Dergide ara

Yazı başlıkları, yazar adları ve sayı adları içinde arar. Şapka ve büyük harf fark etmez: “adalet” yazınca “Adâlet” de bulunur.

Göz atın: Sayılar · Yazarlar · Arşiv

Kur’ân-⁠ı Kerîm

20. Sayı · 2010/4

2022

2021

2020

2019

2018

2017

2016

2015

2014

2013

2012

2011

2010

2009

2008

2007

2006

Kur’ân-ı Kerîm, Allah Teâlâ’nın el­çisi Hz. Mu­ham­med (s.a.s.)’e Arapça ola­rak in­dir­diği mus­haf­larda ya­zılı olup bize kadar te­va­tür yo­luyla nak­le­dil­miş, en küçük sû­resi bile mu­cize olan, Fa­tiha sû­resi ile baş­la­yıp Nâs sû­resi ile sona eren ki­tap­tır.

Kur’ân-ı Kerîm, Arapça ola­rak lafız ve ma­na­nın top­la­mı­dır.

“Şüp­he­siz Biz onu Arabca bir Kur’ân kıl­dık.”1

Ne­bevî ha­dis­ler, Kur’ân’dan sa­yıl­maz­lar. Allah ta­ra­fın­dan vah­yo­lun­muş ol­sa­lar da la­fız­ları Allah ta­ra­fın­dan de­ğil­dir. Arap dili ile de olsa, Kur’ân’ın tef­siri de Kur’ân’dan sa­yıl­maz. Arap­ça­dan başka dile ter­cü­mesi de Kur’ân’dan sa­yıl­maz.

Müs­lü­man­lar ara­sında Kur’ân’ın, teşrî’/yasa koy­mak için bi­rinci kay­nak, bütün in­san­lık için bir şer’î delil ve hüc­cet olu­şunda ih­ti­laf yok­tur. Kur’ân’ın hüc­cet olu­şu­nun de­lili, onun Allah ka­tın­dan olu­şu­dur. Kur’ân’ın Allah ka­tın­dan olu­şu­nun de­lili, Kur’ân’ın i’câzı/âciz bı­ra­kı­cı­lığı ve eş­siz­li­ği­dir. Allah ka­tın­dan ol­duğu sabit olunca her­kesi bağ­la­yıcı ol­duğu ke­sin­leş­miş olur, uyul­ması ge­re­kir.

Kur’ân-ı Kerîm, yirmi iki yıl iki ay yirmi iki günde ta­mam­la­nan, iman, iba­det, ahlâk ve in­san­lar arası mü­na­se­bet­leri ve top­lum ha­ya­tını dü­zen­le­yen hü­küm­leri kap­sa­yan bir ki­tap­tır.

Kur’ân-ı Kerîm’in ilk inen âyeti ilimle il­gi­li­dir:

Kur’ân-ı Kerîm’in son inen âyeti takva ile il­gi­li­dir:

“Allah’a dön­dü­rü­le­ce­ği­niz, sonra her­kese ka­zan­cı­nın ta­ma­mı­nın ve­ri­le­ceği ve kim­se­nin hak­sız­lığa uğ­ra­ma­ya­cağı o gün­den kor­ku­nuz.”2

İbn-i Abbas (r.anhümâ) şöyle diyor: Bu âyet nüzûl iti­ba­riyle Kur’ân’ın son âye­ti­dir. Cib­rîl-i Emîn, Ra­sû­lul­lah’a bu sû­re­nin 280. âye­tin ba­şına koy­ma­sını em­retti.3

Bu gö­rüşe göre demek ki ilk ve son inen âyet­ler açı­sın­dan ele al­dı­ğı­mız zaman şu or­taya çı­kı­yor: Önce bil sonra da tak­vâya göre de amel et!…

Diğer gö­rüşe göre son inen âyet-i ke­rîme şudur:

“Bugün size di­ni­nizi ke­mâle er­dir­dim, size olan ni­me­timi ta­mam­la­dım ve din ola­rak da İslâm’a râzı oldum.”4

Bu gö­rüşe göre de ilk ve son inen âyet­ler açı­sın­dan ele al­dı­ğı­mız zaman şu or­taya çı­kı­yor: Bu dinin başı ilim, sonu ke­mâl­dir.

Kur’ân-ı Kerîm’in Bazı Özel­lik­leri:

  1. Allah’ın eseri oluşu, Allah’ın vahyi olması:

“Bu Kur’ân bana vah­yo­lundu ki, onunla hem sizi hem de ulaş­tığı her­kesi uya­ra­yım.”5

“Rab­bin­den sana in­di­ri­len (Kur’ân)’ın hak ol­du­ğunu bilen kimse; (inkâr eden veya bil­me­yen) kör kimse gibi olur mu? Fakat bunu ancak akıl sa­hip­leri anlar (dü­şü­nür, kav­rar).”6

Hadîs-i şe­rîfte de Hz. Pey­gam­ber (s.a.s.) şöyle bu­yur­muş­tur:“Allah’ın kelamının/ilminin diğer ke­lam­lara olan üs­tün­lüğü Allah’ın ya­ra­tık­lara olan üs­tün­lüğü gi­bi­dir.”7

  1. Allah tarafından korunmuş olması:

“Kur’an’ı Biz in­dir­dik Biz. O’nun ko­ru­yu­cu­ları da şüp­he­siz ki Biziz.”8

  1. Lazım olan her şeyi içine alması:

“….Bu ki­tabı sana her şey için bir açık­lama, bir hi­da­yet, rah­met kay­nağı ve müs­lü­man­lar için bir müj­deci ola­rak in­dir­dik.”9

“Yaş ve kuru ne varsa apa­çık bir ki­tap­ta­dır.”10

“Biz o ki­tapta hiç­bir şeyi eksik bı­rak­ma­dık.”11

  1. İnsanlığın her asırda muhtaç olduğu şu dört hususta en isabetli ve en doyurucu bilgi ve hüküm vermesi:

Tev­hîd: Hem in­san­larla il­gili hü­kümde hem kâ­i­nâ­tın ya­ra­tı­lış ve yö­ne­ti­li­şinde Allah’a nis­bet ede­rek

Nü­büv­vet: Pey­gam­ber ve vâ­ris­le­ri­nin ön­der­lik ve reh­ber­li­ğin­den bah­se­de­rek

Haşir: Kı­yâ­me­tin kop­ması, in­san­la­rın öl­dük­ten sonra di­rilme, âhi­ret, hesap, cen­net, ce­hen­nem­den bah­se­de­rek

Adl (idare) ve hür­ri­yet: İdare ve in­sana ve­ri­len ira­de­den bah­se­de­rek

  1. İlâhî kanun olması, tatbik edilmeyince sıkıntı olması:

“Kim Allah’ın in­dir­diği ile hük­met­mezse, işte onlar ka­fir­le­rin tâ ken­di­le­ri­dir.”12

Bu ko­nuda aynı sû­rede üç âyet var­dır ki bi­risi bu âyet-i ke­rî­me­dir. Hük­met­me­yen kim­se­le­rin bir kısmı kâ­fir­dir ki bu âyette be­lir­ti­len kı­sım­dır. Diğer iki âye­tin bi­risi, hük­met­me­yen­leri zâlim di­ğeri fâsık diye be­lir­til­miş­tir. Kim inkâr ede­rek ve be­ğen­me­ye­rek, alaya ala­rak ve ge­çer­siz sa­ya­rak hük­met­mezse kâfir olur. Diğer iki âye­tin hükmü de inkâr et­me­ye­rek, alaya al­ma­ya­rak ve ge­çer­siz say­ma­ya­rak hük­met­mezse kâfir olmaz; fâsık ve zâlim olur. Yani bi­rin­cisi kâfir olanla il­gili di­ğeri kafir ol­ma­yan, yani zalim ve fasık olanla il­gi­li­dir.

“Kim benim zik­rim (olan Kur’ân-ı Kerîm)’den yüz çe­vi­rirse mut­laka o kimse için sı­kın­tılı bir hayat var­dır. Biz o kim­seyi kı­ya­met günü kör (ni­met­ler­den mah­rum) ola­rak haş­re­de­ce­ğiz.”13

  1. Hayat veren esaslar olması:

“Ey iman en­de­ler! Size hayat ve­re­cek şeye ça­ğır­dığı zaman Allah’a ve Rasûl’e ica­bet edin.”14

  1. Kur’an’ın mucize oluşu, daimi mucize oluşu:

İlmî ger­çek­ler açı­sın­dan

Be­lâ­ğat açı­sın­dan

Bir mis­li­nin-ben­ze­ri­nin ge­ti­ri­le­me­mesi açı­sın­dan

Eğer Kur’ân-ı Kerîm, se­vi­yeli bir şe­kilde an­la­şı­lır ve an­la­tı­lırsa kar­şı­da­kini acze dü­şü­rür ve ka­bule mec­bur bı­ra­kır.

  1. Önceki kitaplar tarafından bildirilmiş olması
  2. Değişikliğe ihtiyaç olmaması

“Rab­bi­nin sözü doğ­ru­luk ve ade­let ba­kı­mın­dan tamam oldu. O’nun ke­li­me­le­rini de­ğiş­ti­rici (hiç­bir şey ve hiç­bir kuv­vet) yok­tur. O (lehde ve aleyhde) her şeyi işi­ten, (Kur’an hak­kında her­ke­sin iyi ve kötü ni­ye­tini) ke­ma­liyle bi­len­dir.”15

  1. Hak ile Batılı ayıran bir hâkim oluşu:

“Kuş­ku­suz (hak ile ba­tılı) ayı­ran (kesin hüküm bil­di­ren) bir söz­dür. O asla bir şaka de­ğil­dir.16

“Biz bu Kitab’ı (Kur’an’ı) sana hak­kında ih­ti­lafa düş­tük­leri şeyi in­san­lara açık­la­man ve iman eden bir top­luma da hi­da­yet (reh­ber) ve rah­met ol­ması için in­dir­dik.”17

  1. Nur ve şifa oluşu:

“Ey in­san­lar! Size Rab­bi­niz­den ha­kiki bir bur­han (Pey­gam­ber) gel­miş­tir. Size apa­çık bir nur (ayet ve ha­dis­ler) gön­der­mi­şiz­dir.”18

“Biz Kur’an’dan öyle bir şey in­di­ri­yo­ruz ki O, mü’min­ler için (akıl­lara ve ruh­lara) şifa ve rah­met­tir.19

Kur’ân’ın Hü­küm­le­ri­nin Açık­lan­ması

Kur’ân-ı Kerîm in­san­lık için lâzım olan her ko­nuyu açık­la­mış­tır. Bu ko­nuda Allah Teâlâ şöyle bu­yur­muş­tur:

“Bu ki­tabı sana her şey için bir açık­lama, bir hi­da­yet, rah­met kay­nağı ve Müslü-man­lar için bir müj­deci ola­rak in­dir­dik.”20

“Biz o ki­tapta hiç­bir şeyi eksik bı­rak­ma­dık.”21

Kur’ân-ı Kerîm bu her şeyi açık­lama işini iki şe­kilde yapar:

Bi­rinci Şekil: Teş­rîin genel kaide ve esas­la­rını zik­re­dip ic­mâlî bir su­rette hü­küm­le­rin açık­lan­ması. Ko­nu­ları hüküm ve teş­rîe esas olan genel kâ­i­de­ler ara­sın­dan şun­ları örnek ola­rak sa­ya­bi­li­riz:

a) Şûrâ:

”Onlar, Rab­le­rine icâ­bet eder­ler, na­mazı ke­mâ­liyle kıl­maya devam eder­ler, iş­leri ara­la­rında şûrâ ile­dir ve rı­zık­lan­dır­dı­ğı­mız şey­den infak eder­ler.”22

“İş ko­nu­sunda on­larla mü­şâ­vere et!”23

b) Adâ­let

“Mu­hak­kak ki Allah; ada­leti, ih­sanı, ya­kın­lara ver­meyi em­re­der. Ha­ya­sız­lığı, fe­na­lığı ve taş­kın­lığı ise ya­sak­lar. Te­zek­kür ede­si­niz diye size öğüt verir.”24

“Şüp­he­siz ki Allah; size, ema­net­leri eh­line ver­me­nizi ve in­san­lar ara­sında hük­met­ti­ği­niz zaman ada­letle hük­met­me­nizi em­re­der. Ger­çek­ten Allah; bu­nunla size ne güzel öğüt ve­ri­yor. Şüp­he­siz ki Allah; Semi’, Basir olan­dır.”25

c) İnsan baş­ka­sı­nın gü­na­hın­dan so­rumlu değil ancak kendi kusur ve su­çun­dan so­rumlu tu­tu­lur. En’âm 6/164; İsrâ 17/ 15; Fâtır 35/18; Zümer 39/7; Necm 53/38.

“De ki: «Allah her şeyin Rabbi iken O’ndan başka bir rab mı ara­ya­yım? Her­ke­sin ka­zan­dığı ken­di­si­ne­dir, kimse baş­ka­sı­nın yü­künü ta­şı­maz; so­nunda dö­nü­şü­nüz Rab­bi­ni­ze­dir, ay­rı­lığa düş­tü­ğü­nüz şey­leri size bil­di­re­cek­tir.”26

d) Cezâ, cürüm mik­tarı ka­dar­dır:

“Bir kö­tü­lü­ğün kar­şı­lığı, aynı şe­kilde bir kö­tü­lük­tür. Ama kim af­fe­der ve ba­rı­şırsa, onun ecri Allah’a ait­tir. Doğ­rusu O, zul­me­den­leri sev­mez.”27

e) Baş­ka­sı­nın ma­lı­nın ha­ram­lığı

“Ara­nızda mal­la­rı­nızı hak­sız se­bep­lerle ye­me­yin; bil­di­ği­niz halde gü­nahı mucip su­ret­lerle in­san­la­rın mal­la­rın­dan bir kıs­mını ye­me­niz için onu ha­kim­lere ak­tar­ma­yın.”28

Hak­sız se­bep­ler: İslâm’ın câiz gör­me­diği kumar, hır­sız­lık, cebir, ça­pul­cu­luk, ema­nete hı­ya­net v.s. gibi şey­lerle29

Gü­nahı mucip su­ret­ler: Ya­lancı şâ­hit­lik, yalan yemin, rüş­vet gibi30

f) İyi­lik, hayır ve mil­le­tin fay­da­sına olan hu­sus­larda iş­bir­li­ğinde bu­lun­mak:

“İyi­lik etmek, fe­na­lık­tan sa­kın­mak hu­su­sunda bir­bi­ri­nizle yar­dım­la­şın, günah iş­le­mek ve haddi aşmak üze­rinde yar­dım­laş­ma­yın.”31

g) Mü­kel­le­fi­yet­leri, il­ti­zam­ları ye­rine ge­tir­mek:

“Ey iman eden­ler! Bağ­lan­dı­ğı­nız ahid­leri yeri ge­ti­ri­niz!”32

h) Zor­lu­ğun mü­kel­lef­lere yük­len­me­miş ol­ması:

“Allah uğ­runda ge­reği gibi cihat edin. O, sizi seç­miş, ba­ba­nız İb­ra­him’in yolu olan dinde sizin için bir zor­luk kıl­ma­mış­tır. Daha önce ve Kur’ân’da, pey­gam­be­rin size şahit ol­ması, sizin de in­san­lara şahit ol­ma­nız için size müs­lü­man adını veren O’dur. Artık, namaz kılın, zekat verin, Allah’a sa­rı­lın. O sizin sa­hi­bi­niz­dir. Ne güzel sahip ve ne güzel yar­dım­cı­dır!”33

i) Za­rû­ret­le­rin, ya­sak­lan­mış şey­leri helal, mübah kı­lışı:

“Şüp­he­siz size ölü hay­van etini, kanı, domuz etini, Allah’tan baş­kası için ke­si­len hay­vanı haram kıl­mış­tır; fakat, darda ka­lana, baş­ka­sı­nın pa­yına el uzat­ma­mak ve za­ru­ret mik­ta­rını aş­ma­mak üzere günah sa­yıl­maz. Çünkü Allah ba­ğış­la­yan­dır, mer­ha­met eden­dir.”34

İkinci şekil: Kur’ân’da müc­mel ola­rak bu­lu­nup Kur’ân’ın te­fer­ru­a­tıyla açık­la­ma­dığı hü­küm­ler­dir ki bun­la­rın ba­zı­ları şun­lar­dır:

a) Na­ma­zın em­re­dil­mesi:

“Na­mazı kıl(maya devam ed)iniz ve ze­kâtı ve­ri­niz!”35

b) Ze­kâ­tın em­re­dil­mesi:

“On­la­rın mal­la­rın­dan te­miz­le­yip arın­dı­ra­cak sa­daka al!”36

c) Oruçla em­re­dil­mesi:

“Ey iman eden­ler! Siz­den ön­ce­ki­lere farz kı­lın­dığı gibi size de oruç farz kı­lındı ki müt­takî ola­sı­nız.”37

“On­la­rın mal­la­rın­dan, mal­la­rını te­miz­le­ye­cek, (kalp­le­rini te­miz­le­ye­cek, mal­la­rını ve se­vap­la­rını) ar­tı­ra­cak sa­da­kayı (ze­kâtı) al!”38

Kı­sasla il­gili:

“Ey sâlim akıl sa­hip­leri, kı­sasta sizin için (genel) bir hayat var­dır.”39

“(Mak­tul­ler) hak­kında size kısas (mi­sil­leme) ya­zıldı (farz edildi).”40 bu­yur­muş fakat Kur’ân kı­sa­sın şart­la­rını açık­la­ma­mış, bun­ları Sün­net beyan et­miş­tir.

e) Alış veriş ve fâiz için:

“Allah alış ve­rişi helal, fâizi haram kıl­mış­tır.”41

Sün­net ise, na­ma­zın nasıl kı­lı­na­ca­ğını, ze­ka­tın hangi mal­lar­dan ve nasıl ve­ri­le­ce­ğini, oru­cun nasıl tu­tu­la­ca­ğını, kı­sa­sın şart­la­rını, yasak alış ve­rişi, şart­la­rını ve yasak fâiz ile çe­şit­le­rini açık­la­mış­tır. Hü­küm­le­rin bu çeşit açık­la­nışı, ic­mâlî açık­la­yış­tır, be­yan­dır ve Kur’ân’da ek­se­ri­yetle budur. Kur’ân hü­küm­le­ri­nin kâ­i­de­ler genel esas­lar ha­linde bize Allah ta­ra­fın­dan ge­li­şin­deki hik­met, yeni or­taya çı­ka­cak ha­di­se­ler hak­kında bu esas­la­rın ki­fâ­yet et­mesi ve hiç­bir şey hu­su­sunda ki­fâ­yet­siz kal­ma­ması için­dir.

İkinci Şekil: Taf­sîlî (cüz’î) hü­küm­ler­dir ve sa­yı­ları Kur’ân’da azdır. Mi­ras­taki hisse mik­tar­ları, hadd ce­za­la­rın­daki mik­tar­lar, bo­şan­ma­nın key­fi­yeti ve sa­yısı, karı-koca ara­sında lâ­net­leşme, ev­le­nil­mesi yasak olan ka­dın­la­rın ve ben­zeri me­se­le­le­rin açık­lan­ması bun­lar­dan­dır.

Kur’ân’da veya Sün­nette olsun, hükmü ebe­di­yen de­ğiş­me­ye­cek olan hu­sus­lar, ma­hi­yet­leri ebe­diy­yen de­ğiş­me­ye­cek un­sur­lara sa­hip­tir. Bun­lara top­lum­sal, sınâî, fennî, si­yâsî ve tek­nik te­kâ­mül tesir etmez. Çünkü bu gibi me­se­le­le­rin ma­hi­yet­leri de­ğiş­me­mek­te­dir. Ne zaman ve ne­rede vuku bu­lursa bul­sun zina, kas­den insan öl­dür­mek, ha­tâen insan öl­dür­mek, fâiz, ev­len­mek, bo­şan­mak, miras, hır­sız­lık, ve bun­lara ben­zer hu­sus­lar ma­hi­yet­leri iti­ba­riyle hiç de­ği­şik­lik ar­zet­me­yen vasıf ve un­sur­lara sa­hip­tir. Onun için İslâm’da ha­nım­la­rın açık saçık kı­ya­fetle ev dı­şında gez­me­le­ri­nin haram oluşu, İslâm’da kı­yâ­mete kadar devam ede­cek bir hü­küm­dür. Çünkü ka­dı­nın açık­lığı ne se­bep­ten do­layı yasak ise, o sebep kı­yâ­mete kadar hiç­bir de­ği­şik­liğe uğ­ra­ma­dan bâ­kî­dir. Zira ka­dın­la­rın ka­dın­lık­ları dün ne ise bugün de odur. Er­kek­le­rin er­kek­lik­leri bugün ne ise yarın da odur. Bi­na­e­na­leyh de­ğiş­mez bi­yo­lo­jik ve sos­yo­lo­jik vâ­kı­aya da­ya­nan İslâm’daki de­ğiş­mez emir ve ya­sak­lar, İslâm’ı an­la­ya­ma­mış İslâm Hukuk man­tı­ğını kav­ra­ya­ma­mış­la­rın tef­si­riyle de­ğer­len­di­ri­le­mez. Bu mev­zûât, İslâm’ın ken­disi ve İslâm ilim adam­la­rınca izah olu­nur­lar. Hiç­bir sis­tem başka sis­tem­ler ta­ra­fın­dan şerh ve izah edi­le­me­diği gibi, bu izah sa­la­hi­ye­tini İslâm, câhil veya gayr-i Müs­lim ga­raz­kâr hiç­bir şahıs ve mü­es­se­seye ta­nı­ma­mış­tır. İslâm’ı bil­me­yen­le­rin ve İslâm’a cephe al­mış­la­rın böyle mev­zu­larda İslâm’ı ten­kit ma­hi­ye­tin­deki ifa­de­leri, ce­ha­let veya kin­le­ri­nin ila­nı­dır; hiç­bir ilmî ve tef­siri de­ğeri yok­tur.42

  1. – Zuhruf sûresi (43), 3. ↩︎
  2. – Bakara sûresi (2), 281. ↩︎
  3. – es-Sâvî, Ahmed b. Muhammed, Hâşiyetü’s-Sâvî alâ Tefsîri’l-Celâleyn, I, 175. ↩︎
  4. – Mâide sûresi (5), 3. ↩︎
  5. – En’âm sûresi (6), 19. ↩︎
  6. – Ra’d sûresi (13) 19. ↩︎
  7. – Dârimî, Fedâilü’l-Kur’ân, 6. ↩︎
  8. – Hicr sûresi (9) 10. ↩︎
  9. – Nahl sûresi (16) 89. ↩︎
  10. – En’am sûresi (6) 59. ↩︎
  11. – En’am sûresi (6) 38. ↩︎
  12. – Mâide sûresi (5) 44. ↩︎
  13. – Tâhâ sûresi (20), 124. ↩︎
  14. – Enfal sûresi (8), 24. ↩︎
  15. – En’am sûresi (6), 15 ↩︎
  16. – Târık sûresi (86), 14 ↩︎
  17. – Nahl sûresi (16) 64. ↩︎
  18. – Nisâ sûresi (4) 174. ↩︎
  19. – İsra sûresi (17) 82. ↩︎
  20. – Nahl sûresi (16) 89. ↩︎
  21. – En’âm sûresi (6) 38. ↩︎
  22. – Şûrâ sûresi (42), 38. ↩︎
  23. – Âli Imrân sûresi (3), 159. ↩︎
  24. – Nahl sûresi (16), 90. ↩︎
  25. – Nisâ sûresi (4), 58. ↩︎
  26. – En’âm sûresi (6), 164. ↩︎
  27. – Şûrâ sûresi (42), 40. ↩︎
  28. – Bakara sûresi (2), 188. ↩︎
  29. – Çantay, Hasan Basri, Kur’ân-ı Hakîm ve Meâl-i Kerîm, I, 51. ↩︎
  30. – Çantay, Hasan Basri, Kur’ân-ı Hakîm ve Meâl-i Kerîm, I, 51. ↩︎
  31. – Mâide sûresi (5), 2. ↩︎
  32. – Mâide sûresi (5), 1. ↩︎
  33. – Hacc sûresi (22), 78. ↩︎
  34. – Bakara sûresi (2), 173. ↩︎
  35. – Bakara sûresi (2), 110. ↩︎
  36. – Tevbe sûresi (9), 103. ↩︎
  37. – Bakara sûresi (2), 183. ↩︎
  38. – Tevbe sûresi (9), 103. ↩︎
  39. – Bakara sûresi (2), 179. ↩︎
  40. – Bakara sûresi (2), 178. ↩︎
  41. – Bakara sûresi (2), 275. ↩︎
  42. – Zeydan, Abdulkerim, Fıkıh Usûlü, terc. Özcan, Ruhi, dipnot 5, s.151. ↩︎