Dergide ara

Yazı başlıkları, yazar adları ve sayı adları içinde arar. Şapka ve büyük harf fark etmez: “adalet” yazınca “Adâlet” de bulunur.

Göz atın: Sayılar · Yazarlar · Arşiv

Kendi Ellerinizle Tehlikeye Atılmayın

24. Sayı · 2011/4

2022

2021

2020

2019

2018

2017

2016

2015

2014

2013

2012

2011

2010

2009

2008

2007

2006

Rasûl-i Ekrem sal­la­lahu aleyhi ve sel­lem, Cenab-ı Hakk’ın içi dışı temiz in­san­lara değer ver­di­ğini be­lirt­mekte, gö­rü­nüşü temiz ol­ma­yan, ye­diği, iç­tiği, giy­diği, ku­şan­dığı haram olan in­san­la­rın Allah ka­tında bir de­ğeri bu­lun­ma­dı­ğını an­lat­mak­ta­dır. Bu ger­çeği or­taya koy­mak için söze önce Cenab-ı Hakk’ın temiz ol­du­ğunu, temiz ol­ma­yan hiç­bir şeyi kabul et­me­di­ğini an­lat­makla baş­la­mak­ta­dır.

Her türlü kusur ve nok­san­dan mü­nez­zeh olan Allah Teâlâ, kulun her türlü çir­kin­lik­ten ah­lak­sız­lık­tan arın­ma­sını, onun ka­zan­cı­nın helal yol­lar­dan elde edil­miş temiz ka­zanç ol­ma­sını arzu et­mek­te­dir. İn­sa­nın çok hayır yap­ması, pa­ra­sını ser­ve­tini dinin uygun gör­düğü yer­lerde har­ca­ması güzel dav­ra­nış­lar­dan­dır. Bu güzel iş­lere ve­sile olan ser­ve­tin mut­laka temiz ol­ması, temiz yolla ka­za­nıl­ması şart­tır. Haram ti­ca­ret yo­la­rıyla ka­za­nıl­mış bir ser­ve­tin ta­mamı Allah yo­lunda har­cansa bile bunun hiç­bir de­ğeri yok­tur; zira Allah Teâlâ “Sa­dece temiz olan­ları kabul et­mek­te­dir.”

Yi­ye­cek­le­rin, içe­cek­le­rin, gi­ye­cek­le­rin Allah yo­lunda har­ca­na­cak mal­la­rın temiz ve helal ol­ması ba­kı­mın­dan, pey­gam­ber­ler ile mü’min­ler ara­sında hiç­bir fark yok­tur. Ni­te­kim Allah Teâlâ pey­gam­ber­le­rine, “Ey pey­gam­ber­ler! Temiz ve helal olan şey­ler­den yiyin, iyi ve fay­dalı işler yapın.”1 bu­yur­duğu gibi, mü’min­lere de; “Ey iman eden­ler! Size ver­di­ği­miz rı­zık­la­rın temiz olan­la­rın­dan yiyin.”2 bu­yur­muş­tur.

Allah ve Ra­sûlü ve do­la­yı­sıyla İslâm bazı yi­ye­cek, içe­cek, gi­ye­cek şey­leri bir kısım iş ve dav­ra­nış­ları haram kıl­mış, ya­sak­la­mış­tır. Bun­la­rın bir kıs­mı­nın hik­me­tini, haram kı­lı­nış se­bep­le­rini açık­la­mış, ba­zı­la­rını ise açık­la­ma­mış­tır. İn­san­lık için iyi, ha­yırlı ve fay­dalı olan şey­ler helal; kötü, şer ve fay­da­sız olan, de­re­ce­sine göre mek­ruh ve haram kı­lın­dı­ğına göre bunun iyi ne­ti­ce­leri ce­mi­yet ve in­san­lığı da ya­kın­dan il­gi­len­dir­mek­te­dir.

İn­sa­nın ya­ra­tı­lı­şın­daki aziz­lik ve ru­hun­daki mü­kem­mel­lik başka bir ya­ra­tıkla kıyas edil­me­ye­cek bir özel­lik ve anlam taşır. İn­sana, bu aziz­li­ğine ve ken­din­den üst ve alt ta­ba­ka­daki var­lık­la­rın sıfat ve ni­te­li­ğini bir­leş­ti­rip ta­şı­ma­sına uygun ölçü ve de­ğerde nice ni­met­ler su­nul­muş­tur. On­lar­dan ya­rar­la­nır­ken ruhun gü­zel­li­ğini ze­de­le­ye­cek, beden sağ­lı­ğını bo­za­cak nes­ne­ler­den şid­detle ka­çın­ma­nız ge­re­kir. Bu ba­kım­dan in­sanı kendi kud­ret eliyle ya­ra­tan Allah onun bu mü­kem­mel­li­ğine, şeref ve aziz­li­ğine uygun ol­ma­yan mad­de­leri haram, uygun ve ya­rarlı olan­ları helal kıl­mış­tır. Onun için­dir ki; helal lokma, dua ve iba­de­tin Allah’a yük­se­lip kabul ol­ma­sını sağ­lar. Ruhun pas­lan­ma­sını, vic­da­nın silik hale gel­me­sini önler. Haram lokma bunun tam ak­sine sebep olur.

Bu ba­kım­dan helal lokma vic­dana se­rin­lik, ruha ra­hat­lık, kalbe güç ve esen­lik verir. Top­lum bün­ye­sinde hak­sız­lığa, sür­tü­şüp itiş­meye kapı açmaz. Her­kes ca­nın­dan ve ma­lın­dan en­dişe duy­ma­yıp güven içinde yaşar. Haram lokma hak­sız­lığa yol açar, gü­veni sar­sar, top­lum ya­pı­sında hu­zur­suz­luk do­ğu­rur.

İnsan Rab­bine Tam Ma­na­sıyla Tes­lim Ola­bilse…

İnsan, Efen­di­mi­zin bu­yur­duğu gibi kâina-tın Rab­bine tam ma­na­sıyla gü­ve­nip tes­lim ola­bilse sa­bah­le­yin yu­va­la­rın­dan aç çıkıp ak-şam tok dönen kuş­lar gibi Allah on­ları da bes­ler.

Sa­bah­le­yin boş kur­sak­la­rıyla rızık ara­maya çıkan kuş­lar, aç kalma kor­ku­suna ka­pıl­maz­lar. Dağda, ovada, de­nizde rı­zık­la­rını usu­lünce ara­dık­ları zaman, ka­rın­la­rı­nın do­ya­ca­ğını bi­lir­ler. Fakat in­san­la­rın çoğu, Allah’a böy­le­sine gü­ven­mek ye­rine güç­le­rine, kuv­vet­le­rine veya baş­ka­la­rını al­da­tıp kan­dı­ra­bi­le­cek­leri zekâ ve ma­ha­ret­le­rine gü­ve­nir­ler.

He­la­lin­den ka­zan­mak için sa­bırla bek­le­mez, aç ka­la­cak­ları veya az ka­za­na­cak­ları en­di­şe­siyle haram yol­lara baş­vu­rur­lar. Allah Teâlâ’nın, “Size ver­di­ği­miz rı­zık­la­rın temiz ola­nın­dan yi­yi­niz, te­mizi pis olanla de­ğiş­me­yi­niz.” buy­ru­ğunu dik­kate al­maz­lar. Böy­lece Allah’a ye­te­rince gü­ven­me­dik­le­rini or­taya ko­yar­lar.

İnsan, Allah’a gü­ven­me­diği için aç kalma veya zarar etme en­di­şe­sine ka­pı­lır ve bu yüz­den haram ka­zanç yol­la­rına baş­vu­rur. Bu, Allah’a gü­ven­siz­li­ğin bir so­nu­cu­dur.

Allah’ın tak­dir et­tiği rızık biraz ge­cikse bile so­nunda in­sanı bu­la­cak­tır. İşte bu se­beple Allah’tan kork­malı, helal olanı alıp ha­ram­dan uzak dur­ma­lı­dır.

İki şey in­sanı tıpkı göl­gesi gibi adım adım izler. Biri eceli, di­ğeri rızkı. On­lar­dan kaçıp kur­tul­mak ve za­manı gel­me­den on­larla bu­luş­mak müm­kün de­ğil­dir.

İnsan, kuş­lar gibi rızık pe­şinde koş­malı, ge­çi­mini temin etmek için uğ­ra­şıp di­din­me­li­dir.

Efen­di­miz ne güzel bu­yur­muş­tur:

“Hiç kimse kendi ka­zan­cın­dan daha ha­yırlı bir rızık ye­me­miş­tir.” Ser­ve­tini helal yol­dan ka­za­nan ve onu hayır yol­la­rına sarf eden Müs­lü­man­la­rın ahi­rette bah­ti­yar ola­cak­la­rını bu­yur­muş­tur. Böy­lece ser­ve­tin hem sa­a­dete hem de fe­la­kete ve­sile ala­bi­le­ce­ğine dik­kat­leri çek­miş­tir.

Pey­gam­be­ri­miz (s.a.v) bu­yu­ru­yor ki:

“Bir kimse Allah yo­lunda uzun se­fer­ler yapar. Saçı başı da­ğı­nık, toza top­rağa bu­laş­mış va­zi­yette el­le­rini gök­yü­züne aça­rak: Ya Rabbi! Ya Rabbi! Diye dua eder. Hâl­buki onun ye­diği haram, iç­tiği haram, gı­dası ha­ram­dır. Böy­lece bi­ri­nin duası nasıl kabul edi­lir!”

“Helal ara­mak, farz iba­det­le­rin hemen ar­dın­dan gelen bir farz­dır.”

“Helal yiyen, sün­nete uygun amel iş­le­yen ve kim­seye kö­tü­lüğü do­kun­ma­yan kimse cen­nete girer.”

“Dört şey sende varsa dün­yada elde ede­me­di­ğin hiç­bir şey sana zara ver­mez. Bun­lar; ema­neti ko­ru­mak, doğru ko­nuş­mak, iyi huy, helal lok­ma­dır.”

“Ya Sa’d! Yi­ye­ce­ğini pak eyle ki; duası kabul edi­len­ler­den ola­sın. Mu­ham­med’in (s.a.v) var­lı­ğını kud­ret elinde tutan Allah’ın adına yemin ede­rek söy­lü­yo­rum ki; mi­de­sine haram lokma in­di­ren kulun iba­deti kırk gün kabul olmaz. Eti haram ile bes­le­nen kula ce­hen­nem ateşi daha la­yık­tır.”

Koruyucu Hekimlik –Yiyeceklerin Çeşidi

Ko­ru­yucu he­kim­lik yö­nünde önemli hu­sus­lar­dan biri de, yi­ye­cek­le­rin çe­şidi ve te­miz­lik ko­nu­su­dur. Zira rast­gele ve temiz ol­ma­yan yi­ye­cek­ler, insan sağ­lı­ğına za­rarlı ol­duğu gibi, bazı yi­ye­cek­le­rin biz­zat ken­disi insan sağ­lığı için za­rar­lı­dır.

Yüce ki­ta­bı­mız Kur’an, za­rar­ları ilmen de apa­çık gö­rü­len za­rarlı yi­ye­cek­le­rin, ye­nil­me­sini ya­sak­la­mak su­re­tiyle in­san­la­rın has­ta­lan­ma­la­rını ön­le­yen bir hıf­zıs­sıhha ka­nunu or­taya koy­muş bu­lun­mak­ta­dır.

“Bugün size iyi ve temiz şey­ler helal kı­lındı.”3 hük­müyle de bütün iyi ve temiz olan, pis ve za­rarlı ol­ma­yan yi­ye­cek­le­rin kul­la­nıl­ma­sını em­ret­mekte ve böy­lece ko­ru­yucu he­kim­li­ğin bir diğer ka­nunu or­taya koy­mak­ta­dır.

Bu­la­şıcı ve za­rarlı has­ta­lık­lar­dan ko­run­mada, yi­ye­cek­le­rin te­miz­liği de büyük önem arz et­mek­te­dir. Zira temiz ol­ma­yan yi­ye­cek­lerle in­san­lara, ko­lera, tifo, pa­ra­tifo, bu­ru­sella, amipli ve ba­silli di­zan­teri, bu­la­şıcı sa­rı­lık (Viral He­pa­tit), çocuk felci, çe­şitli bar­sak has­ta­lık­ları, so­lu­can ve şe­rit­ler bu­laş­mak­ta­dır. Yine kon­ta­mine gı­da­lar ve İs­lâmî usûl­lere uygun ke­sil­me­miş ta­vuk­lar gü­nü­müzde en fazla gıda ze­hir­len­me­le­rine sebep ol­mak­ta­dır.

Top­lu­mun en fazla tü­ket­mekte ol­duğu tavuk eti, daha ye­tiş­tirme aşa­ma­sın­dan ke­si­lip mar­ket­lerde sa­tılma aşa­ma­sına kadar olan kı­sımda insan sağ­lı­ğını olum­suz yönde et­ki­le­ye­cek aşa­ma­lar­dan geç­mek­te­dir. Kesim aşa­ma­sında Bes­mele’ye dik­kat edi­li­yor mu? Kes­tik­ten sonra tüy­leri kolay so­yul­ması için bütün ha­linde kay­nar suya atıl­ması daha iç or­gan­la­rında bu­lu­nan za­rarlı tok­sit mad­de­le­rin ko­lay­lıkla et kıs­mına geç­mekte, bunun so­nu­cunda kon­ta­mine olmuş tavuk et­le­ri­nin yen­mesi ile en sık gıda ze­hir­len­me­leri gö­rül­mek­te­dir.

Yi­ye­cek­le­rin temiz ol­ma­sına önem ver­mek, Kur’an’ın hük­mü­dür ve bu hükmü ile Kur’an in­san­lı­ğın, bugün bu ko­nuda ulaş­tığı ilmî ve tıbbî se­vi­ye­sini on dört asır önce geç­miş bu­lun­mak­ta­dır:

“Ey iman eden­ler! Size rızık ola­rak ver­di­ği­miz şey­le­rin iyi ve temiz ola­nın­dan yiyin. Eğer yal­nız Allah’a tapıp kul­luk edi­yor­sa­nız O’na şük­re­di­niz. O, ancak size ölüyü (ölü hay­van eti), kanı, domuz etini; bir de Allah’tan baş­kası adına bo­ğaz­la­nan hay­vanı haram kıl­mış­tır.”4

“Ölü hay­van, kan, domuz eti Allah’tan baş­kası adına ke­si­len­ler, bir de bo­ğu­lan, dö­vü­le­rek öl­dü­rü­len, dü­şe­rek ölen, boy­nuz­la­na­rak öl­dü­rü­len ya da henüz can­lıy­ken kes­tik­le­ri­niz hariç vahşi bir hay­van ta­ra­fın­dan par­ça­la­nan hay­van­lar ve put­pe­restçe sem­bol­ler üze­rine ke­si­len­ler, kumar zar­la­rıyla kıs­met ara­ma­nız size haram kı­lın­mış­tır. Bütün bun­lar (Allah ve din) yo­lun­dan sap­ma­dır.”5

Bu ayet­lerde haram kı­lın­ma­nın se­bep­leri aynı de­ğil­dir. Bir kıs­mı­nın ne­deni ko­ru­yucu he­kim­likle il­gi­li­dir; bir kısmı ru­hu­mu­zun yü­ce­liği ile bir kıs­mı­nın da Tev­hid aki­de­si­nin ze­de­len­mesi ile ala­ka­lı­dır. Bir sı­ra­lama ya­pa­cak olur­sak, se­ki­zi­nin sağ­lı­mızla, bi­ri­nin tev­hid aki­de­siyle, iki­si­nin ru­hu­mu­zun gü­zel­liği ve ya­ra­tı­lı­şı­mız­daki mü­kem­mel­likle il­gili bu­lun­du­ğunu gö­rü­rüz.

Yine içki ve si­gara insan sağ­lı­ğını teh­dit eden za­rarlı şey­ler ol­duğu gibi, di­ni­mizce de haram kı­lın­mış­tır.

“Siz ey iman eden­ler! Sar­hoş­luk veren her şey, tüm şans oyun­ları, Allah’tan baş­ka­sına kur­ban sun­mak ve ge­le­cek hak­kında ke­ha­nette bu­lun­mak şey­tan işi pis­lik­ler­den başka bir şey de­ğil­dir. O halde bun­lar­dan ka­çı­nın ki ebedi mut­lu­luğa eri­şe­bi­le­si­niz.”6

“Kendi el­le­ri­nizle ken­di­nizi teh­li­keye at­ma­yı­nız.”7

İslam dinin yasak ve haram kıl­dığı her şey, insan sıh­ha­tine za­rarlı olup, bun­lar­dan sa­kı­nan ve çe­ki­nen her­kes mut­laka sıh­ha­tini ko­ru­mada önemli bir adım atmış olur. Kur’an-ı Kerim, sağ­lığı ko­ru­mak için, in­san­ları za­rarlı yi­ye­cek­ler­den de ko­ru­mayı gaye edin­miş; helal ve temiz içe­cek­le­rin kul­la­nıl­ma­sını em­re­der­ken, za­rarlı içe­cek­le­rin kul­la­nıl­ma­sını ke­sin­likle ya­sak­la­mış­tır.

  1. Mü’minûn, 23/51. ↩︎
  2. Bakara, 2/172. ↩︎
  3. Maide, 5/5. ↩︎
  4. Bakara, 2/172-173. ↩︎
  5. Maide, 5/3. ↩︎
  6. Maide, 5/90. ↩︎
  7. Bakara, 2/195. ↩︎