Dergide ara

Yazı başlıkları, yazar adları ve sayı adları içinde arar. Şapka ve büyük harf fark etmez: “adalet” yazınca “Adâlet” de bulunur.

Göz atın: Sayılar · Yazarlar · Arşiv

Namazda, Farklı Mezhepten İmama Uymak

17. Sayı · 2010/1

2022

2021

2020

2019

2018

2017

2016

2015

2014

2013

2012

2011

2010

2009

2008

2007

2006

  1. Ramazan-ı Şerif’te Mekke veya Medine’de bulunanlar, Harem-ı Şeriflerde bazı insanların vitir kılınırken cemaatten ayrılıp kendi başlarına kıldıklarına şahid olurlar. Sebebini sorduğunuzda, kendilerinin Hanefi mezhebine mensup olduklarını, mezheplerine göre vitir namazının bir selam ile üç rekât kılınması gerektiğini, ikinci rekâtta selam veren imamın peşinde vitir namazlarının sahih olmadığını söylerler. Söz olmasın diye cemaatle kıldıktan sonra iade edenler de görülür.

Diğer ta­raf­tan Şafiî mez­he­bine men­sup bazı in­san­la­rın, ka­dına do­kun­muş­tur da ab­desti bo­zul­muş­tur dü­şün­ce­siyle, Ha­nefî ima­mın pe­şinde namaz kıl­mak­tan çe­kin­dik­leri de bir va­kı­a­dır.

  1. Mezheplerine bağlılığı şayân-ı takdir olan halkımızın bu davranışlarının mutlaka bir mesnedi olduğunda şüphe yoktur. Onların bu davranışları, mensubu bulundukları mezhebin bu konudaki görüşünü yansıtmaktadır. Dört mezhebin fıkıh kaynaklarına baktığımızda, cemaatin mezhebine göre imamın abdesti yok sayılırsa veya kıldırdığı namaz fâsid kabul ediliyorsa, o imama uyup namaz kılmanın sahih olup olmayacağı konusunun ele alındığını ve şu iki farklı sonuca varıldığını görürüz:
  2. İktida(imama uyma)da aslolan imamın mezhebidir. Buna göre, cemaatin mezhebine göre imamın abdesti veya namazı sahih olmasa bile ona uymalı ve cemaat sevabından mahrum kalmamalıdır. Malikî ve Hanbelîlerin görüşü budur.1
  3. İktidada aslolan muktedînin (imama uyanın) mezhebidir. Bu görüşte olan Hanefî ve Şafiîler bu esas üzerine bazı meseleler bina etmişlerdir. Şöyle ki:

Bir Ha­nefî’nin, kan­dan do­layı ab­dest al­ma­yan veya mâ-i müsta’mel (yani ab­dest ve gu­sülde kul­la­nı­lan su) ile ab­dest alan bir Şafiî ima­mın pe­şinde namaz kıl­ması caiz olmaz. Çünkü onun ka­na­a­tine göre ima­mın ab­desti yok­tur. Do­la­yı­sıyla ona ik­tidâ fâ­sit­tir.

Aynı şe­kilde vitir na­ma­zını tek se­lamla üç rekât ola­rak kılan bir Ha­nefî, ikinci re­kât­tan sonra selam veren bir ima­mın pe­şinde vitir kı­la­maz. Çünkü imam, se­lamla na­maz­dan çık­mış ol­mak­ta­dır. Bu­rada bir diğer sebep de vitir na­ma­zı­nın hük­mün­deki ih­ti­laf­tır. Ha­ne­fî­lerde mu­te­ber olan gö­rüşe göre vitir va­cip­tir. Do­la­yı­sıyla vit­rin sün­net ol­du­ğunu kabul eden biri imama uya­maz. Çünkü kuv­vetli zayıf üze­rine bina edil­mez.2

İşte Harem-i Şe­rif­lerde, vi­tirde imama uy­ma­yan­la­rın da­yan­dığı gö­rüş­ler­den ba­zı­ları bun­lar­dır.

Diğer ta­raf­tan Şa­fi­î­ler de bu esasa bi­naen şöyle de­miş­ler­dir:

Bir Şafiî, te­na­sül uz­vuna do­ku­nan veya tâdil-i er­kâna dik­kat et­me­yen veya Bes­mele’yi veya Fa­tiha’yı terk eden Ha­nefî bir imama uyup namaz kı­la­maz. Çünkü onun ka­na­a­tine göre ima­mın ab­desti yok­tur, na­mazı sahih de­ğil­dir.3

  1. Şüphesiz tüm bunlar imamın halini bilenler için geçerlidir. Bilmeyenlerin zanna veya şüpheye binaen iktidâyı terk etmelerinin hiçbir mezhebe göre caiz olmayacağı açıktır. İmamların da bilhassa abdestte ihtilaf noktalarına riayet etmeleri müstehab görülmüştür.
  2. Değerlendirme

Dört amelî mez­hep men­sup­la­rı­nın diğer mez­hebe ba­kışı “benim mez­he­bim doğru di­ğe­ri­nin ki de doğru olma ih­ti­mali var­dır.” veya “benim mez­he­bim râcih di­ğe­ri­ninki mec­rûh” esası çer­çe­ve­sinde ol­ma­sına rağ­men, Ha­nefî ve Şa­fi­î­le­rin bazı hal­lerde na­mazda ik­ti­dayı caiz gör­me­mesi, bir mez­hep ta­as­su­bun­dan do­layı değil belki namaz gibi dinin di­reği sa­yı­lan bir iba­dette şüphe ve te­red­düde yer bı­rak­mama gay­ret­le­rin­den do­la­yı­dır. Çünkü iba­dette niyet şüphe ve te­red­düt gö­tür­mez. İma­mı­nın ab­des­tin­den şüphe eden bir müs­lü­ma­nın onun pe­şinde kı­la­cağı na­mazda şüp­he­den kur­tul­ması, gönül hu­zuru içinde kat’î bir ni­yetle ik­ti­daya niyet et­mesi zor gö­rül­mek­te­dir.

Ancak bütün bun­lar doğru ol­makla be­ra­ber “na­mazda ik­tidâ ko­nu­sunda as­lo­lan ima­mın mez­he­bi­dir” esası daha doğru ve isa­betli gö­rün­mek­te­dir. Dört mez­hebi hak gör­me­nin ge­reği de budur. Önün­deki ima­mın mez­he­bini hak bilip, ona uyup namaz kıl­mak­tır. Çünkü Ashab-ı Kirâm ve Ta­biîn fer’î me­se­le­lerde farklı dü­şün­me­le­rine rağ­men bir­bir­le­ri­nin pe­şinde namaz kıl­mış­lar­dır. Ak­sine bir dav­ra­nış bi­lin­me­mek­te­dir. Üm­me­tin fü­rûda ih­ti­laf­ları ancak o zaman rah­met olur. Aksi halde fir­kat ve azab olur.

Her yerde ve her zaman, özel­likle Ra­ma­zan’da Harem-i Şe­rif­lerde ce­ma­atle namaz, böyle fer’î ih­ti­laf­lara feda edil­me­ye­cek kadar fa­zi­letli ol­duğu her­ke­sin ma­lu­mu­dur.

  1. Hâşiyetü’d-Desûkî, 1/333; el-Muğni, 2/190. ↩︎
  2. Bahru’r-Râik, 2/39; Mecmeu’l-Enhur, 1/108; Hâşiyetü İbni Âbidîn, 1/378 ve 1/448-449; Hidaye ve Fethu’l-Kadir, 2/437 ↩︎
  3. Muğni’l-Muhtac, 1/237-238. ↩︎