Kronik Hepatit B Enfeksiyonu

He­pa­tit B vi­rüsü (HBV) et­kili aşı­lama po­li­ti­ka­la­rına rağ­men tüm dün­yayı et­ki­le­meyi sür­dü­ren önemli bir has­ta­lık et­ke­ni­dir. İlk defa 1965 yı­lında ta­nım­lan­mış, elekt­ron mik­ros­kopla gö­rün­tü­leri 1970’li yıl­larda gö­rün­tü­le­ne­bil­miş­tir.

AİDS has­ta­lığı et­keni olan human im­mu­no­de­fi­ci­ency virüs (HİV)’den 100 kat daha en­fek­tif­tir.

Dünya ça­pında 2 mil­yar ki­şi­nin HBV ile en­fekte ol­duğu, yak­la­şık 400 mil­yon ki­şi­nin kro­nik HBV’li ol­duğu tah­min edil­mekte; her yıl 500 bin ile 1,2 mil­yon kişi HBV’ye bağlı kro­nik he­pa­tit, siroz ve ka­ra­ci­ğer kan­seri ne­de­niyle öl­mek­te­dir. Dün­ya­daki ölüm ne­den­leri ara­sında 10. sı­rada yer alan HBV en­fek­si­yonu, ge­liş­miş batı ül­ke­le­rinde re­la­tif ola­rak eriş­kin yaş gru­bu­nun has­ta­lığı ol­makla bir­likte Asya ül­ke­leri, geri kal­mış ve ge­liş­mekte olan ül­ke­lerde ön­ce­likle be­bek­leri, ço­cuk­ları ve genç eriş­kin nü­fusu et­ki­le­mek­te­dir. Ya­şa­mını HBV en­fek­si­yo­nuna ve/veya komp­li­kas­yon­la­rına bağlı ola­rak kay­be­den bu ki­şi­le­rin %21’i pe­ri­na­tal dö­nemde, %48’i ise 5 yaş altı yani erken ço­cuk­luk dö­ne­minde en­fekte ol­mak­ta­dır.

HBV en­fek­si­yonu pre­ve­lansı dün­ya­nın de­ği­şik ke­sim­le­rinde fark­lı­lık gös­ter­mekte, HBsAg po­zi­tif­liği %0,1 ile %20,anti HBS po­zi­tif­liği ise %20 ile %70 ara­sında de­ğiş­mek­te­dir.

Ül­ke­mizde de be­lir­gin böl­ge­sel far­kı­lı­lık­lar gö­rül­mekte ve eriş­kin­lerde HBsAg po­zi­tif­liği %1,7-21, HBV ile kar­şı­laşma oranı %64’e varan oran­larda, ço­cuk­larda HBsAg po­zi­tif­liği ise %2-12,1 ara­sında de­ği­şen oran­larda bil­di­ril­mek­te­dir.

Eriş­kin dö­nemde ge­çi­ri­len akut HBV en­fek­si­yonu son­rası kro­nik­leşme oranı %5-10 ara­sında ol­duğu halde HBeAg po­zi­tif an­ne­den doğan ço­cuk­la­rın %70-90’ı en­fekte olur bun­larda da en­fek­si­yon %90 kro­nik­le­şir. HBeAg ne­ga­tif an­ne­den do­ğan­lar ise %40-70’inde en­fek­si­yom kro­nik­le­şir. Ay­rıca an­ne­leri HBsAg po­zi­tif olan ço­cuk­lar, do­ğumda en­fek­si­yonu ol­ma­dıysa bile uygun im­mü­ni­zas­yon ya­pıl­mazsa %40 ih­ti­malle 5 yıl içinde en­fekte ola­bi­lir­ler. Eğer en­fek­si­yon 1-5 yaş arası dö­nemde alın­mışsa kro­nik­leşme oranı %20-50’dir.

HBV ile en­fekte ha­mi­le­le­rin ço­cuk­la­rına do­ğumda ye­terli ve uygun im­mü­ni­zas­yon (aşı­lama) ya­pıl­mazsa, en­fek­si­yo­nu­nun bu­laşma riski fazla ol­duğu gibi, bu­laşma ol­du­ğunda da kro­nik­leşme oranı ol­dukça yük­sek sey­ret­mek­te­dir. Bu ne­denle 1984 yı­lın­dan beri Dünya Sağ­lık Ör­gütü ta­ra­fın­dan tüm dün­yada ge­be­le­rin HBsAg yö­nün­den ta­ran­ması ve ta­şı­yıcı ge­be­le­rin be­bek­le­rine do­ğumda aşı ve HEPATİT B hiper im­mung­lo­bu­lin ya­pıl­ması öne­ril­mek­te­dir.

Baş­lıca Bu­laşma Yol­ları:

1-En­fekte kan ve vücut sı­vı­ları ile mu­ko­zal ya da cilt te­ması, kan trans­fiz­yonu alı­cı­ları he­mo­di­ya­liz has­ta­ları, damar içi (per­kü­ton) iğne bat­ması, ke­sici de­lici alet ya­ra­lan­ması, açık yara ile kan ürün­leri te­ması, ilaç kul­la­nan uyuş­tu­rucu ba­ğım­lı­ları, dövme yap­tı­ran­lar, sağ­lık ça­lı­şan­ları risk al­tın­da­dır.

2-Cin­sel Temas: Ho­mo­sek­sü­el­ler, en­fekte ki­şi­lerle gerek ev­li­lik, ge­rekse ev­li­lik dışı yakın temas.

3-En­fekte an­ne­den yeni doğan be­beğe bu­laşma (Perinatol/Vertikal); HBEAG po­zi­tif an­ne­den doğan ço­cuk­la­rın %70-%90’ı en­fekte olur ve bun­larda en­fek­si­yon %90 kro­nik­le­şir.

4-En­fekte ki­şi­lerle cin­sel­lik dışı yakın temas. (Aile içi/horizantal). Çe­şitli vücut sı­vı­la­rında HBV vi­rüsü var­dır. En­fekte ki­şi­le­rin jilet, us­tura, tır­nak ma­kası, diş fır­çası gibi mal­ze­me­le­rin pay­la­şıl­ması ile de bu­la­şa­bi­lir.

HBV vi­rüsü in­san­lara bu­laş­tı­ğında ya ta­ma­men asem­to­ma­tik ola­rak has­ta­lık ol­ma­dan vü­cut­tan atı­la­bi­lir. Eriş­kin­lerde %90-95 ora­nında vü­cut­tan atı­lır. Bebek ve yeni doğan dö­ne­minde bu­laşma olursa bu atılma %5 ora­nında olur, %90-95 ora­nında vü­cutta kalıp, has­ta­lık ya­pa­bi­lir.

Kli­nik ise bir kısmı asep­to­ma­tik ta­şı­yıcı bir kısmı akut en­fek­si­yonla sey­re­der. Bir kısmı da kro­nik­le­şir. Kro­nik­le­şen­ler ilerde te­davi edil­mezse ka­ra­ci­ğer si­rozu ve ka­ra­ci­ğer kan­se­rine kadar iler­le­ye­bi­lir.

Akut HBV en­fek­si­yonu semp­to­ma­tik veya asemp­to­ma­tik ola­bi­lir. Ol­gu­la­rın büyük kısmı anik­te­rik ve/veya asep­to­ma­tik sey­ret­tiği için ge­nel­likle akut dö­nemde sap­ta­na­ma­mak­ta­dır. Kli­nik bulgu veren ol­gu­la­rın da büyük bir kısmı has­ta­neye ya­tı­rıl­ma­dan iz­le­ne­bi­lir.

Akut HBV en­fek­si­yo­nunda özgün bir te­davi bu­lun­ma­yıp semp­tom­lara yö­ne­lik des­tek te­da­visi ya­pıl­ma­lı­dır. Has­ta­lara is­ti­ra­hat öne­ri­lir. Diyet kı­sıt­la­ma­sına gerek yok­tur. Ciddi kus­ması olan ol­gu­lara, an­ti­e­me­tik­ler ve sıvı-elekt­ro­lit des­teği ya­pıl­ma­lı­dır. Has­ta­nede ya­tı­rı­la­rak iz­len­me­leri uygun olur.

Bi­lin­diği gibi akut en­fek­si­yon son­rası 6 aydan uzun sü­reli HBsAg po­zi­tif­liği kro­nik He­pa­tit B’nin gös­ter­ge­si­dir. Kro­nik viral he­pa­titli has­ta­la­rın büyük ço­ğun­luğu semp­tom gös­ter­mez. Ba­zı­la­rında hal­siz­lik, yor­gun­luk, bu­lantı, üst karın ağ­rısı, kas ve eklem ağ­rı­la­rına rastlanabilir.Yine kro­nik he­pa­tit B en­fek­si­yo­nunda im­mü­nite ara­cılı po­li­ar­te­ri­tis no­dasa vas­kü­li­tik, glo­me­rü­lo­nef­rit gibi ekstra he­pa­tit tab­lo­lar gö­rü­le­bi­lir.

Kro­nik he­pa­tit B en­fek­si­yo­nu­nun en önemli komp­li­kas­yon­ları ara­sında ka­ra­ci­ğer si­rozu, por­tal hi­per­tan­si­yon, asit, özo­fa­gus varis ka­na­ması, he­pa­to­re­nal send­rom ve ka­ra­ci­ğer kan­seri yer alır. Kro­nik he­pa­tit B ol­gu­la­rı­nın %8-20’sinde 5 yıl içe­ri­sinde siroz mey­dana gelir ve si­rozlu has­ta­la­rınsa %20’si 5 yılda de­kom­panze hale gelir. De­kom­panze si­roz­la­rın 5 yıl­lık sağ kalım oranı %14-35’tir. Si­rozlu ol­gu­larda yıl­lık HBV iliş­kili Ka­ra­ci­ğer kan­seri (HCC) in­si­dansı %2-5 ara­sında de­ği­şir.

Kro­nik He­pa­tit B, siroz, ka­ra­ci­ğer ye­ter­siz­li­ğine ve He­pa­to­cel­lü­ler kar­si­nom (HCC) gibi yük­sek mor­hi­dite ve mor­ta­li­teli komp­li­kas­yon­lar ile son­la­na­bi­le­ce­ğin­den ciddi sağ­lık ve eko­no­mik prob­lem­leri de pe­şin­den ge­tir­mek­te­dir.

Bugün kro­nik he­pa­tit B te­da­vi­sinde de­ği­şik te­davi yön­tem­leri, pro­to­kol­leri ile bir öl­çüde has­ta­lık kont­rol al­tında tu­tu­la­bil­mekte fakat çok ciddi eko­no­mik ka­yıp­lara yol aç­mak­ta­dır. Has­ta­lık siroz ev­re­sine iler­lerse te­davi daha da zor­la­şıp im­kân­sız hale gel­mekte siroz ev­re­sinde de has­ta­lık iler­le­yip de­kon­panse siroz ve HCC ge­liş­ti­ğinde Ka­ra­ci­ğer transpla­tas­yo­nuna kadar süreç iler­le­mek­te­dir. Her ev­re­nin ken­dine has zor­luk­ları, sı­kın­tı­ları ve eko­no­mik sos­yal, psi­ko­lo­jik prob­lem­leri de be­ra­be­rinde gel­mek­te­dir. Bu yüz­den hasta ol­ma­dan, HBV en­fek­si­yonu ile kar­şı­laş­ma­dan ko­ru­yucu ön­lem­ler almak en akılcı yol ol­ma­lı­dır.

He­pa­tit B virüs en­fek­si­yo­nun­dan ko­runma da neler ya­pıl­ma­lı­dır?

-Tüm yeni do­ğan­lar HBV’ye karşı aşı­lan­ma­lı­dır; uzun vade de tüm top­lum en­fek­si­yona ba­ğı­şık ol­ma­lı­dır.

-Ado­le­son­lara ve genç eriş­kin dö­nem­deki ki­şi­lere HBV yö­nün­den tet­kik ve aşı­lama ya­pıl­ma­lı­dır.

-HBV ta­şı­yan­lar ile temas riski olan­lar aşı­lan­ma­lı­dır.

-Top­lum, HBV en­fek­si­yo­nun önemi, bu­laşma yol­ları ile ko­runma ko­nu­la­rında bi­linç­len­di­ril­me­li­dir.

-HBsAg po­zi­tif olan ki­şi­ler, He­pa­tit A’ya karşı ba­ğı­şık de­ğilse aşı­lan­ma­lı­dır.

-HBV ile en­fekte bi­reyle temas sı­ra­sında du­yarlı ki­şiye HBIG ve aşı prof­laksı uy­gu­lan­ma­lı­dır.