun en bariz gös­ter­ge­si­dir.

Hak Teâlâ Haz­ret­leri, var­lık­lar âle­mini ya­ra­tı­yor. Bun­ları da “in­sa­noğlu” na ema­net edi­yor. İn­sa­nın da kendi ba­şına ha­re­ket et­me­sini doğru bul­ma­yıp1, Kitab ve Sün­net çer­çe­vesi içe­ri­sinde dav­ran­ma­sını is­ti­yor.2 Bütün bu ted­bir­lerle yer­yü­züne “sâlih”lerin hâkim ol­ma­sını murad bu­yu­ru­yor.3 Nihâî hedef; “sâlih insan”, “sâlih âile”, “sâlih çevre”,“sâlih ce­mi­yet” sı­ra­la­ma­sıyla, “sâlih in­san­lık” ve “sâlih dünya” ya ulaş­mak­tır. Sâlih in­san­la­rın oluş­tur­duğu “sâlih dünya”, yalan dün­yada Cen­net de­mek­tir. Bunu da inan­sın inan­ma­sın aklı ba­şında her insan, el­bette iş­ti­yakla arzu ede­cek­tir.

İşte dün­yada bu he­defi ola­bil­di­ğince ya­ka­la­ya­bil­me­nin tek ça­resi; “mef­se­det”in def’i, “men­faat”in cel­bi­dir. Yani bütün yan­lış ve kötü şey­le­rin ha­ya­tın dı­şına itil­mesi ve ne kadar gü­zel­lik­ler varsa on­la­rın da ce­mi­yet ha­ya­tına buyur edil­me­si­dir. Usûl ka­i­de­sine göre; önce“mef­se­det” uzak­laş­tı­rı­la­cak, sonra “fay­dalı ve iyi” davet edi­le­cek­tir.4

Zaten te­miz­lik ya­pıl­mak­sı­zın o pis or­tama davet edi­le­cek temiz ve güzel nes­ne­ler orada zayi olup gi­de­cek­tir.

Yu­ka­rı­dan beri ifa­deye ça­lış­tı­ğı­mız; salâh ve felâh me­ka­niz­ma­sı­nın di­ni­miz­deki adı: el-emru bi’l maruf ve’n-nehyu anil’-mün­ker (emr-i marûf ve nehy-i mün­ker)dir. Kur’an-ı Kerîm’imiz bunu ih­ti­yarî değil (yani olsa da olur ol­masa da) mec­buri kıl­mış ve mü­es­se­se­leş­tir­miş­tir.5

Emir bil marûf nefsimizden/kendimizden baş­la­ya­cak, ehl ü iyâ­li­mizle devam ede­cek, yakın ve daha sonra uzak çev­reye ula­şa­cak ve nihaî ola­rak da bütün top­lumu ku­şa­ta­cak­tır. Bu ko­nuda acil ve sü­ratli ha­re­ket edi­le­cek dik­katli dav­ra­nı­la­cak, en uygun olan metod tat­bik edi­le­cek. Fa­sıla ve­ril­me­ye­cek, ıs­rarlı bir ta­kip­ten sonra ne­ti­ce­si­nin de­ğer­len­di­ril­mesi ya­pı­la­cak­tır.6

Bu hu­susta bilgi ve do­na­nıma sahip olmak, nef­sinde tat­bik eder olmak ve bütün bun­larla “Rızâ-yı Bârî” nin dı­şında bir şey dü­şün­me­mek ge­re­ke­cek­tir. Bu arada; ha­şin­lik değil, yu­mu­şak­lık ve mü­lâ­ye­met şi­a­rı­mız ola­cak­tır.7

Aile reisi, ka­bile reisi, muh­tar, be­le­diye reisi, vezir, paşa, dev­let reisi ve bi­li­mûm ida­re­ci­ler; sa­lâ­hi­yet­le­rini “emir bil marûf…” çer­çe­ve­sinde kul­la­na­cak­lar ki, nihâi he­defe kolay ula­şıl­sın. Hemen ha­tır­la­mak ve ha­tır­lat­mak ge­re­kir ki, öğ­ret­men­li­ğin bu hu­susta çok müs­tesnâ bir yeri var­dır. Geniş çaplı, fit­ne­siz ve müeyyideli/yaptırımlı ol­ması za­vi­ye­sin­den bu mühim va­zi­fe­nin, şüp­he­siz dev­let ta­ra­fın­dan ye­rine ge­ti­ril­mesi aklî ve man­tıkî olan­dır. So­nuçta bun­dan eli en çok ra­hat­la­ya­cak olan da bil­hassa ida­re­dir, dev­let­tir. Unut­ma­mak icab eder ki, sa­la­hi­yet­ler me­su­li­yet­leri art­tı­rır, so­rum­lu­luk­la­rın ifası ise ma­nevî ecri zi­ya­de­leş­ti­rir.

“Emir bil marûf” için be­lirli bir zaman ve mekân yok­tur. Her zaman ve her ze­minde ara ver­mek­si­zin ve ömür boyu mü­kel­lef ol­du­ğu­muz bir ve­ci­be­dir. Usûl ve me­todda, zaman ve ze­mine göre ve mu­ha­ta­bın du­ru­muna göre de­ği­şik­lik­ler ya­pı­la­bi­lir. Bu­rada vur­gu­lan­ması ge­re­ken nokta; her­ke­sin sa­la­hi­yet, imkân ve gücü nis­pe­tinde bu va­zi­feyi ifâ­dan mes’ul olu­şu­dur. Pey­gam­ber-i Zişân Efen­di­miz Haz­reti Mu­ham­med Mus­tafa sal­lal­lahu aleyhi ve­se­lem: “Siz­den bir mün­kere şahid olan onu eliyle, şayet güç ye­ti­re­mezse di­liyle, buna da gücü yet­mi­yorsa kal­biyle karşı çık­sın ki; bu so­nun­cusu ima­nın en zayıf te­zâ­hü­rü­dür” bu­yur­muş­tur.8 Bir diğer hadis-i şe­rife göre; “Ma­rufu emir ve mün­keri nehy” va­zi­fe­si­nin ih­mali, du­a­la­rın kabul olun­ma­ma­sı­nın se­be­bi­dir.9 Hu­zeyfe ra­dı­yal­lahu anh’ın Efen­di­miz­den nak­let­tiği bir hadis-i şe­rife na­za­ran bu va­zi­fe­den ic­ti­nab etmek; dün­ya­lık sı­kıntı ve elem­lere sebep teş­kil eder ve bu azâ­bın kal­dı­rıl­ması için ya­pı­lan du­â­lar da kabul gör­mez.10

İşin uy­gu­lama yani ha­yata ge­çirme kıs­mına gelir isek deriz ki:

Emir bil marûf nehy anil mün­ker mü­ca­de­le­siz olmaz. Önce nef­si­nizle mü­ca­dele ede­cek­si­niz. Zira o size; “işine bak, sana mı kaldı bu iş, ken­dini yıp­ratma..” gibi iğ­vâ­larda bu­lu­na­cak­tır. Nefs ba­ra­jını aş­tı­ğı­nızda ise, kar­şı­nıza ica­bında en ya­kın­la­rı­nız çı­ka­cak­tır. Bu en­geli de ber­ta­raf et­ti­ği­nizde resmî prob­lem­lerle kar­şı­la­şa­cak­sı­nız. Sür­gün gibi, maaş ke­sin­tisi gibi, işden atıl­mak gibi, kanun ağına ta­kıl­mak ve ben­zer­leri gibi müş­kil­ler sizi bek­li­yor ola­cak­tır. Hu­lâsa bu iş, bir takım risk­leri göze al­mayı ve ne­ti­ce­sine is­yan­sız kat­lan­mayı ge­rek­tir­mek­te­dir. Ne­tice iti­ba­riyle ya­pı­lan; da­vet­tir, teb­liğ­dir ve ir­şad­dır.

Bütün pey­gam­ber­ler bun­ları ya­par­lar­ken neler çek­ti­ler bir dü­şü­ne­lim. Efen­di­miz: “Canım Mekke!” bu­yur­duğu ata-dede oca­ğın­dan hangi se­beple Hic­ret’e mec­bur ol­muştu? Emir bil-maruf nehy anil-mün­ker se­be­biyle değil mi?

“Siz­den ön­ce­ki­le­rin baş­la­rına ge­len­ler sizin de ba­şı­nıza gel­me­den Cen­net’e gi­re­ce­ği­nizi mi sa­nı­yor­su­nuz?..”11

Mev­zuyu nok­ta­lar­ken bil­hassa şu âyet-i ke­ri­me­leri ha­tır­lat­mak ve te­em­mül ve te­fek­kür ko­nu­sunda okur­la­rı­mı­zın dik­kat­le­rini çek­mek is­te­riz.

“İçi­niz­den hayra ça­ğı­ran, iyi­liği em­re­dip kö­tü­lük­ten men eden bir top­lu­luk bu­lun­sun. Fe­lâha eren­ler işte on­lar­dır.12

Emir bil maruf ve nehy anil mün­ker felah ve kur­tu­luş se­be­bi­dir.

“Siz bütün in­san­la­rın fay­dası için çı­ka­rıl­mış en ha­yırlı üm­met­si­niz. Emir bil maruf ve nehy anil mün­ker ya­par­sı­nız.”13

Ümmet-i Mu­ham­med aley­his­se­lam’ın “en ha­yırlı ümmet” ol­ma­sı­nın temel se­bebi; emir bil maruf ve nehy anil mün­ker ya­pı­yor ol­ma­sı­dır.

“(Mü­min­ler) Allah’a ve âhi­ret gü­nüne iman eder­ler, emir bil maruf ve nehy anil mün­ker ya­par­lar, ha­yırlı iş­lerde de bir­bir­le­riyle ya­rı­şır­lar. İşte onlar sâ­lih­ler­dir.”14

Emir bil maruf ve nehy anil mün­ker Allah’a ve âhi­ret gü­nüne iman et­me­nin bir gös­ter­ge­si­dir.

“Erkek ve kadın bütün mü’min­ler bir­bir­le­ri­nin dostları/velileridirler. Emir bil maruf ve nehy anil mün­ker ya­par­lar.”15

Emir bil maruf ve nehy anil mün­ker er­kek­le­rin va­zi­fesi ol­duğu gibi, ka­dın­lar için de bir ve­ci­be­dir ve Allah ta­ra­fın­dan afv u mağ­fi­ret olunma ve­si­le­si­dir.

“Onlar (o mü­min­ler­dir ki, eğer ken­di­le­rini yer­yü­zünde ik­ti­dar mev­ki­ine ge­ti­rir­sek na­mazı kı­lar­lar, ze­kâtı ve­rir­ler, emir bil maruf ve nehy anil mün­ker ya­par­lar.”16

Emir bil maruf ve nehy anil mün­ker­den ön­ce­likli ola­rak el­le­rinde idari güç olan­lar so­rum­lu­dur­lar.

Mev­zuyu mü­şah­has hale ge­tir­me­den ya­zıyı nok­ta­lar­sak muh­te­me­len; “ben bun­ları bi­li­yor­dum” ile bu mühim va­zife sav­sak­la­na­bi­lir. İşin pra­tiğe yö­ne­lik ci­he­tini te­ba­rüz et­tir­mek belki de ha­yırlı uy­gu­la­ma­lara sebep ola­bi­lir.

Şimdi ilk na­zarda ha­tıra gelen emr-i maruf ko­nu­la­rını sı­ra­la­ya­lım:

  1. Her türlü içtima ve bir araya gelişlerde münasip bir tarzda “Hakkı tavsiye” sadedinde bir şeyler söylemek.
  2. Okuduğu bir kitap ve yazıyı veya dinlediği bir konuşmayı uygun zeminlerde dile getirip tavsiye etmek. Hele bunları ihtiva eden malzemeyi (kitap, dergi, kaset, CD v.d.) muhatabına takdim edebilmek şüphesiz aliyyül a’lâ olur.
  3. Hayırlı konferans, sohbet ve benzeri toplantılardan başkalarını da haberdar etmek. Sözlü olabilir (telefonla veya yüz yüze), yazılı olabilir (faks veya e-mail ile).
  4. Yardım konularını hatırlatmak ve yardım teşekküllerine yönlendirmek.
  5. Çeşitli vesilelerle dünya Müslümanlarının meselelerine dikkat çekmek.
  6. Hak söz ve davranışlar kimden sâdır olursa olsun; tebrik ve takdirlerini bildirmek. Devlet ve siyaset adamları, ilim ve fikir adamları dâhil, konuşma ve beyanatları ile hareket ve davranışları ve çıkışları ile temel ölçülerimiz açısından takdir edilmesi gerekenlerin tebrik ve takdirleri gibi.

Nehy-i mün­ker ko­nu­sunu pra­tiğe ak­ta­rır­ken de ön­ce­likli ola­rak akla ge­len­ler­den ba­zı­la­rını şöy­lece satır baş­ları ola­rak dü­şü­ne­bi­li­riz:

  1. Yanlış söz ve davranış kimden sâdır olursa olsun, gecikmeden münasip bir dille ikaz.
  2. Sözlü, yazılı ve görüntülü; ahlâk dışı bir yayının bertaraf edilmesi için şahsî gayretinin yanı sıra kamuoyu oluşturucu çabalar sarf etmek. Bu hususta takipçi ve ısrarcı olmak
  3. Kılık kıyafeti, söz ve davranışları ile ahlâk ve edep sınırlarının dışına çıkanları usûlü dairesince ikaz etmek.

Emir bi’l maruf ve nehy ani’l mün­kerde dik­kat edi­le­cek en mühim husus; fitne ve kar­gaşa çı­kar­ma­dan ne­tice al­ma­nın yol ve yor­da­mını araş­tı­rıp ona göre ha­re­ket et­mek­tir. Bil­hassa ken­din­den ilim ve ir­fanca hatta yaşça ile­ride olan­lara; şa­hıs­la­rını hedef alı­yor gibi değil de, bir haber na­kil­cisi gibi dav­ra­nır­ken, di­ğer­le­rine karşı tav­siye ve teş­vik tar­zını be­nim­se­mek­tir.

EMİR Bİ’L MARUF NEHY ANİL MÜNKER İZZETE, TERKİ ZİLLETE SEBEPTİR.

Dünya müs­lü­man­la­rı­nın hali de zaten bunu teyid et­mi­yor mu? Ves­se­lam…

  1. bkz. Kıyâme, 75/36. ↩︎
  2. bkz. Ahzab, 33/36. ↩︎
  3. bkz. Enbiyâ, 21/105. ↩︎
  4. Mecelle, md.30. ↩︎
  5. bkz. Âl-i İmran, 3/104. ↩︎
  6. bkz. Tâhâ, 20/132. ↩︎
  7. bkz. Âl-i İmran, 3/159; Nahl, 16/125. ↩︎
  8. Müslim/Îman. ↩︎
  9. İbn Mâce/Fîten. ↩︎
  10. Tirmizi/Fiten. ↩︎
  11. Bakara, 2/214). ↩︎
  12. Âl-i İmran, 2/104. ↩︎
  13. Âl-i İmran, 3/110. ↩︎
  14. Âl-iİmran, 3/114. ↩︎
  15. Tevbe, 9/71. ↩︎
  16. Hacc, 22/41. ↩︎